κριτικόχρωμα

Ενας κυκλώνας που τα σάρωσε όλα

2009-02-24T09:22:00.000-08:00

Της Κατερίνας Δαφέρμου
Απο το Βήμα της Κυριακής

Η ανεκπλήρωτη ερωτική σχέση της Πηνελόπης Δέλτα με τον Ιωνα Δραγούμη όπως παρουσιάζεται σε ανέκδοτα κείμενά της. Το συγκρατημένο πάθος, αλλά και η περιφρόνηση για τη Μαρίκα Κοτοπούλη, μεγάλο έρωτα του τραγικού πολιτικού και συγγραφέα
τησ κατερινασ δαφερμου | Κυριακή 22 Φεβρουαρίου 2009
«...Και εγώ γράφω για κείνον, γιατί γνώρισα ένα μέρος της ψυχής του που δεν είδε άλλος, και θέλω αυτό, που είναι το ωραιότερο μέρος της ψυχής του, να μην ξεχαστεί.» Με αυτά τα λόγια ζητούσε η Πηνελόπη Δέλτα τα ημερολόγια του αγαπημένου της Ιωνα Δραγούμη από τον ίδιο του τον αδελφό, Φίλιππο.

Με την έκδοση του τελευταίου τόμου των αναμνήσεών της για τον Ιωνα Δραγούμη συμπληρώνεται ένα κεφάλαιο της ζωής δύο ξεχωριστών προσώπων, που είναι ταυτoχρόνως και μια ανθρώπινη, ερωτική ιστορία. Οι πρώτες αναφορές στον Δραγούμη έγιναν στις Αναμνήσεις 1921 και στις Αναμνήσεις 1940 της Π.Σ. Δέλτα. Σε αντίθεση όμως με τις προηγούμενες εκδόσεις, που αποτελούν αυτοβιογραφικά κείμενα, εδώ έχουμε την παρουσίαση και τον σχολιασμό των ημερολογίων του Ιωνα Δραγούμη σε μια προσπάθεια να σκιαγραφήσει τον πολιτικό έτσι όπως τον γνώρισε εκείνη· μέρος της ανεξίτηλης αγάπης της είναι και η (συγκινητική) εμμονή της ότι εκείνη τον γνώρισε καλύτερα από κάθε άλλον, η απονενοημένη προσπάθεια να διατηρήσει τη φαντασίωση μιας αποκλειστικότητας μαζί του, η οποία δεν πραγματώθηκε ποτέ. «Ποια θέλετε;» είχε ρωτήσει ο Φίλιππος. «Ολα, ως το τέλος» είχε αποκριθεί εκείνη.

Στον τόμο δημοσιεύονται τα τρία χειρόγραφα της Δέλτα, στα οποία σχολιάζονται τα ημερολόγια του Δραγούμη. Στο πρώτο χειρόγραφο σχολιάζονται τα ημερολόγια που καλύπτουν την περίοδο Νοέμβριος 1908- Ιανουάριος 1910. Στο δεύτερο χειρόγραφο τα ημερολόγια από τον Ιανουάριο του 1910 ως τον Ιούνιο του 1917. Στο τρίτο τα ημερολόγιά του από την εξορία του στη Σκόπελο.

Η Δέλτα εμπιστεύτηκε τη διάσωση της ανάμνησης αυτής της σχέσης στην κόρη της Σοφία Μαυρογορδάτου, παραχωρώντας της τα ημερολόγιά της με την παράκληση να ανοιχτούν μετά τον θάνατό της: η κορυφαία απόδειξη της πίστης της στο πρόσωπό του. Και τώρα γινόμαστε εμείς εντολοδόχοι αυτής της πράξης εμπιστοσύνης. Ο παρών τόμος είναι ο ένατος του Αρχείου Π.Σ. Δέλτα που άρχισε να επιμελείται ο εγγονός της Παύλος Ζάννας και που συνέχισε ο δισεγγονός της Αλέκος Ζάννας. Αρχείο το οποίο συνθέτει μια τοιχογραφία της νεότερης ιστορίας μας, ιδωμένη μέσα από τα μάτια των πρωταγωνιστών της.

Μια ασυνήθιστη αστή

«Και τότε ήλθε ο κυκλώνας, που σάρωσε τα πάντα... και με ανέβασε σε άλλους κόσμους υπερκόσμιους». Με αυτά τα λόγια αποτύπωσε την πρώτη τους επαφή (έχει καταχωριστεί σε άλλους τόμους): τo 1905, η Πηνελόπη Δέλτα ήταν 31 ετών, παντρεμένη με τον Στέφανο Δέλτα και μητέρα τριών κοριτσιών. Ο Ιων ήταν 26 ετών, είχε μόλις διοριστεί υποπρόξενος στην Αλεξάνδρεια.

Πέραν της εντύπωσης που γεννιέται στον αναγνώστη ότι κοιτάζει μέσα από την κλειδαρότρυπα στιγμές προσωπικές και «απόκρυφες», υπάρχει και η αίσθηση του δέους μπροστά στα πραγματικά αυτά πρόσωπα: η Πηνελόπη Δέλτα, κόρη του Εμμανουήλ και της Βιργινίας Μπενάκη, αδελφή του Αντώνη Μπενάκη, ιδρυτού του ομώνυμου μουσείου, δεν ήταν απλώς μια βαθύπλουτη κληρονόμος. Από το ενδιαφέρον της για τα κοινά και τον διάλογό της με τους δημοτικιστές και τους μακεδονομάχους διέσωσε ζωντανές μαρτυρίες για την Ιστορία μας (από τον Βενιζέλο και τον Πλαστήρα, μεταξύ άλλων), έγραψε κλασικά παιδικά μυθιστορήματα ( Παραμύθι χωρίς όνομα και Στα Μυστικά του Βάλτου, μεταξύ άλλων). Την ημέρα που οι Γερμανοί εισβάλλουν στην Αθήνα, στις 27 Απριλίου του 1941, η Πηνελόπη Δέλτα δεν αντέχει τη συμφορά, καταπίνει δηλητήριο και εκπνέει πέντε ημέρες αργότερα· θάνατος συμβολικός του ήθους της, που εξύμνησαν ο Ψυχάρης και ο Τερζάκης. Η αγωνία της όμως ήταν ο Ιωνας: «Εσπασα τις σφραγίδες που τόσα χρόνια βούλωναν τους φακέλους και ξαναβούτηξα στη λάβρα του καημού» έγραψε.

Σύντομη γνωριμία, αιώνιος έρωτας

Για να ξεφύγει από την τυραννική επιρροή των γονιών της, η Πηνελόπη παντρεύεται τον αρκετά μεγαλύτερό της Στέφανο Δέλτα. Ενώ εμπλούτισε τη ζωή της πνευματικά, δεν μπόρεσε ποτέ να ενωθεί μαζί του συναισθηματικά. Οταν γνώρισε τον Ιωνα ο πατέρας της την έθεσε προ του διλήμματος: «Τα παιδιά σου ή τον Δραγούμη»- και έστειλε τον Δέλτα στο παράρτημα της επιχείρησής του στη Φραγκφούρτη. Από το 1908 που χωρίζουν οριστικά με τον Ιωνα, δεν ξαναβάζει ποτέ χρώμα, φοράει μαύρα ως τον θάνατό της: «Με ρώτησε αν θα φορώ πάντα μαύρα και του αποκρίθηκα, “Ναι, όσο βαστώ μέσα μου το πένθος μου, όσο σ΄ αγαπώ”. Και μου είπε: “Είσαι τόσο δυνατή!”. Και του αποκρίθηκα, “Ένα δυνατό θέλω όλα τα νικά”». Το 1908, ο Δραγούμης συνδέεται με τη Μαρίκα Κοτοπούλη με την οποία παραμένει μέχρι τη δολοφονία του το 1920. Υπάρχουν και άλλα θηλυκά που παρουσιάζονται στα γραπτά του. Εκείνος γράφει στο ημερολόγιό του: «Με τραβούν ακόμα τα κορμιά τους». Και εκείνη σημειώνει: «Η γυναίκα, παντού και πάντα η γυναίκα». Οπως παρατηρεί και ο Αλέκος Ζάννας, «κεντρική ιδέα που επανέρχεται συνεχώς είναι η πεποίθησή της ότι μόνον αυτή τον γνωρίζει πολύ καλά». Για να αντέξει τη συναισθηματικά κενή ζωή της δημιουργεί μια φανταστική σχέση, στην οποία παραμένει πιστή μέχρι τέλους.

Ως τον Διχασμό

Ο Ιων Δραγούμης στην Κωνσταντινούπολη το 1908 Θα συναντηθούν όμως ξανά και ξανά, στην Αθήνα και αλλού. Το 1913 γίνεται για πρώτη φορά ύστερα από χρόνια μια συζήτηση για τον χωρισμό τους. «Και είδα στα μάτια του πως ήταν αλήθεια, πως δεν παρηγορήθηκε ποτέ. Και με μιας γκρεμίστηκαν και έλιωσαν και σκόρπισαν τα βουνά από πάγη που πέντε χρόνια στοίβαζα στην ψυχή μου, και τον είδα πάλι όπως τον έβλεπα άλλοτε, σαν άλλον εαυτό μου, το συμπλήρωμα του εαυτού μου, σβήστηκαν τα χρόνια και η απόσταση και ο χωρισμός, και ήμασταν πάλι εμείς, δύο ψυχές που είχαν τσουρουφλιστεί και εξαγνιστεί στο ίδιο καμίνι της απελπισμένης αγάπης». Βλέπει στο δάχτυλό του ένα δαχτυλίδι με μια σκούρα σκαλισμένη πέτρα. «Ναι, είναι δικό της», «Ναι, την αγαπώ»... Αλλά η Δέλτα δεν αποχωρεί. Παίρνει αυτό που θέλει: «Με ξέχασες γρήγορα» του είπε. «Δεν σε ξέχασα ποτέ» της απάντησε.

Στο τρίτο χειρόγραφο αντιγράφονται σε μεγάλο βαθμό τα ημερολόγια του Ιωνα Δραγούμη όταν εκείνος βρίσκεται σε εξορία στη Σκόπελο. Τη Μαρίκα Κοτοπούλη η Δέλτα την αποκαλεί «πρώτης τάξεως θεατρίνα, και μαθημένη σ΄ όλες τις πολύπλοκες μηχανορραφίες της γυναίκας που τα παίζει με δυο ή και τρεις εραστές συγχρόνως» σε αντίθεση με τη βραχύβια «αγάπη του της Κορσικής» (σ.σ.: όπου ήταν εξόριστος). «Αγαπώ γυναίκα παντρεμένη... Δεν μπορώ να της το γράψω, για να μην την εκθέσω, παραπέφτουν τα γράμματα... γιατί δεν είναι σωστό απέναντι της γυναίκας μου, που και αυτήν την αγαπώ»: είναι ο διάλογος με έναν φίλο του που αποτυπώνεται στο ημερολόγιό του και η Δέλτα σχολιάζει: «Συλλογίζεται την αγάπη του της Κορσικής, την τελευταία του; Αυτός ο “παντρεμένος” και αστεφάνωτος (σ.σ.: δεν παντρεύτηκε ποτέ την Κοτοπούλη), που έχει συνδέσει πια την τύχη του με την ερωμένη του, που τη θεωρεί πια καθήκον και δεσμό... Κάπου σε κάποια παλαιά γράμματα...ο διάλογος αυτός ξαναβρίσκεται λέξη σχεδόν προς λέξη, πιο καυτός μόνο, πιο θλιμμένος, και απείρως πιο δραματικός, και απελπισμένος έως θανάτου».

Ο Διχασμός όμως έχει ήδη σφραγίσει αρνητικά τη σχέση τους. Η Πηνελόπη Δέλτα είναι βενιζελική και ο Ιων Δραγούμης βρίσκεται στο αντίθετο στρατόπεδο, βουλευτής της αντιβενιζελικής παράταξης. Το 1916 θα της δώσει κάποια χειρόγραφά του: «Ο,τι και να κάνεις, ό,τι και να κάνω, οι ψυχές μας είναι ένα» της εκμυστηρεύεται. Και εκείνη θυμάται: «Ηταν μοναδική η ώρα αυτή, στην εξοχή, το σούρουπο, ένα σεπτεμβριάτικο απόγευμα... και μεις ζούσαμε την τελευταία σελίδα της μεγάλης αυτής αγάπης». Στα Νοεμβριανά ο πατέρας της συλλαμβάνεται και ο Δραγούμης δεν της συμπαραστέκεται όπως εκείνη ελπίζει. Είναι «η πρώτη, η μόνη απογοήτευση που μου έδωσε εκείνος».
«Και τον ξαναμεθά»

Στο απόσπασμα που ακολουθεί,η Πηνελόπη Δέλτα σχολιάζει τη σχέση τού Δραγούμη με τη Μαρίκα Κοτοπούλη.Είναι φανερή η περιφρόνησή της για την ηθοποιό.Μια περιφρόνηση ταξική:

Τι να περιγράφει κανείς την ασχημιά του βούρκου αυτού; Καλύτερα σιωπή. Αλλά δεν την εγκαταλείπει· φεύγει μαζί της. «Ποτέ δεν πέρασα ασκημότερες μέρες απ΄ αυτές που ήμουν στη Σμύρνη», γράφει φεύγοντας. Και λέγει παραπάνω: «Αυτά μ΄ αηδίασαν, τόσο που την ημέρα που φεύγαμε από τη Σμύρνη μαζί, της είπα πως ούτε αργότερα δε θέλω να παντρευτώ μαζί της, γιατί φοβούμαι μη χαλάσει ολότελα η αγάπη μας». Τι είχε πια να χαλάσει; Το είδωλό του είχε γκρεμισθεί. Μα δεν την εγκαταλείπει· την παίρνει πίσω και στο πλοίο ξανανάβει η αγάπη του, και την Πρωτομαγιά, στον Αϊ-Γιώργη της Σαλαμίνας, ζει την «τελευταία ωραία μέρα που πέρασα κοντά της, ημέρα πολύ ωραία της ζωής μου», ημέρα γεμάτη σαρκικές ηδονές, που σκορπά επάνω του για να τον ξαναμεθύσει.

Και τον ξαναμεθά. Και σαν νομίσει πως τον ξανάπιασε καλά, του ξανακάνει, στις 5 Μαΐου 1911, μια σκηνή ίσως πιο πρόστυχη και πιο οδυνηρή από τις δυο της Σμύρνης, όπου τα μίση των τάξεων ανεβαίνουν στην επιφάνεια, όπου του πετά κατάμουτρα την καλοπέρασή του, ενώ αυτή, σα γύρισε από τη Λόντρα όπου ήταν μαζί, ζούσε με δανεικά, γιατί της είχαν λείψει τα χρήματα, και αυτός, χρεωμένος ως στο λαιμό, δεν είχε να της δώσει, και τον βρίζει έτσι που τρομάζει εκείνος μπρος στην αντίληψη που έχει κείνη της ζωής. «Οχι πολύ εξαιρετικά όμορφη ήταν η αντίληψη αυτή, αντίληψη πιο πολύ των δικών της ανθρώπων και του κύκλου της παρά δική της. Την αδίκησε και την αδικεί ο κύκλος της», γράφει, για να την λαφρώσει. «Ο έρωτας την εξευγένιζε την ώρα που αγαπούσε, και την έκανε θηρίο, τίγρη- και τίγρη με γλώσσα- την ώρα που μισούσε. Και όταν γίνουνταν θηρίο, ανάβρυζε από μέσα της ό,τι ασκημιά μπορεί κανείς να φανταστεί, ασχημιά σε λόγια...». «Ηταν τότε ζωγραφιά του κύκλου της...». «Μου έριχνε κατάμουτρα βρομιές κοινωνικές για το γάμο και για την τιμιότητα. Μου έριχνε κατάμουτρα βρομιές κοινωνικές και δεν παραδέχουνταν καμιά ευγένεια στη δική μου αντίληψη του κόσμου...». Και αφού τον έβρισε, τον έδιωξε. Και ενώ έφευγε, γύρισε και την είδε, «είχε βγάλει» από την πόρτα της κάμαράς της «το μαύρο της κεφαλάκι- κεφαλάκι αγριμιού- και με κοίταζε και κείνη- για τελευταία φορά».

Στάση αριστερή

2009-02-08T05:03:00.000-08:00

Της Μικέλας Χαρτουλάρη

Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

Οκτώ μείον τρία ίσον έντεκα! Αυτό το παράδοξο είναι η φιλοσοφία ζωής του Χρόνη Μίσσιου, που επιστρέφει στο προσκήνιο με ένα βιβλίο-CD, το οποίο υπερασπίζεται μια στάση με διαφορετικές προτεραιότητες. «8-3=11»: επειδή ό,τι χάνεις δίνοντας, το κερδίζεις πολλαπλάσιο σε συναισθήματα. Άνθρωπος που μπήκε στην καρδιά της εποχής του κυνηγώντας το όραμα μιας πιο δίκαιης κοινωνίας, άνθρωπος που από θεατής έγινε δημιουργός της Ιστορίας, ο 79χρονος σήμερα Μίσσιος ύστερα από τόσους αγώνες και τόσα βάσανα, κατέληξε πως η ζωή μετριέται μονάχα με τις συγκινήσεις μας «που επιβεβαιώνουν την ανθρώπινη ουσία μας». Το λέει και στον γιατρό που τον έκρυψε στα χρόνια της παρανομίας, εξηγώντας σε ένα από τα κείμενα που διαβάζει στο CD, γιατί διάλεξε τον δρόμο της πολιτικής στράτευσης και απαρνήθηκε τον δρόμο της καριέρας, της επιτυχίας, της σιγουριάς. Η φωνή του ακούγεται χαμηλή, με μια ανάσα δύσκολη κάπου-κάπου, αλλά και με πάθος εφηβικό. Στο Ο Χρόνης Μίσσιος διαβάζει Χρόνη Μίσσιο (Λόγου Χάριν, 15,80 ευρώ) ακούμε ένα είδος εξομολόγησηςόχι μια δραματοποιημένη ερμηνεία- που αναφέρεται στα βιώματά του, περνά στον αναστοχασμό τους κι έπειτα σε μια πρόταση για το αύριό μας. Ο συγγραφέας έχει διαλέξει 12 αποσπάσματα από το πολυδιαβασμένο πρώτο του αυτοβιογραφικό βιβλίο Καλά,εσύ σκοτώθηκες νωρίς (Γράμματα 1985), 4 από το δεύτερο Χαμογέλα ρε,τι σου ζητάνε; (Γράμματα, 1988) και ένα από τα πρόσφατα κείμενά του, το «Αλάθητο μιας μαργαρίτας»- οικολογικό μανιφέστο δημοσιευμένο στο περιοδικό «Άλλος τρόπος» που εκδίδεται στο Καπανδρίτι όπου έχει εγκατασταθεί από το 1986. Η έκπληξη και η γοητεία αυτού του βιβλίου-CD είναι ότι δεν αφήνει την εντύπωση μιας αφήγησης βγαλμένης από τη ναφθαλίνη. Είκοσι και κάτι χρόνια μετά την έκδοσή τους, τα κείμενα αυτά, σε άλλο πλέον πλαίσιο, δεν ακούγονται εδώ σαν μαρτυρία αλλά σαν αυτοτελή κοινωνικο-πολιτικά σχόλια, και έτσι κερδίζουν μια καινούργια επικαιρότητα.

Γι΄ αυτό και είναι σημαντική η πρωτοβουλία του πιανίστα και συνθέτη Βαγγέλη Μπόντα (δική του και η ατμοσφαιρική μουσική υπόκρουση) που δημιούργησε αυτή τη σειρά-αρχείο με έξι έως τώρα βιβλία-CD και με την πρόθεση να ηχογραφεί κείμενα πεζογραφικά, ποιητικά, θεατρικά, φιλοσοφικά και αυτοβιογραφικά, τα οποία συνοδεύουν άλλωστε το CD σε ένα 48σέλιδο φυλλάδιο. Την αρχή έκαναν ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, ο Γ. Μιχαλακόπουλος με Καμπανέλλη-Πιραντέλο-Τσέχωφ, οι Μοσχίδης και Καζάκος με ελληνική ποίηση και ο Χρ. Γιανναράς με κείμενα δικά του, του Ελύτη και του Παπαδιαμάντη.

Ο Μίσσιος είναι ο πρώτος πεζογράφος του Λόγου Χάριν!

Η αναφορά στα δικά μας Γκουαντάναμο, δίνουν την αφορμή στον Μίσσιο να κάνει τα πρώτα του σχόλια. Τα αποσπάσματα όπου αναφέρεται στις φυλακές και στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας όπου μπαινόβγαινε από τα 17 έως τα 43 του (1947-1973), μιλούν για την απειλή της εκτέλεσης ή τα βασανιστήρια (Γεντί-Κουλέ, Μακρόνησος κ.α.), αλλά αντλούν τη θερμοκρασία τους από τον προβληματισμό που προκαλούν. Σήμερα που το ευρύτερο κοινό γνωρίζει πια τα γεγονότα από τη λογοτεχνία αλλά και από τις μαρτυρίες ή τις ιστορικές μελέτες που έχουν εκδοθεί, ο Μίσσιος ενδιαφέρει διότι καλεί τον ακροατή να εστιάσει σε μια στάση ζωής που αρνείται την παραίτηση. Να αντιδράς, μάς λέει, στον πόνο, στην απελπισία, στην καταπίεση, στο καθημερινό βόλεμα, στον παραλογισμό της εξουσίας, αλλά και στην τυραννία της ιεραρχίας ή της αυθεντίας· να μην παραδίνεσαι και να μάχεσαι, γιατί όταν παλεύεις έχεις σκοπό, έχεις στόχο και γεννάς δυνάμεις μέσα σου. Να εμπλέκεσαι στα πράγματα γιατί έτσι πλουτίζεις ενώ αν η επαφή σου μ΄ αυτά είναι τυπική, περιορισμένη στις βιολογικές ή πρακτικές ανάγκες σου, γερνάς.

Στο CD δεν υπάρχει καμιά αναφορά σε ιδεολογίες ή κόμματα· κυριαρχεί όμως το αίτημα μιας ανθρωπιστικής προσέγγισης στα πράγματα και μια διαρκής υπόγεια αιχμή εναντίον όσων (πολιτικών και ιστορικών κυρίως) περιφρονούν την ανθρώπινη μονάδα χάριν του όλου ή των «ανώτερων σκοπών». Διότι η συμμετοχή κοστίζει- το επαναλαμβάνει- όπως κοστίζουν και τα πολιτικά λάθη. Έτσι σήμερα, ο Μίσσιος οραματίζεται μια κοινωνία με διαφορετική κοσμοαντίληψη, πρακτική και ηθική στάση απέναντι στα πράγματα, μια κοινωνία με οικολογική φιλοσοφία και συμπεριφορά. Κι αν αυτό μας φαίνεται ουτοπικό, μπορούμε τουλάχιστον να συγκρατήσουμε την πρότασή του που βασίζεται στις εμπειρίες του, για μια νέα ιεράρχηση των αξιών μας με βάση τα ανθρώπινα μέτρα.

Σύνδεσμος των ανταρτών,ΕΔΑ,ΠΑΜ, ΚΚΕ εσ., Κίνηση των 400- ο Μίσσιος δεν έπαψε να εκφράζει ένα από τα πιο αγνά πρόσωπα της Αριστεράς. Σήμερα όμως τής ασκεί κριτική, επειδή θεωρεί πως «έχει μπει μέσα στο σύστημα»· επειδή, όπως μού έλεγε, «Αριστερά που παίρνει υπόψη της το πολιτικό κόστος, δεν είναι Αριστερά». Παρότι λοιπόν θα ξαναψηφίσει ΣΥΝ, εξακολουθεί να αναζητά έναν καινούργιο λόγο, μια καινούργια οπτική, νέες εξωκομματικές μορφές παρέμβασης. Τα τελευταία του βιβλία Το κλειδί είναι κάτω από το γεράνι (1996) και Ντομάτα με γεύση μπανάνας (2001) δεν είχαν την απήχηση των πρώτων, αλλά εκείνος συνεχίζει να γράφει. Ζει στο περιθώριο της πολιτικής και κοινωνικής ζωής αλλά παραμένει σε εγρήγορση. Και δεν νιώθει μόνος. Διότι καθώς λέει, «Μοναξιά είναι να έχεις πολλά να δώσεις και να μην υπάρχει κανείς να τα πάρει».

Ούζο σημαίνει «ου ζω»

2009-01-23T06:20:00.000-08:00

Τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του αιρετικού και παραδοξολόγου συγγραφέα που συνδύασε τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό με τη βυζαντινή παράδοση

του ανασταση βιστωνιτη |

ΒΗΜΑ, Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2009

Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης ήταν βαθύτατα θρησκευόμενος- ωστόσο δεν είχε σχέση με την οργανωμένη θρησκεία. Δεν τον ενδιέφερε το ιδεολόγημα της καθ΄ ημάς Ανατολής, αλλά το Βυζάντιο. Οι βυζαντινοί χρονογράφοι τού προσφέρουν ένα πρότυπο να κινηθεί αφηγηματικά, γιατί ούτε χαρακτήρες δημιουργεί ούτε ατμόσφαιρα διά της αφηγηματικής ακολουθίας. Κινείται κυκλικά στον χρόνο, εξ ου και η παρεκβατικότητα των κειμένων του και τα απανωτά ξεστρατίσματα. Ο Πεντζίκης είναι πεζογράφος με μυθικήκαι όχι ιστορική- συνείδηση, δηλαδή με συνείδηση ποιητή. Είναι εκπληκτικός ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποίησε την τεχνική του παστίς- χωρίς πουθενά να δίνει την εντύπωση της μίμησης- προτού την καθιερώσουν οι μεταμοντερνιστές.

Η δήλωσή του ότι «ο χρόνος είναι το πονηρόν» παραπέμπει στην κουλτούρα της Κεντρικής Ευρώπης, δηλαδή σε μια φαουστική ιδεολογία η οποία ορίζεται από το άγχος της εξαγοράς και την παθιασμένη αντίσταση στο πονηρόν, δηλαδή στον χρόνο. Η μόνη αντίσταση (δηλαδή το πλήρες νόημα) είναι η προσευχή. Γι΄ αυτό και ο ίδιος προσευχόταν ανελλιπώς κάθε πρωί επί δύο ώρες προτού κάνει οτιδήποτε. Ως εκ τούτου, η πίστη του στη μετά θάνατον ζωή ήταν απολύτως γνήσια.
Ευφυολογήματα ή ξόρκια;

Στη λογοτεχνική συντεχνία συχνά αναφέρονται στα ευφυολογήματα του Πεντζίκη: ότι λ.χ. (επειδή υπήρξε και ζωγράφος) έλεγε πως ήταν «παις ζωγράφος» , ότι το ούζο σημαίνει «ου ζω» κτλ. Οποιος θέλει να κατανοήσει τον Πεντζίκη αυτά δεν θα πρέπει να τα θεωρεί παραδοξολογίες. Συνιστούν τον τρόπο του να κοροϊδεύει τον Οξαποδώ, να δίνει τη μάχη κατά του θανάτου ή να καταρρακώνει τους πάσης φύσεως επηρμένους. Ας μου επιτραπεί να αναφερθώ εδώ σε κάποιο περιστατικό, αποδεικτικό όχι μόνο των παραπάνω αλλά και της ευφυΐας ενός ανθρώπου που απεχθανόταν την «εξυπνάδα». Το 1978 μετά την εναρκτήρια συνεδρία ενός διεθνούς συνεδρίου συγγραφέων στην Αθήνα δινόταν δεξίωση στο ξενοδοχείο Χίλτον. Νεοσσός τότε άκουγα μαζί με τον ποιητή Δ. Π. Παπαδίτσα έναν δαιδαλώδη μονόλογο του Πεντζίκη σχετικά με τη ραψωδία λ της Οδύσσειας. Σε λίγο πλησίασε ο μορφωτικός ακόλουθος της αμερικανικής πρεσβείας και μας συστήθηκε. Ο Πεντζίκης του είπε δείχνοντας τον Παπαδίτσα (γιατρός το επάγγελμα): «Αυτός τρώει βιολέτες». Ο Αμερικανός, που μιλούσε πολύ καλά ελληνικά, έμεινε άφωνος. «Είναι ία τρως» πρόσθεσε γελώντας ο Πεντζίκης. «Εγώ δεν καταλαβαίνω,είμαι από χωριό» είπε ο μορφωτικός ακόλουθος. «Από ποιο χωριό,αν επιτρέπεται;» ρώτησε ο Πεντζίκης. «Από τη Νέα Υόρκη» απάντησε ο ακόλουθος, βέβαιος ότι τον κατατρόπωσε. «Α,την ξέρω.Καθαρά προσφυγικός συνοικισμός» είπε ο Πεντζίκης. Ετσι αποδείκνυε ότι κανείς έξυπνος δεν είναι τόσο έξυπνος ώστε να τη γλιτώσει από κάποιον ταπεινό, που ακριβώς η ταπεινότητά του τον εφοδιάζει με σπάνια στοιχεία ευφυΐας ώστε να μετατρέπει την κομπορρημοσύνη του άλλου σε ανοησία.

Τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη (1908-1993) έφεραν ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα του μοντερνισμού, του οποίου ο συγγραφέας παραμένει ο κυριότερος εκπρόσωπος. Ο ιδιότυπος χαρακτήρας του Πεντζίκη για χρόνια προβαλλόταν πάνω από το έργο του. Πολλοί μάλιστα ισχυρίζονταν ότι ο προφορικός Πεντζίκης είχε μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τα βιβλία του.

Οι ευρωπαίοι μοντερνιστές θεωρούσαν ότι το έργο υπάρχει πέρα και πάνω από τα πρόσωπα- γι΄ αυτό και δεν συμπαθούσαν τις βιογραφίες. Ο γράφων είχε την τύχη να γνωρίσει και να συναναστραφεί τον Πεντζίκη στις αρχές της δεκαετίας του 1970, όταν άρχισε να καθιερώνεται πανελληνίως και να τιμάται όπως του έπρεπε από τη συντεχνία των γραμμάτων. Οσοι τον γνώρισαν μπορούν να διαβεβαιώσουν ότι ο προφορικός Πεντζίκης και ο συγγραφέας υπήρξαν ένα και το αυτό πρόσωπο. Και ίσως σε κανέναν άλλον πεζογράφο μας το βιωματικό στοιχείο δεν ήταν τόσο στενά συνδεδεμένο με την καλλιτεχνική του έκφραση. Αυτό δεν μοιάζει διόλου αφοριστικό αν διαβάσει κανείς όσα έχει πει κατά καιρούς ο ίδιος ο Πεντζίκης, από τους ελάχιστους που παραδέχθηκαν ότι η όλη του προσπάθεια στη λογοτεχνία ήταν να υπερβεί την αδυναμία του να συνθέσει και πως η μέθοδος, ακόμη και το ύφος του υπήρξαν παράγωγα αυτής της αδυναμίας. Είναι περίεργο που θυμίζει επί του προκειμένου τον Μπέκετ, έναν συγγραφέα ο οποίος νομίζω ότι δεν του πολυάρεσε. Αναπόφευκτα. Ο Μπέκετ ήταν αγνωστικιστής, ενώ ο Πεντζίκης βαθιά θρησκευόμενος. Η φράση όμως του Μπέκετ «δουλεύω με την άγνοια και την αδυναμία» ταιριάζει απολύτως στον Πεντζίκη- τουλάχιστον όσον αφορά το δεύτερο σκέλος της. Αλλά και για το πρώτο υπάρχουν επίσης μαρτυρίες. Ο Πεντζίκης δήλωνε ότι δεν ήταν έξυπνος- και αυτό ακούγεται εκπληκτικό για έναν άνθρωπο που γνώριζε τη χλωρίδα και την πανίδα της Ελλάδος και τη βορειοελλαδίτικη τοπογραφία όσο κανείς. Μπορώ να διαβεβαιώσω ότι αν ήθελε να καταβαρα θρώσει κάποιον που δεν συμπαθούσε ο Πεντζίκης τον αποκαλούσε «έξυπνο».
Το σώμα και το όραμα

Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (δεξιά) με τον Γιώργο Σεφέρη Ο Πεντζίκης έφερε στην ελληνική πεζογραφία τη συνειρμική γραφή όχι ως εισηγητής ενός ρεύματος του εξωτερικού, του λεγόμενου εσωτερικού μονολόγου (όπως έχει μεταγραφεί ο όρος stream of consciousness), αλλά ως βιωματική σχέση με τον κόσμο, τον κόσμο ως διάκοσμο, ως άθροισμα εικόνων και πραγμάτων. Η σχέση του με την εμπειρία υπήρξε σωματική, το ίδιο σχεδόν και με την πόλη της Θεσσαλονίκης. Η Θεσσαλονίκη για τον Πεντζίκη λειτουργούσε ως σώμα και ως όραμα, αυτοκτονικό εν πολλοίς, γιατί την αυτοκτονία την είχε συλλάβει ως ακραία εν ζωή εμπειρία θανάτου. Η πεζογραφική ύλη διαχέεται σε όλο του το έργο ως αποτέλεσμα της στάσης του απέναντι στη ζωή και στο θάνατο, στη διάλυση της ύλης μέσα στον εαυτό της, στη διάχυση της ζωής στο υλικό του θανάτου. Υπάρχει όμως και η άλλη ζωή, η αιώνια, η μετά θάνατον. Δεν τον ενδιέφερε επομένως η ιστορική διαδικασία. Γι΄ αυτό και δήλωνε ότι ήταν εναντίον του Διαφωτισμού. Δεν αποδιάρθρωνε τον κόσμο, αλλά τον θεωρούσε εξ ορισμού αποδιαρθρωμένο- και προσπαθούσε να τον συνθέσει. Οσο για τα διαβάσματά του, ήταν συναφή με τα γραπτά του. Και δεν προκαλεί απορία το ότι προτιμούσε τον μυθικό Ομηρο από τον ιστορικό Θουκυδίδη. Ανιστορικός εκ πεποιθήσεως, άθροιζε λεπτομέρειες για να μπορέσει να σταθεί ήρεμος απέναντι στα μεγάλα μεγέθη: τον θάνατο, τον χρόνο, το απόλυτο (που οριζόταν μόνον από την πίστη). Ηταν βεβαίως εξπρεσιονιστής, όπως οι περισσότεροι των θεσσαλονικέων πεζογράφων. Το πιο συνεκτικό βιβλίο του είναι το Μυθιστόρημα της κυρίας Ερσης, χτισμένο πάνω στο θέμα αφελούς μυθιστορήματος του Δροσίνη. Ο Πεντζίκης εδώ μιλάει για τα όνειρα με έναν τρόπο που ουδέποτε εμφανίστηκε στην ελληνική πεζογραφία. Τα όνειρα - και οι ονειρώξεις- στο έργο του μετατρέπονται σε διαπιστευτήρια του θανάτου. Για να ξεφύγεις από τον θάνατο, από την ιδέα του θανάτου, θα πρέπει να τον ζήσεις.

Η ανάγνωση οποιουδήποτε βιβλίου του Πεντζίκη απαιτεί μεγάλη υπομονή και προσπάθεια εκ μέρους του αναγνώστη, που αντιμετωπίζει ένα έργο όπου έχει καταργηθεί το πριν και το μετά. Οπου παρελαύνουν πλήθος πρόσωπα, αλλά κανένας ολοκληρωμένος χαρακτήρας. Οπου δηλαδή δεν υπάρχει ανθρωπογεωγραφία. Πρόκειται για έργο ακραίου σολιψισμού, μωσαϊκό φθοράς και ταυτοχρόνως παλίμψηστο πολλών στρωμάτων. Χρειάζεται ιώβεια υπομονή για να περάσει κανείς από το τελευταίο στο αρχικό στρώμα.

Λέμε ότι το έργο του Πεντζίκη είναι μοναδικό- και μοναχικό. Σε σχέση ωστόσο με την καταιγιστική παραγωγή των μέτριων αφηγήσεων σήμερα θα πρέπει να το θεωρούμε και παραδειγματικό. Οχι βέβαια για να το ακολουθήσει κανείς, αλλά για να σκεφτεί ποια πεδία άγγιξε η σύγχρονη πεζογραφία μια εποχή, όταν το πρώτο ζητούμενο ήταν η έκφραση και όχι η επιτυχία πάση θυσία, η οποία έχει ως αντίκρισμα την απιστία προς τον εαυτό μας.

Αλλα βιβλία του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη: Μητέρα Θεσσαλονίκη (Κέδρος), Προς εκκλησιασμόν (Ινδικτος), Το μυθιστόρημα της κυρίας Ερσης (Αγρα), Πόλεως και νομού Δράμας παραμυθία ( Αγρα), Ψιλή ή περισπωμένη ( Αγρα), Ομιλήματα ( Ακρίτας), Ο πεθαμένος και η Ανάσταση (Αγρα).

Ο Μάρκος και το «μπλουζ της Ανατολής»

2009-01-11T12:46:00.001-08:00

Ο πόλεμος του Βαμβακάρη με τον κόσμο και τον εαυτό του σε μορφή μυθιστορήματος
Της Τιτικας Δημητρουλια

Γιώργος Σκαμπαρδώνης

Ολα βαίνουν καλώς εναντίον μας

εκδ. Ελληνικά Γράμματα

«Οταν είμαι λίγο στενοχωρημένος, γράφω κάπως καλύτερα», έλεγε ο Μάρκος Βαμβακάρης. Διαβάζοντας το νέο μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη, ένα μυθιστόρημα για τον Μάρκο και το ρεμπέτικο, για την κρίσιμη περίοδο της μετάβασης από τα «σαντουρόβιολα» του σμυρναίικου στους «μπουζουκομπαγλαμάδες», έχει κανείς την αίσθηση ότι το κείμενο παρακολουθεί την ανάπτυξη της φράσης αυτής, σε ποικίλες παραλλαγές και τονικότητες. Διότι από το 1930 ώς το 1940 ο Μάρκος Βαμβακάρης ήταν στενοχωρημένος, όλα ήταν εναντίον του: η γυναίκα του που τον απατούσε με τον στενό του φίλο και κουμπάρο του, η οικογένειά του που δεν τον καταλάβαινε, οι καθωσπρέπει που πολεμούσαν το ρεμπέτικο, η αστυνομία που τους κυνηγούσε, η ίδια η έμπνευση που συχνά στόμωνε. Κι όμως, την ίδια περίοδο έγραψε τα καλύτερα τραγούδια του, τα ηχογράφησε, τα εκτέλεσε στο πάλκο με την ξακουστή Τετράδα του Πειραιώς, μαζί τον Μπάτη, τον Δελιά και τον Παγιουμτζή, στο μαγαζί του που δεν πήρε ποτέ άδεια, αφού αρνήθηκε να «πάει με τα νερά» της αστυνομίας, στα μαγαζιά των άλλων, στον Πειραιά και την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τη Λάρισα. «Το μέσα του, ζωντανός ασβέστης, πολεμάει το απ’ έξω, το μαύρο». Η λαμπερή ιδέα έρχεται έστω και την τελευταία στιγμή, το δυνατό που κρύβεται βαθιά μέσα του δεν το κάνει ζάφτι τίποτα και κανείς.

Κερδίζει το στοίχημα

Αυτόν τον σπαραγμό, αυτόν τον πόλεμο, του καλλιτέχνη με τον κόσμο και τον εαυτό του αποτυπώνει ο Σκαμπαρδώνης στο μυθιστόρημά του, περνώντας από το ιστορικά και προσωπικά εντοπισμένο στο καθόλου της ανθρώπινης συνθήκης. Κερδίζοντας το στοίχημα που έβαλε τόσο σε σχέση με τον ίδιο του τον εαυτό, καθώς επιστρέφει σε ένα πεδίο που έχει ήδη εξερευνήσει αλλά διαφορετικά με το «Ουζερί Τσιτσάνης», όσο και με τα κείμενα και τις εικόνες των άλλων, για το ρεμπέτικο, τον Μάρκο, την εποχή.

Ετσι, στις σελίδες του «Ολα βαίνουν καλώς εναντίον μας», ρυθμικά κατανεμημένες και κινηματογραφικά μονταρισμένες, διαβάζει κανείς αφενός τον καημό για μια γυναίκα και αφετέρου τον σεβντά για τη δημιουργία, για τον τόνο, τον στίχο στη σωστή του ώρα, στη σωστή του μορφή, για την έμπνευση που ξεχειλίζει και αναστέλλεται, δικαιώνει και διαφεύγει: σκηνές από ένα γάμο και πορτρέτο του καλλιτέχνη. Στο βάθος το λιμάνι, ο Πειραιάς, η φτωχολογιά, η προσφυγιά, η μαγκιά. Το εμβληματικό λιμάνι των μπλουζ, των φάδος, των τάνγκος και των ρεμπέτικων κι ο λαϊκός καλλιτέχνης, βασισμένος στο ένστικτο και τη διαίσθηση, χωρίς τεχνικές γνώσεις, που τον πνίγουν τα αισθήματα, οι εικόνες, τον κατακλύζουν και πρέπει να εκφραστεί για να σωθεί, για να υπάρξει. Λέει και πάλι ο Βαμβακάρης για την πρώτη επαφή του με τα γράμματα: «Οταν έμαθα την αλφαβήτα, γιόμισαν τα μάτια μου δάκρυα. Μου κονόμησε ο πατέρας ένα μολύβι. Εβρήκα κι ένα χαρτί άσπρο κι άρχισα να συνταιριάζω τις πρώτες λέξεις. Τις έγραφα και μετά τις διάβαζα φωναχτά. Τι δεν θα ’δινα να θυμηθώ την πρώτη λέξη που ’γραψα. Αλάφρωσε η ψυχή μου από τη φούντωση. Τα γράμματα μου παίρναν την στενοχώρια». Αυτή τη φούντωση και αυτό το αλάφρωμα πασχίζει να συλλάβει το μυθιστόρημα· την ασύνειδη επίγνωση του προορισμού, του αναπότρεπτου της δημιουργίας, όπως ορίζεται από μια ζωή και μια ψυχή που κινούνται εκτός κανόνων.

Πικρό χιούμορ

Ο Σκαμπαρδώνης αφήνει να μιλήσουν τα γεγονότα, οι κινήσεις, οι διάλογοι, οι σιωπές. Αφήνει τα πρόσωπα να αυτοπροσδιοριστούν με φυσικότητα, μέσα στο χώρο τους, ως απλοί άνθρωποι που τραγουδάνε μικρά, απλά τραγούδια, όπως έλεγε ο Ηλίας Πετρόπουλος. Καταρχήν ερωτικά, αλλά μάλλον με κοινωνικό περιεχόμενο. Τραγούδια του βγαίνουν από «το περίσσεμα του μπελά της μέρας» και τα γράφει εντέλει το όργανο μόνο του. Με άφθονο όπως πάντα χιούμορ, συχνά μαύρο και πικρό, να φωτίζει λοξά τη φτώχεια και την καταστολή, το φόβο και την απόρριψη, με μια γλώσσα ολοζώντανη, μιλημένη, ο Σκαμπαρδώνης μας μιλάει για το «μπλουζ της Ανατολής» αλλά και για τον καημό του ποιητή, που ζει μέσα και μαζί έξω από τον κόσμο, καταλήγοντας, εντέλει, να σχολιάζει σπαρακτικά την ανθρώπινη

Η Γαλοπούλα στα τράπέζια μας

2008-12-24T10:47:00.001-08:00

του ανασταση βιστωνιτη | Κυριακή 21 Δεκεμβρίου 2008

Το ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

Mοιάζει απίθανο αλλά η καθιέρωση της γαλοπούλας ως κύριου πιάτου στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι οφείλεται σε ένα μυθιστόρημα, τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα του Καρόλου Ντίκενς. Εκεί, περί το τέλος του βιβλίου, ο μετανοημένος και μεταμορφωμένος πρωταγωνιστής του, ο μισάνθρωπος και τσιγκούνης Εμπενίζερ Σκρουτζ προσφέρει μια γαλοπούλα για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι της οικογένειας του υπαλλήλου του Μπομπ Κράτσιτ η οποία ζούσε σε συνθήκες μεγάλης ένδειας. Ως τότε το καθιερωμένο χριστουγεννιάτικο πιάτο ήταν η ψητή χήνα. Από το 1843, όταν εκδόθηκε το μυθιστόρημα, η χήνα αντικαταστάθηκε από τη γαλοπούλα και έτσι θα έλεγε κανείς ότι ήταν σαν ο Ντίκενς να προέβλεπε τον μεταγενέστερο αφορισμό ενός εντελώς διαφορετικού συγγραφέα, του Οσκαρ Γουάιλντ, ότι «η ζωή αντιγράφει την τέχνη».

Χριστουγεννιάτικα κάλαντα

Ο Ολιβερ Τουίστ, οι Μεγάλες προσδοκίες, ο Ζοφερός οίκος και ο Δαβίδ Κόπερφιλντ είναι τα μεγάλα μυθιστορήματα στα οποία οφείλει τη φήμη του παγκοσμίως ο Ντίκενς, γι΄ αυτό και η μεγάλη πλειονότητα των αναλύσεων και των κριτικών κειμένων που έχουν γραφεί για τον διασημότερο βρετανό συγγραφέα του 20ού αιώνα αφορά τα παραπάνω έργα. Ο Λες Στάντιφορντ όμως (παλαιότερα συγγραφέας ιστοριών μυστηρίου που πέρασε πρόσφατα στη λαϊκή ιστοριογραφία) έχει διαφορετική άποψη. Τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα, που εξακολουθούν να διαβάζονται από εκατομμύρια αναγνώστες σε όλο τον κόσμο, είναι, όπως υποστηρίζει, όχι μόνο εξαιρετικά δημοφιλές μυθιστόρημα αλλά και σπουδαίο λογοτεχνικό έργο, εφάμιλλο των παραπάνω. Θα αρκούσε ίσως το γεγονός ότι ο κεντρικός ήρωας, ο τραπεζίτης (ή τοκογλύφος) Εμπενίζερ Σκρουτζ, θεωρείται το αντιπροσωπευτικότερο σύμβολο του μονόχνοτου, του άκαρδου και του φριχτού τσιγκούνη που μας έχει δώσει η παγκόσμια λογοτεχνία- αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Κατά την άποψή του ο Ντίκενς δεν μας κληροδότησε απλώς έναν αθάνατο πεζογραφικό χαρακτήρα. Στην πραγματικότητα, όπως υποδεικνύει ο ευφυής και προκλητικός τίτλος του βιβλίου του, ο κορυφαίος συγγραφέας ήταν εκείνος που «εφηύρε» τα Χριστούγεννα, με άλλα λόγια που επανακαθόρισε το νόημά τους και άρα ως έναν βαθμό και το περιεχόμενό τους.

Τέτοιες απόψεις, θα υπέθετε κάποιος, συγκινούν τη λεγόμενη λογοτεχνική οικογένεια ή έστω και την ακαδημαϊκή κοινότητα. Δύσκολα εν τούτοις θα δεχόταν ότι έχουν πραγματική βάση. Ο Στάντιφορντ όμως έχει επιχειρήματα. Βασισμένος στα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα, ένα βιβλίο σύντομο αν το συγκρίνει κανείς με τα μεγάλα μυθιστορήματα του Ντίκενς, έγραψε μια διόλου σχοινοτενή και ωστόσο γεμάτη συναρπαστικές λεπτομέρειες βιογραφία του Ντίκενς η οποία διαβάζεται σαν αστυνομικό μυθιστόρημα, καλύπτοντας τη ζωή του από τότε που φτωχό παιδί αναγκάστηκε να διακόψει τις σπουδές του και να εργαστεί σκληρά επί δέκα ώρες κάθε μέρα (το ίδιο και αργότερα ως νεαρός ρεπόρτερ) ώσπου με τα Χαρτιά του Πίκγουικ η σταδιοδρομία του απογειώθηκε. Σε αυτά πολύ σύντομα θα έρχονταν να προστεθούν και τα μυθιστορήματα που θα τον έκαναν διάσημο σε όλο τον κόσμο.

Ως τον 19ο αιώνα τα Χριστού γεννα δεν ήταν τόσο χαρμόσυνη και μεγάλη εορτή όσο τη γνωρίζουμε σήμερα. Εκείνη λοιπόν την εποχή ο γερμανικής καταγωγής πρίγκιπας Αλβέρτος, σύζυγος της βασίλισσας της Αγγλίας Βικτωρίας, μεταφέροντας τη γερμανική παράδοση για το χριστουγεννιάτικο δέντρο έπειτα από αρκετές προσπάθειες κατάφερε να το καταστήσει δημοφιλές και στα βρετανικά νησιά. Ας σημειωθεί επιπλέον πως η πουριτανική παράδοση τόσο στην Αγγλία όσο και στις ΗΠΑ λειτουργούσε αποτρεπτικά στο να εορτάζονται τα Χριστούγεννα ως λαμπερή λαϊκή εορτή με καθολική συμμετοχή. Σύμφωνα με τα ήθη της εποχής και βεβαίως τις απόψεις των αρχών, αν τα Χριστούγεννα εορτάζονταν ως μια μεγάλη εορτή με καθολική συμμετοχή του γενικού πληθυσμού οι λαϊκές τάξεις θα μεθοκοπούσαν ασύστολα και αυτό κατά συνέπεια θα οδηγούσε στον εκτραχηλισμό των ηθών με τις αναπόφευκτες σεξουαλικές καταχρήσεις.

Στο βιβλίο του Στάντιφορντ διαβάζουμε τρεις παράλληλες ιστορίες. Την ιστορία του μυθιστορήματος του Ντίκενς, τη ζωή του συγγραφέα και την ιστορία των Χριστουγέννων. Αυτές διαπλέκονται πολύ ωραία- και έτσι εξηγείται και ο τίτλος.

Τα τρία πνεύματα

Φωτογραφία των εσωφύλλων της πρώτης έκδοσης της νουβέλας του Ντίκενς «Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα» Ας αναφερθώ εν συντομία στην υπόθεση του διάσημου μυθιστορήματος του Ντίκενς. Ο κεντρικός του χαρακτήρας Εμπενίζερ Σκρουτζ ζει στο Λονδίνο και αποφασίζει να περάσει μόνος τα Χριστούγεννα. Η μοίρα όμως έχει αποφασίσει διαφορετικά. Τρία πνεύματα τον επισκέπτονται. Είναι οι τρεις εκδοχές του πνεύματος των Χριστουγέννων. Πρώτο παρουσιάζεται το Πνεύμα του Παρελθόντος που του θυμίζει τα παιδικά του χρόνια και αποκαλύπτει το μίσος του Σκρουτζ για τη μεγάλη εορτή και τη φιλοχρηματία του η οποία αναγκάζει την αρραβωνιαστικιά του να τον εγκαταλείψει και να παντρευτεί κάποιον άλλο. Επειτα εμφανίζεται το Πνεύμα του Παρόντος που του δείχνει την ευτυχισμένη ζωή του ανιψιού του και το πώς ζει ο υπάλληλός του Κράτσιτ ο οποίος παρά τη φτώχεια και το ανάπηρο παιδί του καταφέρνει να γεύεται την οικογενειακή θαλπωρή, την ευτυχία των φτωχών. Το τρίτο πνεύμα, το Πνεύμα του Μέλλοντος οδηγεί τον Σκρουτζ μπροστά στον ίδιο τον άθλιο τάφο του, όπου ο φιλάργυρος και μισάνθρωπος ξεσπάει σε κλάματα φριχτά μετανιωμένος για όσα έχει διαπράξει, μεταμορφώνεται και υπόσχεται ότι από εκείνη τη στιγμή και έπειτα θα είναι καλός και γενναιόδωρος και θα διορθώσει όλα του τα σφάλματα, αν το πνεύμα τού δώσει τη δυνατότητα να προσπαθήσει. Το πνεύμα τού δίνει την ευκαιρία και ο Σκρουτζ από τότε γίνεται ένας εντελώς διαφορετικός άνθρωπος.

Ο Στάντιφορντ μας προσφέρει πλήθος πληροφορίες για το κοινωνικό, πολιτικό και πολιτιστικό κλίμα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας της εποχής. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι βρισκόμαστε στην ακμή της βιομηχανικής επανάστασης με όλα τα προβλήματα που δημιουργεί στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Οσο για τον ίδιο τον Ντίκενς βρίσκεται σε πολύ κρίσιμη καμπή της ζωής του. Παρά την επιτυχία των βιβλίων του αντιμετωπίζει τεράστια οικονομικά προβλήματα και βρίσκεται στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Χρειάζεται ένα νέο βιβλίο, μια νέα μεγάλη επιτυχία για να «ξελασπώσει». Και τότε αποφασίζει να γράψει τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα.

Τι άλλο ωστόσο μπορεί να σημαίνει το ότι ο Ντίκενς «ανακάλυψε τα Χριστούγεννα»; Τη φράση δεν μπορούμε να τη θεωρήσουμε ως απλή μεταφορά. Το μυθιστόρημα εκείνη την εποχή ήταν το δημοφιλέστερο λαϊκό είδος τέχνης και κατείχε τηρουμένων των αναλογιών στη μαζική κουλτούρα της εποχής τη θέση που κατέχει στην αντίστοιχη δική μας ο κινηματογράφος. Ετσι λοιπόν δεν είναι παράξενο- αν σκεφτεί κανείς το πόσο δημοφιλής ήταν ο Ντίκενςπου με το βιβλίο του αυτό καθιέρωσε τη γαλοπούλα, κατά σύμπτωση βεβαίως, ως το βασικό πιάτο στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Κατά συνέπεια είναι απολύτως λογικό το συμπέρασμα πως έτσι αναπτύχθηκαν και τα μεγάλα αγροκτήματα όπου εκτρέφονταν εκατομμύρια γαλοπούλες- μια τεράστια και επικερδέστατη παραγωγική δραστηριότητα και μια εξίσου μεγάλη αγορά με πλήθος συναφή επαγγέλματα.

Σε συμβολικό επίπεδο, τα τρία πνεύματα των Χριστουγέννων θα πρέπει να τα θεωρήσουμε ως ένα είδος εκκοσμικευμένης μορφής του Αγίου Πνεύματος και αυτό λειτουργεί παράλληλα με έναν εξίσου ισχυρό συμβολισμό: την εμφάνιση και την περιγραφή του ανάπηρου παιδιού του Κράτσιτ, το οποίο είναι ένα είδος μικρού τραυματισμένου Χριστού στην εποχή της βιομηχανικής επανάστασης.

Μεγάλος ρεαλιστής

Μια τέτοια ερμηνεία- που βρίσκεται πολύ κοντά στην αλήθεια όπως την αντιλαμβανόταν ο συγγραφέας- εξηγεί και τις απόψεις του για την κοινωνία και για τον ρόλο της λογοτεχνίας. Δεν πρόκειται για τη λεγόμενη στράτευση (με τον τρόπο που αναπτύχθησύσε να αλλάξει την κοινωνία της εποχής του, αποκαθιστώντας τις αδικίες, δηλαδή αλλάζοντας όχι μόνο τις συνθήκες αλλά και τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά- επομένως και τη συνείδηση- όσων ήταν υπεύθυνοι για τις αδικίες. Η πρόθεση αυτή είναι εμφανέστατη στα εκτενή μυθιστορήματά του. Στα Κάλαντα των Χριστουγέννων ωστόσο η επίδρασή του είχε και άλλες παραμέτρους. Αν, λ.χ., το Αγιο Πνεύμα μεταφέρεται στο κοσμικό επίπεδο, τότε έχουμε μια δοξολόγηση και μια άλλη νοηματοδότηση της εορτής- γι΄ αυτό και κατά τον Στάντιφορντ ο συγγραφέας του Ολιβερ Τουίστ «ανακάλυψε τα Χριστούγεννα». Οχι την εορτή αλλά το νόημά της. Και είναι εκπληκτικό ότι αυτό συμβαίνει σε ένα βιβλίο που ο Ντίκενς έγραψε σε χρόνο-ρεκόρ (έξι εβδομάδες).

Αντιλαμβάνεται κανείς, όχι μόνο εξηγώντας την πρόθεση αλλά πρωτίστως κρίνοντας από το αποτέλεσμα, γιατί ο Λούκατς θεωρούσε τον Ντίκενς μεγάλο ρεαλιστή. Ο Ντίκενς δεν ήταν ρεαλιστής κατά το πνεύμα της εποχής- ή πιο σωστά δεν ήταν μόνο για αυτό. (Εξάλλου ο χαρακτηρισμός παραπέμπει σε μεταγενέστερες αναλύσεις.) Στόχευε στο να εμφανίσει την κοινωνική αδικία με τέτοιο τρόπο ώστε να φαντάζει πιο πραγματική από όσο ήταν στην πραγματικότηταγιατί πώς αλλιώς θα άλλαζε η κοινωνία και οι άνθρωποι; Η ιδιοφυΐα και η επιτυχία του δεν οφείλονται στο ότι οι κοινωνικές ιδέες του υπήρξαν αποκλειστικά δικές του αλλά στο ότι ακριβώς αυτές ήταν που απασχολούσαν και τα εκατομμύρια των αναγνωστών του.

Καλοί συγγραφείς είναι, καθώς λέμε, εκείνοι οι οποίοι παρουσιάζουν πιστά την εποχή τους ή που ανταποκρίνονται στα αιτήματά της, μεγάλοι όμως συγγραφείς είναι μόνο όσοι ενώ ανταποκρίνονται στις παραπάνω απαιτήσεις (στο πνεύμα της εποχής) δημιουργούν ταυτοχρόνως με το έργο τους και μια εποχή, ανακαλύπτουν δηλαδή εκείνο που έπεται, που το προτείνουν ή το προβλέπουν. Γι΄ αυτό θαυμάζει κανείς αλλά δεν απορεί με τη διαπίστωση του Στάντιφορντ πως μετά το τέλος του 20ού αιώνα και 165 χρόνια έπειτα από την πρώτη έκδοσή τους το αναγνωστικό κοινό των Καλάντων των Χριστουγέννων είναι δεύτερο σε μέγεθος μετά το αναγνωστικό κοινό της Βίβλου.

Μαλλιοτράβηγμα κριτικών

2008-12-12T03:33:00.000-08:00

. Καρτέλ …στην κριτική;
Απο τον Πατριάρχη Φώτιο του Βιβλιοκαφέ

Ο κριτικός των «Νέων» Δ. Κούρτοβικ πνέει μένεα εναντίον δύο άλλων κριτικών, του Β. Χατζηβασιλείου της «Ελευθεροτυπίας» και της Ελ. Κοτζιά της «Καθημερινής». Τους κατηγορεί σε άρθρο του (15.11.2008) ότι κατέχουν θέσεις κλειδιά σε βραβεύσεις, παρουσιάζουν βιβλία, έχει ο ένας εκπομπή στην τηλεόραση, ασχολούνται με κάθε είδους εκδήλωση του βιβλίου και γενικά επιβάλλουν τη συμπαιγνιακή θέση τους με ένα είδος καθεστωτικής αντίληψης για την κριτική. Κι αυτό γιατί έχουν κοινές απόψεις, όχι τυχαία, αλλά, όπως υποστηρίζει, επειδή προαποφασίζουν τι θα προωθήσουν και τι όχι, σε μια συνωμοσία σέχτας που καθορίζει και τις κριτικές επιλογές της σημερινής Ελλάδας.
Μαζί μ’ αυτούς ανήκουν και ένας-δυο άλλοι (ανάμεσά τους φαντάζομαι τοποθετεί και τον Αλ. Ζήρα, με τον οποίο είχε πρόσφατα μία ακόμα έντονη λογομαχία και ο οποίος είναι συχνά σε επιτροπές βραβείων κ.ά.), οι οποίοι αποτελούν ένα είδος δικτατορίας της κριτικής, με στημένες κριτικές και συμφωνημένες βραβεύσεις. Ένα είδος Καρτέλ της κριτικής. Η επίθεση ξεκίνησε τον Αύγουστο, οπότε στο τελευταίο κομμάτι άρθρου του (9.8.2008) είχε αφήσει ειρωνεία και χολή εναντίον τους με υπαινιγμούς για ένωση δυνάμεων με σκοπό τον έλεγχο της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής. Ο Κ. Κατσουλάρης που σχολίασε αυτό το πρώτο άρθρο του (22.8.2008), ενώ κατακρίνει το ύφος και τον τόνο του, προβληματίζεται για το αν η μεταξύ των δύο σχέση τούς έχει οδηγήσει –έστω και ασύνειδα- σε “οργανωμένο πόλο”.
Κρατώ τα σχόλια για άλλη στιγμή.

2. Αριστερή κριτική

Σε συνέντευξή του στον Ταχυδρόμο των «Νέων» ο Δ. Ραυτόπουλος, εξέχουσα μορφή της αριστερής κριτικής και ιδρυτής του περιοδικού «Επιθεώρησης Τέχνης», παρουσιάζει τη στάση του ως κριτικού απέναντι στην κομματική γραμμή. Αποκαλύπτει, λοιπόν, ότι πήγε κόντρα στο σοσιαλιστικό ρεαλισμό, που ήταν η κυρίαρχη τάση του κόμματος, και επαίνεσε τον Τσίρκα, ενώ η κομματική ηγεσία τον διέγραφε. Από την άλλη, παραδέχεται ότι η ιδεολογική του ταυτότητα δεν τον άφηνε να δει τα θετικά σημεία του αντίστοιχου φιλελεύθερου περιοδικού «Εποχές», το οποίο τώρα θεωρεί σημαντικό βήμα κριτικής.
Αυτό που δεν είπε είναι ότι ο ίδιος είναι ο εισηγητής του όρου “Μαύρη πολιτική λογοτεχνία” για τα έργα των δεξιών συγγραφέων, ασχέτως αν ήταν άξια λογοτεχνικά κείμενα ή όχι. Για την κριτική της Επιθεώρησης Τέχνης βλέπε και το άρθρο του Βαγενά στο «Βήμα» της 16ης Νοεμβρίου 2008.

3. Μάρη Θεοδοσοπούλου

Προσωπικά δεν μου άρεσε ο τρόπος που γράφει κριτικές η Μάρη Θεοδοσοπούλου. Τον βρίσκω εργαστηριακό, αποστειρωμένο, συχνά πλούσιο σε πραγματολογικές παρατηρήσεις αλλά ισχνό στην ερμηνεία της. Ωστόσο, θεωρώ ότι είναι ντροπή το Βήμα να μην έχει ΚΑΝΕΝΑ κριτικό, αφού οι δρόμοι της βιβλιοκριτικού και της εφημερίδας έχουν χωρίσει. Το Βήμα επέλεξε να συνεχίσει χωρίς κριτικούς, αλλά με δημοσιογράφους και δημοσιογραφούντες, μόνο με συνεντεύξεις, δοκίμια, ρεπορτάζ και στήλες με βιβλιοπαρουσιάσεις αλλά καμία με άποψη.
Τουλάχιστον η Θεοδοσοπούλου μπορεί να …εκπέμπει από το μπλογκ της: http://maritheodo.blogspot.com .

Εντέλει, δίνουμε σημασία ποιος υπογράφει την κριτική που διαβάζουμε; Αναζητούμε το όνομα πριν ή μετά την ανάγνωση του άρθρου; Θεωρούμε κάποιους από αυτούς αξιόπιστους ή δεν εμπιστευόμαστε κανένα;

Ανθρώπινη δίψα

2008-12-02T00:14:00.000-08:00

Της Ρούλας Γεωργακοπούλου
Απο το Βιβλιοδρόμιο των Νέων

Σωτήρης Δημητρίου
ΣΑΝ ΤΟ ΛΙΓΟ ΤΟ ΝΕΡΟ
ΕΚΔ. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΣΕΛ. 197

ΑΚΡΑΙΑ ΦΟΡΜΑ, ΤΡΕΛΟ ΧΙΟΥΜΟΡ, ΓΛΩΣΣΑ
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΚΑΙ ΜΠΡΑ ΝΤΕ ΦΕΡ ΜΕ ΤΟ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟ.
ΤΙΠΟΤΑ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΟΣΑ ΠΕΡΙΜΕΝΑΜΕ.
ΑΥΤΗ ΤΗ ΦΟΡΑ ΟΜΩΣ Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
ΑΠΟΦΑΣΙΣΕ ΝΑ ΞΕΒΟΛΕΥΤΕΙ ΚΑΙ ΝΑ
ΜΑΣ ΞΕΒΟΛΕΨΕΙ. ΕΙΣΙΤΗΡΙΟ ΜΕΤ΄ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ
ΣΤΟ ΣΤΕΓΝΟ ΤΟΠΙΟ ΤΩΝ ΘΑΝΑΤΩΝ
ΜΑΣ. ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΤΟ ΠΑΡΕΙ;
Παρ΄ όλο που ο ίδιος κηρύσσει την «αμεριμνησία», σας συνιστώ να μην πιάσετε αυτό το βιβλίο αμέριμνοι. Θα σας κοπεί η φόρα από την πρώτη κιόλας αράδα. Η εναρκτήρια φράση «Όταν πέθανα, είχα μια έντονη εξ ύψους αίσθηση του σώματός μου» δηλώνει λογοτεχνικό θράσος, μιας και κοντράρεται στα ίσα με άλλες μνημειώδεις εναρκτήριες φράσεις της ελληνικής, έστω, πεζογραφίας. Προσωπικά διαλέγω την πρώτη φράση από τη Θάλασσα του Ανδρέα Καρκαβίτσα, «Ο πατέρας μου, μύρο το κύμα που τον τύλιξε, δεν είχε σκοπό να με κάμει ναυτικό». Ίσως η ωραιότερη ρυθμολογικά δήλωση από καταβολής νέας ελληνικής πεζογραφίας.

Τώρα που το ξανασκέφτομαι, ο συνειρμός μου δεν είναι και τόσο περί διαγραμμάτου αφού και και στις δυο περιπτώσεις το υγρό στοιχείο είναι κυρίαρχο. Ο Καρκαβίτσας πνίγεται, ο Δημητρίου διψάει, το μαρτύριο όμως είναι το ίδιο παρά τη διαφορετική λογοτεχνική επεξεργασία. Στην ιδιοφυή πεζογραφία του Σωτήρη Δημητρίου, όμως, το εύρημα δεν αποτελεί κατακλείδα, αλλά μάλλον πεπονόφλουδα για τον ανέμελο αναγνώστη, γι΄ αυτό σταματώ εδώ.

Τελευταία σταγόνα
Η ιστορία έχει τέσσερα μέρη και κατά τη γνώμη μου ξεκινάει με το πιο δυνατό. Όπου ο αφηγητής, νεκρός πια, μιλάει για τις εν ζωή ολιγωρίες του με μια τέτοια σκληρότητα που παύει να είναι ατομική και τελικά γίνεται γενικότερη. Σ΄ αυτές τις Μ moires d΄outre-tombe το νερό της λησμονιάς είναι ελάχιστο και έτσι οι μνήμες θεριεύουν και το βάσανο παρατείνεται στον αιώνα τον άπαντα ζητώντας από την ψυχή να λογοδοτήσει για τη λίγη συμπόνια με την οποία πολιτεύτηκε ως ζωντανός. «Που κολάκευα αχρείους (...) το ψευτοενδιαφέρον μου για τους άλλους (...) την ψευδοευφυΐα μου (...) την ανθρωπαρέσκεια (...) τις μικρές ευτελείς σωματικές βρώμες μου». Κείμενο αφόρητο, διόλου όμως ηθικολογικό, αφού ονοματίζει τις ντροπές και τις απαγγέλλει σα να προφητεύει την ακατανίκητη έλξη τους. Σ΄ αυτή τη φάση ο Σωτήρης Δημητρίου χρησιμοποιεί τη δική του μεικτή γλώσσα, που άλλοι την είπαν καθαρευουσιάνικη κι άλλοι «επινοημένη», λησμονώντας ίσως ότι το «φώνημα» ως πρώτη απόπειρα επικοινωνίας δεν μπορεί παρά να είναι σπαρακτικό και αυθαίρετο. Πόσο όμως να αντέξει ο άνθρωπος χωρίς τη συνηγορία του πολιτισμού, δηλαδή της γλώσσας των άλλων; Έτσι, στο δεύτερο μέρος ο αφηγητής στρέφεται στο μητρικό ιδίωμα, το ανώτατο λεξικό συναισθηματικών όρων, μήπως και ανακαλύψει εκεί μέσα την ερμηνεία και την ετυμολογική προέλευση των ενοχών του και του αυτοματισμού των πολιτισμικών του επιλογών.

Το κείμενο έχει τη φόρμα και τη θέση χορικού και είναι γραμμένο στο προφορικό ηπειρώτικο ιδίωμα που λαλούν μόνον γυναίκες. Είναι η γλώσσα που έφτιαξε τον λογοτεχνικό μύθο του Σωτήρη Δημητρίου επαυξημένη και βελτιωμένη, αφού αυτή τη φορά ακολουθεί τη συμπύκνωση και τον μινιμαλισμό που αποπνέει ολόκληρο το μυθιστόρημα.

Ο αφηγητής θυμάται την εποχή που, παιδί ακόμα, καμωνόταν τον κοιμισμένο, ενώ στην πραγματικότητα έστηνε αυτί στα λεγόμενα των γυναικών που μηρύκαζαν τη ζωή τους. Ο Εμφύλιος, τα καμένα σπιτικά και η αδερφοφαγία, η μετανάστευση, η μαύρη ζωή των γυναικών στις μεγάλες «χωριανικές» φαμίλιες περνάνε στον ύπνο του παιδιού σαν ήχος παρηγορητικός, εξ ου και κατά τη γνώμη μου εξιδανικεύονται μέχρι εκεί που δεν παίρνει.

Μαργαρίτα Καραπάνου- Γεννημένη στα πούπουλα της ατυχίας

2008-11-22T07:53:00.000-08:00

Μαργαρίτα Καραπάνου
Η ΖΩΗ ΕΙΝΑΙ ΑΓΡΙΩΣ ΑΠΙΘΑΝΗ
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ
1959-1979
ΕΠΙΜ. Β. ΚΙΜΟΥΛΗΣ ΕΚΔ. ΩΚΕΑΝΙΔΑ

Της Μικέλας Χαρτουλάρη απο την εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

ΛΑΧΤΑΡΑ ΓΙΑ ΑΓΑΠΗ, ΦΟΒΟΣ, ΖΗΛΕΙΑ,
ΜΟΝΑΞΙΑ, ΤΡΑΥΛΙΣΜΑ, ΑΡΡΩΣΤΙΑ,
ΑΝΑΛΥΣΗ, ΕΜΠΝΕΥΣΗ. Η ΠΙΟ ΓΑΛΛΙΔΑ
ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
ΑΝΑΣΚΑΛΕΥΕΙ ΤΑ ΤΡΑΥΜΑΤΑ ΤΗΣ,
ΑΝΟΙΓΟΝΤΑΣ ΤΑ ΣΠΑΡΑΚΤΙΚΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ
ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ. ΕΝΑ
ΜΑΘΗΜΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΓΕΝΝΑΙΟΤΗΤΑΣ
«Όλη αυτή η οδύνη πρέπει να βγει σε ένα έργο».

Η Μαργαρίτα Καραπάνου είναι 31 χρόνων όταν το 1977 σημειώνει αυτήν τη φράση στο ημερολόγιό της. Ξέρει πια ότι έχει να παλέψει με την κατάθλιψη· ξέρει ότι πρέπει να κόψει τον ομφάλιο λώρο με τη μητέρα τηςτη συγγραφέα Μαργαρίτα Λυμπεράκη· ξέρει ότι αγαπά αλλά και μισεί τον αυτοκαταστροφικό αλκοολικό σύντροφό της· ξέρει ότι ο δρόμος της είναι το γράψιμο. Το πρώτο της βιβλίο, η ασεβής Κασσάνδρα και ο λύκος, για τις ανταρσίες ενός κοριτσιού που δυναμιτίζει τον ασφυκτικό κόσμο των μεγάλων, τάραξε τα λογοτεχνικά νερά, κι όμως εκείνη δεν καταφέρνει να στηριχτεί πάνω του για να ξεφύγει από τη νεύρωσή της. Μοναδικό της αποκούμπι, τα ημερολόγιά της όπου αυτοψυχαναλύεται. Τα κρατάει από τα 13 της, γράφοντας άλλοτε στα γαλλικά άλλοτε στα ελληνικά, και θα τα εγκαταλείψει στα 33 της. Για να ακολουθήσουν πέντε ακόμα βιβλία και αρκετές κρίσεις...

Αυτές λοιπόν οι ημερολογιακές σημειώσεις της, που ξεκινούν σαν πεζολογική εκδοχή της «Γρανίτας από λεμόνι» και εξελίσσονται σαν τετράδια εργασίας δύο εμβληματικών μυθιστορημάτων της σύγχρονης λογοτεχνίας μας, κυκλοφορούν σήμερα χάρη στη δουλειά μυρμηγκιού του επιμελητή Βασίλη Κιμούλη. Τίτλος τους Η ζωή είναι αγρίως απίθανη(Ωκεανίδα), από ένα σχόλιο της μικρής Μαργαρίτας που ήθελε να γίνει «κάτι μεγάλο».

Τα Ημερολόγια κλείνουν με την πρώτη φράση του Υπνοβάτη: «Ο Θεός ήτανε κουρασμένος...». Από εκεί θα αρχίσει η ιστορία του Άγγελου-εξολοθρευτή μιας εκφυλισμένης κοινωνίας.

Πρότυπά της ο σύντροφος της συγγραφέως και η αποικία των ξένων καλλιτεχνών στην κοσμοπολίτικη Ύδρα όπου παραθερίζει από παιδί. «Πυρετός όχι του πάθους μα της μεταφυσικής διαύγειας (...) μακελειό, αίμα (...) το τέλος του έργου θα είναι πάλι η αρχή του(...) οι γυναίκες θα καταλήξουν μόνες (...) θέατρο της ψυχολογικής σκληρότητας (...) Σκατά! Δεν πρέπει να είναι κουλτουριάρικο...», σημειώνει μεταξύ άλλων, στα τετράδιά της.

Ο αναγνώστης την παρακολουθεί από τα 13 της, όταν πηγαίνει σχολείο στο Παρίσι όπου ζει με τη μητέρα της. Το πρώτο μέρος των Ημερολογίων της (1959-1964) έχει λοιπόν υπότιτλο γαλλικό, τον στίχο του Μυσέ «όταν φεύγεις είναι σαν να πεθαίνεις λίγο», και αντανακλά «τα χρόνια της σαχλαμάρας» όπου ταξινομεί τα φλερτ της, καταγράφει το ερωτικό της ξύπνημα, τη λατρεία για τη μάνα της, αλλά και διαπιστώνει την εμφάνιση «εκείνης», όταν την πιάνουν κρίσεις άγχους. Στο Β΄ μέρος με υπότιτλο «Φοβάμαι» αποτυπώνει την αγωνία της να αντιμετωπίσει την ψυχική της αστάθεια στα χρόνια 1967-1970, την τάση της να παρακάμπτει την αλήθεια, τα όνειρα που βλέπει και τις ερμηνείες τους, τα κλειδιά που της δίνει ο ψυχαναλυτής της (Π. Σακελλαρόπουλος) για την ευνουχιστική σχέση με τη μάνα της, αλλά και την αίσθηση της μάχης με τον εαυτό της που θα εμπνεύσει αργότερα την θεματολογία των μυθιστορημάτων της. Στο Γ΄ μέρος (1975-1979), η αναταραχή που αισθάνεται, το «Νever in peace» του υπότιτλου, αρχίζει να εκφράζεται δημιουργικά και ο αναγνώστης παρακολουθεί πώς το συνειδητό και το υποσυνείδητο, οι φαντασιώσεις της και τα γεγονότα, τρέφουν τη μυθοπλασία και ακονίζουν τους αφηγηματικούς τρόπους της. Στη βάση όλων των εγγραφών (και της λογοτεχνικής διαμόρφωσής της), τα σπουδαία, γαλλικά ή αγγλικά- όχι ελληνικά- έργα που καταβροχθίζει. Τίποτα δεν είναι τυχαίο στην διφορούμενη φωνή της.

ΥΓ. Ζητώ συγγνώμη για την παράλειψη του ονόματος της συντάκτριας του άρθρου Μικέλας Χαρτουλάρη καθώς και της πηγής. Ατυχήματα όμως συμβαίνουν.

Το Κατοικίδιο

Τα καπελωμένα βραβεία

2008-11-10T08:27:00.000-08:00

Ηρθε και φέτος η ανακοίνωση για τα καπελωμένα βραβεία του ΕΚΕΒΙ απο την μισθοσυντήρητη επιτροπή των συσχετισμών και πάθαμε μια αναφυλαξία όλοι εμείς που χειριζόμαστε αυτό το μπλόγκ . Φέτος προστέθηκαν και οι κατευθυνόμενες λέσχες βιβλίων του ΕΚΕΒΙ, για τις οποίες θα μιλήσουμε κάποια άλλη φορά.

Φυσικά, οι ίδιοι δήθεν σοβαροφανείς κριτές και η παρέα του βιβλίου υποκύπτοντας στους συσχετισμούς του αλληλογλυψίματος μας κάστας εκδοτών και συγγραφέων παρουσιάζουν τη λίστα των δήθεν πιο δημοφιλών βιβλίων αφήνοντας απέξω Δημουλίδου, Μαντά και άλλες ευπώλητες κυρίες του ερωτικο-κοινωνικού μυθιστορήματος. Και για να φανούν πιο αντικειμενικοί οι παρεοκαρεκλοκένταυροι της βιβλιοεξουσίας, εξαίρεσαν απο τη λίστα το νέο δημοφιλές αστυνομικό του προέδρου Μάρκαρη.

Τέλος, δεν θα ακουστούν σχόλια και αντιδράσεις αφού το ΕΚΕΒΙ για να καλύψει τα νώτα του φρόντισε να περιλάβει ένα βιβλίο των εκδόσεων Ψυχογιός που πέρισι κίνησε όλο το θόρυβο για την τρύπια λίστα του ΕΚΕΒΙ.

Ουαί υμίν Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί! Με τον παρά μας βαρεθήκαμε να κάνετε πολιτικές σε όλα τα είδη του δημόσιου βίου!!!

Τα Κατοικίδια εν εξάλλω

· Πανδαιμόνιο του Κώστα Ακρίβου στις εκδόσεις Μεταίχμιο ·

Η αηδονόπιτα του Ισίδωρου Ζουργού στις εκδόσεις Πατάκης

· Ανεπίδοτοι έρωτες του Περικλή Κοροβέση στις εκδόσεις Ηλέκτρα

· Η Μαρία των Μογγόλων της Μαριάννας Κορομηλά στις εκδόσεις Πατάκη

· Τι ζητούν οι βάρβαροι του Δημοσθένη Κούρτοβικ στις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα

· Ο τελευταίος Παλαιολόγος του Γιώργου Λεονάρδου στις εκδόσεις Λιβάνη

· Αλδεβαράν του Παύλου Μάτεσι στις εκδόσεις Καστανιώτη

· Τηλεμάχου Οδύσσεια του Δημήτρη Μίγγα στις εκδόσεις Μεταίχμιο

· Όλα σου τα μαθα, μα ξέχασα μια λέξη του Δημήτρη Μπουραντά στις εκδόσεις Πατάκη

· Του φιδιού το γάλα του Γιάννη Ξανθούλη στις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα

· Η Μεγάλη Άμμος του Βαγγέλη Ραπτόπουλου στις εκδόσεις Κέδρος

Βίλα Κόμπρε του Αλέξη Σταμάτη στις εκδόσεις Καστανιώτη

· Φτερά από μετάξι της Πασχαλίας Τραυλού στις εκδόσεις Ψυχογιός

· Ραγδαία επιδείνωση του Θανάση Χειμωνά στις εκδόσεις Πατάκη
και (εκτός συναγωνισμού) Παλιά, πολύ παλιά του Πέτρου Μάρκαρη στις εκδόσεις Γαβριηλίδης

Γατανιστάν;

2008-10-30T07:22:00.000-07:00

Ανδρέας, ΠΑΣΟΚ, Γατανιστές
Μανώλης Πιμπλής (ΤΑ ΝΕΑ)

Ο ΓΙΩΡΓΗΣ ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗΣ ΓΡΑΦΕΙ ΤΟ ΑΦΗΓΗΜΑ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΪΚΟΥ ΠΑΣΟΚ, ΜΕ ΑΝΑΛΟΓΗ ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ। ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΠΟΥ ΖΗΣΑΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΞΕΘΩΡΙΑΖΕΙ, ΕΧΟΝΤΑΣ ΑΦΗΣΕΙ ΑΝΕΞΙΤΗΛΑ ΤΑ ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΤΗΣ ΣΗΜΑΔΙΑ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΜΑΣ Η αποτίμηση ενός τόσο σύνθετου φαινομένου όσο η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, από τα μέσα του ΄70 μέχρι την πρώτη φάση της διακυβέρνησής του, τη δεκαετία του ΄80, είναι προφανώς δύσκολη υπόθεση। Και δεν μιλάμε για την αποτίμηση του κυβερνητικού έργουεκεί ο καθένας μπορεί να έχει τις απόψεις του- όσο για την αποτίμηση του κοινωνικού φαινομένου, την αξιολόγηση του τι πραγματικά συνέβη τότε ώστε να αναδειχθεί στην εξουσία ένα κίνημα με τόσο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, εντελώς διαφορετικά από οτιδήποτε είχαμε γνωρίσει ως εξουσία μέχρι τότε. Ειδικά η αμηχανία της λογοτεχνίας είναι έκδηλη. Γιατί να μιλήσεις λογοτεχνικά για την τρέχουσα πολιτική ζωή, την οποία όλοι εντέλει γνωρίζουν; Τι θα μπορούσε να προσθέσει η λογοτεχνία σε μια πραγματικότητα που, από πολλές απόψεις, ξεπερνούσε τη φαντασία; Και κυρίως πώς να μιλήσεις γι΄ αυτήν, χωρίς να θεωρηθεί ότι ανακαλύπτεις την Αμερική; Το πνευματώδες μυθιστόρημα του Γιώργη Γιατρομανωλάκη, Το χρονικό του Δαρείου, δίνει κάποιες απαντήσεις. Ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, γεννημένος στην Πασοκομάνα Κρήτη (στον Ζαρό Ηρακλείου), φιλόλογοςπανεπιστημιακός και πολυεστεμμένος συγγραφέας (Η Ιστορία του έχει πάρει Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας), αποφάσισε να πιάσει τον ταύρο από τα κέρατα. Αντί να γράψει ένα μυθιστόρημα με φόντο την εποχή, περνώντας έτσι τις απόψεις του εμμέσως όπως θα έκαναν οι περισσότεροι, κάνει την εποχή- και το ΠΑΣΟΚ - μυθιστόρημα. Δαρείος είναι βέβαια ο Αντρέας και το χρονικό του το γράφει, μετά τον θάνατό του, ο έμπιστος «γραμματικός» του, ένα πρόσωπο με τα χαρακτηριστικά-

ας πούμε- του Αντώνη Λιβάνη। Γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο, παραλλάσσοντας ονόματα προσώπων και κομμάτων, ανακατεύοντας κομμάτια πραγματικών γεγονότων με τη δική του κοπτοραπτική, ο Γιατρομανωλάκης αφηγείται την ιστορία του «Δαρείου» και του κόμματος του, του «ΠΑΓΑΛΑΚ». Γιατί το κάνει; Μα για να πει ότι το αυτονόητο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι λογοτεχνικό. Το ΠΑΣΟΚ εκείνης της περιόδου είχε κάτι το κατ΄ εξοχήν θεατρικό, είχε δραματουργία, πάθη, αντιφάσεις, στοιχεία που από μόνα τους συνιστούν λογοτεχνία. Το ότι βάζει τον «γραμματικό» να κάνει την αφήγηση είναι ενδεικτικό των προθέσεών του. Αν είσαι από την πλευρά της διάψευσης και δώσεις τον λόγο στον εαυτό σου, θα προδοθείς από το καταγγελτικό σου ύφος. Είναι σαφώς προτιμότερο να δώσεις τον λόγο σε κάποιον που πιστεύει απολύτως στη δικαίωση του οράματος, αναδεικνύοντας ως πρωταγωνιστή του έργου ένα λεπτό σκωπτικό υπόστρωμα που διατρέχει την κάθε του σελίδα. Είναι χαρακτηριστικό το πώς αποθεώνονται οι αλλαγές διαθέσεων και απόψεων του Δαρείου, πώς υπερτονίζεται το έργο της υπουργού Έλλης: «ο πυρετός της κουλτούρας έκαιγε το μέτωπο του έθνους», «καθιερώθηκαν γιορτές για να τιμηθούν ταπεινές παραγωγικές τάξεις. Η Γιορτή του Μελισσοκόμου ήταν δική της (...)». Τα ονόματα είναι αλλαγμένα, βέβαια και κανείς δεν είναι ακριβώς αυτός που υπονοείται ότι είναι.
Ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης επινοεί μια ελληνική φυλή που δεν ξέραμε ότι υπήρχε, τους... Γατάν, οι οποίοι μόλις ανακαλύφθηκαν, έγιναν το σύμβολο του νέου Κινήματος. Η φυλή των γάτων, ...

Τοιχογραφία μιας Ελλάδας που έσβησε

2008-10-01T05:30:00.000-07:00

Κριτική της Ελένης Γκίκα απο το Εθνος της Κυριακής

Φράσεις «σουσάμι άνοιξε» ή κλειδί για ένα διπλό ταξίδι που επιχειρεί κι επιτυγχάνει εξαιρετικά η πανεπιστημιακός-συγγραφέας Αδαμαντίνη Κουμιώτου στο καινούργιο της βιβλίο: «Της αγάπης θάλασσα», όπου θάλασσα η οικεία και αγαπημένη στο γενέθλιο νησί, η ίδια η ζωή. Ολα αρχίζουν και τελειώνουν με τον ίδιο τρόπο, σαν κύκλος: Η Αμαλία και ο Λουκιανός που επιστρέφουν μετά χρόνια αθέλητης εξορίας στο νησί. Και στο τέλος, μετά την άφεση, η επιστροφή.
Είχαν φύγει στο παρελθόν σαν τους κυνηγημένους της αγάπης, από αγαπημένους, εφόσον ο αυστηρός πατέρας της Αμαλίας, Κωνσταντής, αρνείται να το δεχθεί. Εξάλλου οι καιροί, πόλεμος, κατοχή, νεκροί, ήταν ταραγμένοι και ρευστοί. Ο Γιάννης τους, μόλις ημερών νεκρός.
Ποιητικό αίνιγμαΟλα αυτά τα σκέπτεται με κλειστά μάτια η Αμαλία και ανασκευάζοντας τον χαμένο χρόνο, ανασυναρμολογεί μια ζωή: τα παιδικά της χρόνια, τ αδέλφια, τον σοφό παππού, την καλή της νεράιδα νονά, τον αυστηρό πατέρα, τη μάνα, την αξιοπρεπή φτώχεια, την ψυχική λεβεντιά, το πανηγύρι όπου γνώρισε τον Λουκιανό της, τον θάνατο του Γιάννη τους στο μέτωπο που θα τους βρει σαν καιρικό φαινόμενο, συμφορά...
Ανοιγοκλείνοντας κεφάλαια με ποιητικό αίνιγμα (εδώ φαίνεται και η τεράστια φιλολογική της υποδομή), προβάλλει τα περασμένα αλλά όχι ξεχασμένα επεισόδια της ζωής της ως παραπόταμους που την οδηγούν στην ίδια θάλασσα. Οι επιλογές, καίριες, αριστοτεχνικές: «Μέρες πάνω στις μέρες,/ κι από κάτω να στενάζει πλακωμένη/ μια ζωή» (Χρίστος Λάσκαρης). «... Και μένει μόνο/ η αναδρομική ερμηνεία: να βρούμε πότε/ γεννήθηκαν οι σχέσεις και πού και πώς/ ωρίμασαν τα αισθήματα και οι αλήθειες» (Άθως Δημουλάς) «Να περπατάμε αμίλητοι/ να μη σταθούμε πουθενά/ ώσπου να παραδώσουμε το μήνυμα» (Γιώργης Παυλόπουλος)....
Εξάλλου έτσι έζησε η Αμαλία, μια «πλακωμένη» αν και απολύτως ένδοξη και λαμπερή ζωή. Καριέρα, ταξίδια, συντροφικότητα στενάζουν κάτω από το βάρος της πατρικής και μητρικής απουσίας. Κι η αναδρομική ερμηνεία που αργεί. Τα όνειρα, όμως, πάντοτε εκεί, να παραδώσουν πριν το γεγονός γίνει βίωμα, το μήνυμα: είτε ο νεκρός Γιάννης τους είναι αυτός είτε ο πατέρας που κινδυνεύει...
Το κομβικό σημείο, η αέναη αλλά και αυτή η όντως επιστροφή. Με την καρδιά της πάλι και πάλι χρόνια και χρόνια αλλά και τώρα, για να προλάβει όσο είναι καιρός. Εξάλλου «Οσο η διαδρομή μικραίνει/ τόσο ο δρόμος του Ωμέγα μεγαλώνει» (Αγησίλαος Σ. Παπαδόπουλος).
Αλλά η άφεση έστω και με καθυστέρηση πολλών χρόνων, εν τέλει , θα ρθεί. Η Αμαλία θα αξιωθεί και πάλι το νανούρισμα του πατέρα, θα ξημερωθεί αναπλάθοντας το παρελθόν με τη νονά, θα τους φροντίσει με την αγάπη της όπως σ' αγαπημένους αρμόζει, θα αντιμετωπίσει το αμετάκλητο μέσα σε οικεία αγκαλιά. Αλλωστε ό,τι και να κάνουμε «ο ουρανός με την αλήθεια του/ κι ο άνθρωπος με την πραγματικότητά του», δεν γίνεται διαφορετικά.
Μια τοιχογραφία μιας Ελλάδας σκληρής και έντιμης, που σβήνει, τι λέμε, έσβησε, μόνο στις αναμνήσεις μας πια, ήρωες με σάρκα και οστά, ευάλωτοι και τρωτοί, μέσα στην κρούστα του ρόλου τους και τις αντιφάσεις τους, όνειρα σιβυλλικά και αλληγορικά, συναντήσεις σπαρταριστές, που να σε καθιστούν ωσεί παρόντα. Το εξαιρετικό εύρημα του βιβλίου, εκτός των στίχων που ανοίγουν ως κεντρική ιδέα ή αίνιγμα τα κεφάλαια, οι παροιμίες και τα δημοτικά τραγούδια, φράσεις σπαρμένες από σπουδαία έργα λογοτεχνικά σαν το μωσαϊκό. Η συλλογική μνήμη που συνοδεύει τη ζωή τη ζώσα που αναπνέει, πάσχει, χαίρεται, σφάλει, ερωτεύεται, συγχωρεί, μοχθεί.
Ενα βιβλίο-επιστροφή στην αφετηρία. Σε ό,τι την καθόρισε, τη σφράγισε, την πλήγωσε, τη στήριξε τόσα χρόνια σε μια χρονική περίοδο συμπυκνωμένη σα μαγική: «Πέρασαν τόσα χρόνια/ κι όμως θυμάμαι ακόμη/... έτσι ήταν οι μέρες εκείνες/ γεμάτες μικρά αλλεπάλληλα θαύματα». Κι ο αποχαιρετισμός, μοίρα κοινή: «Όπου βρεθώ,/ άλλη δεν κάνω,/ μόνο τυλίγω/ του αποχαιρετισμού/ το κουβαράκι»...
Ενας μαγικός Μάιος που ανασυναρμολογεί τα πολύτιμα κομμάτια μιας ζωής. Και η επώδυνη αναμέτρηση που είναι μονόδρομος: άλλη διαδρομή το αύριο, δεν ξέρει!
Σημαντικά σημεία του βιβλίου, ο θάνατος του αδελφού, η συνάντηση με την παιδική φίλη, η αναμέτρηση με τον πατέρα στο νοσοκομείο, όλη αυτή η αγάπη και η στοργή σχεδόν σωματική. Η πατρική ευχή που πάντα τη συνοδεύει κι ας μη το γνωρίζει, αλλιώς δεν θα είχε ζήσει μια τόσο σημαντική ζωή. Η σχέση της Αμαλίας με τον πατέρα, τόσο ίδιοι και τόσο διαφορετικοί, η αγάπη που ενώνει κι ο εγωισμός που χωρίζει, η ζωή που γνωρίζει και αποφασίζει με νομοτέλεια σοφή. Οι μνήμες που είναι ζωή χειροπιαστή.ταυτοτητα
· ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΗ Αδαμαντίνη Κουμιώτου γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Σάμο.
· Ζει στην Αθήνα.
· Διδάσκει Αρχαία Ελληνική Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
· Από την «Εμπειρία Εκδοτική» κυκλοφορεί το μυθιστόρημά της «Μετά τη σιωπή».ΕΛΕΝΗ ΓΚΙΚΑ

Ολα σου τάμαθα μα ξέχασα μια λέξη

2008-10-01T05:18:00.000-07:00

Της Ελένης Γκίκα , ΕΘΝΟΣ
Με φιλοσοφικούς προβληματισμούς που ακτινογραφούν τη σύγχρονη εποχή ο Δημήτρης Μπουραντάς στο πρώτο του μυθιστόρημα «Ολα σού τα μαθα, μα ξέχασα μια λέξη» παραδίδει μαθήματα αυτογνωσίας
«Οι ηγέτες που διαθέτουν υπαρξιακή ευφυϊα μπορούν να εμπνευσθούν ένα καλύτερο κόσμο και να οδηγήσουν τους ανθρώπους σε πρόοδο। Ενσωματώνουν το βλέμμα του άλλου στον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό τους. Σκέφτονται και κατανοούν τον εαυτό τους ως ανθρώπινη ολότητα στον κόσμο, αποτελούμενη από το σώμα, το πνεύμα και την ψυχή. Εχουν μια ισχυρή αίσθηση αποστολής και συνείδηση της ελευθερίας των επιλογών τους. Διαθέτουν αυτογνωσία, αυτοέλεγχο και αυτοκυριαρχία. Βλέπουν καθαρά και διακρίνουν το αληθινό και το αυθεντικό, έχουν πάθος, αμφισβητούν και παλεύουν ενάντια στο παράλογο της σημερινής κοινωνίας, στην παθητικότητα, στη σύγχυση και στην αποξένωση.

Κατανοούν την ανάγκη αυτοπραγμάτωσης και αναπτύσσουν συνεχώς το δημιουργικό υπαρξιακό άγχος, που οδηγεί σε υπέρβαση, σε πρωτότυπες σκέψεις και ανακαλύψεις διαφορετικών εικόνων και νέων οριζόντων για την πρόοδο της ανθρωπότητας. Στηρίζονται σε ηθικές αξίες, ζουν αυθεντικά, έχουν ισχυρή θέληση και αυτοδεσμεύονται ν αφήσουν κληρονομιά έναν κόσμο καλύτερο. Δεν παραιτούνται, δεν ζουν παθητικά, αντίθετα από εκείνους που οδηγούνται στη «φιλοσοφική αυτοκτονία».
Ενα μυθιστόρημα-μάθημα ζωής, που αναζητά με πάθος «τον κύκλο των χαμένων Ιδεών», αποδέχεται και θεωρεί αναγκαία τη «βασιλική μοναξιά» του σύγχρονου ανθρώπου ή του επιτυχημένου και υποστηρίζει μυθοπλαστικά το ότι ο χαρακτήρας μας είναι το πεπρωμένο μας.
«Δάσκαλος»Ο Δημήτρης Μπουραντάς στο πρώτο του μυθιστόρημα «Ολα σού τα μαθα, μα ξέχασα μια λέξη» συμπεριφέρεται πρωτίστως σαν γενναιόδωρος «δάσκαλος», παραθέτοντας άλλοτε δοκιμιακά και άλλοτε αλληγορικά τις γνώσεις του, καθώς και τη δική του πείρα ζωής, χωρίς να στερείται αφηγηματικής ικανότητας.
Με κεντρικούς ήρωες τον Νίκο Αλεξίου και την φοιτήτρια Αννα Μιχαήλ, σκιαγραφεί το πορτρέτο του σημερινού ήρωα ή αντιήρωα που αγωνίζεται να χαράξει τη δική του διαδρομή στη ζωή. Χρησιμοποιώντας εμβόλιμα ιστορίες μέσα στην ιστορία, χαρίζει στην Αννα πρώτα και στον αναγνώστη μετά, το παράδειγμα του Δημήτρη που όντας αετόπουλο, η ζωή και η συγκυρία τα έφερε έτσι ώστε να βρεθεί στο... κοτέτσι. Αλλά την ίδια ακριβώς τακτική θα ακολουθήσει και η Αννα, για να του υπογραμμίσει με το δικό της αφήγημα ζωής, τη λέξη που παρέλειψε να της μάθει, διότι κι εκείνος τη φοβήθηκε..
Η Αννα Μιχαήλ, ακολουθώντας κατά γράμμα τις υποδείξεις του δάσκαλού της και μέντορα Νίκου Αλεξίου, θα βαδίσει στα ίχνη του και υπερνικώντας εμπόδια θα βρεθεί στη μοναξιά της κορυφής. Για να αναγκαστεί να επαναπροσδιορίσει τον στόχο. Να αισθανθεί το μεγαλείο του θεϊκού παρόντος όταν πια και η τελευταία κορυφή έχει κατακτηθεί.
Με μια στέρεη ιστορία αυτή του Νίκου και της Αννας, με φιλοσοφικούς προβληματισμούς που ακτινογραφούν τους νέους καιρούς, με χαρακτήρες που διαγράφουν όλη τη διαδρομή για την αυτογνωσία, αναζητώντας ταυτοχρόνως και την εθνική μας ταυτότητα και με μοντέρνα δομή, ο Δημήτρης Μπουραντάς υπογράφει ένα σύγχρονο και ταυτοχρόνως τόσο παλιό όσο η ανθρώπινη ύπαρξη, μυθιστόρημα. Βασικά χαρακτηριστικά του, ο φιλοσοφικός στοχασμός, η πορεία προς την επιτυχία και την αυτογνωσία, η επιστροφή στο αυθεντικό και στο διαχρονικό, υπενθυμίζοντάς μας διαρκώς ότι η ζωή είναι αυτοσχεδιασμός και δεν είναι πρόβα. Η παράσταση είναι «αυτή» κι ο σκηνοθέτης εμείς.
Με εμβόλιμο δοκιμιακό λόγο και εγκιβωτισμένες ιστορίες, με αποσπάσματα Σοπενάουερ, Νίτσε και παραδείγματα από την ιστορία, τη λογοτεχνία, την ψυχολογία και τη φιλοσοφία, τα αλλεπάλληλα επίπεδα του ίδιου βιβλίου μπορούν να προσφέρουν στον καθένα ό,τι επιζητά: μάθημα αυτογνωσίας ή επιτυχίας, φιλοσοφικό πλαίσιο ζωής, ερωτική ή υπαρξιακή ιστορία.
Διότι ο συγγραφέας με τίποτα δεν διστάζει να αναμετρηθεί, θέτοντας ζητήματα όπως αυτό της ταυτότητας ή της κοινωνικής αναλγησίας, αποδεικνύει το αρχικό συμπέρασμα ζωής: ναι, τελικά, μπορεί κάλλιστα η ανεμώνη ν ανθίσει στην έρημο. Βασική προϋπόθεση, βέβαια, είναι «να βρεις ποιος είσαι και πού θέλεις να πας».
Καθόλου τυχαία η μεγάλη επιτυχία του βιβλίου. Μικρό απόσπασμα για το τέλος και μέγιστο μάθημα για όσους βρέθηκαν κάποια στιγμή στην κορυφή: «Μέχρι τώρα προσπαθούσαμε να κάνουμε το όνειρο πραγματικότητα. Τώρα είναι καιρός να κάνουμε την πραγματικότητα όνειρο.
Να δώσουμε νόημα σε κάθε στιγμή, στα μεγάλα αλλά και μικρά καθημερινά πράγματα. Στον αέρα που αναπνέουμε, στον ουρανό που αντικρίζουμε, στους ανθρώπους που συναντάμε, στο κρασί που πίνουμε, στα τραγούδια που ακούμε.
Πρέπει να μάθουμε να ζούμε χωρίς να ελπίζουμε. Σε τούτη τη φάση της ζωής μας, εδώ που φτάσαμε, έχουμε ν απολαύσουμε τόσα πολλά και πρέπει να μάθουμε να το κάνουμε, αλλιώς θα είμαστε δυστυχείς».
Κι ακόμα «Αν θέλουμε να ζούμε την κάθε στιγμή, πρέπει να έχουμε πάντα στο μυαλό μας ότι το τέλος μπορεί να είναι και πολύ κοντά. Οτι το μέλλον είναι το παρόν. Οτι το αύριο δεν το έχει εξασφαλίσει κανείς».
Ταυτότητα
Ο Δημήτρης Μπουραντάς θεωρείται ο πλέον διακεκριμένος καθηγητής του Μάνατζμεντ και της Ηγεσίας στην Ελλάδα, με διεθνή αναγνώριση.
Στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ίδρυσε και διευθύνει δύο μεταπτυχιακά προγράμματα για στελέχη επιχειρήσεων (Executive ΜΒΑ και Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού) εξαιρετικής φήμης και υψηλού κύρους, από όπου έχει αποφοιτήσει μεγάλος αριθμός ηγετικών στελεχών ελληνικών και πολυεθνικών επιχειρήσεων.
Πολλές εργασίες του έχουν δημοσιευθεί στα πιο έγκυρα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.
Στην Ελλάδα έχει εκδώσει πέντε βιβλία, το ένα από τα οποία διδάσκεται στο Λύκειο. Το βιβλίο του «Μάνατζμεντ» (εκδόσεις «Μπένου») και το πιο πρόσφατο με τίτλο «Ηγεσία: Ο δρόμος της διαρκούς επιτυχίας» (εκδ. «Κριτική») είναι τα ελληνικά μπεστ σέλερ στον χώρο τους.
ΕΛΕΝΗ ΓΚΙΚΑ

Μάρω Δούκα:Σήμερα είμαι λιγότερο αφελής

2008-10-01T05:07:00.000-07:00

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

«Σήμερα είμαι λιγότερο αφελής»
Η συγγραφέας της «Αρχαίας σκουριάς» μιλάει για τη λογοτεχνία και την πολιτική, για την κριτική και το Διαδίκτυο και αποκαλύπτει ότι έχει έτοιμο το νέο της μυθιστόρημα, τοποθετημένο στα Χανιά την περίοδο 1941- 45
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΔΑΦΕΡΜΟΥ
Η Μάρω Δούκα κοιτάζει τον συνομιλητή της κατευθείαν στα μάτια, χωρίς «λοξοδρομήσεις», με καθαρό βλέμμα, με τόλμη. Οπως στη γραφή της. Σπινθηροβόλα, σαφής, ακριβοδίκαιη. Και ανά στιγμές με ποιητική ελλειπτικότητα. Τις πρώτες φθινοπωρινές ημέρες, το κόκκινο αντιανεμικό της, το εντελώς άβαφο πρόσωπό της, η καρέ κόμμωση, τα τσιγάρα δεν προδίδουν τα 61 της χρόνια. Η Μάρω Δούκα γράφει ανελλιπώς. Το νέο της μυθιστόρημα είναι σχεδόν έτοιμο. Ταυτόχρονα η πρόσφατη επανέκδοση της Αρχαίας σκουριάς, του μυθιστορήματος με το οποίο μέστωσε η φωνή της μεταπολιτευτικής γενιάς, επισφραγίζει τη διαχρονικότητα της εκφραστικής της δύναμης (η επανέκδοση και άλλων χαρακτηριστικών βιβλίων της, όπως του Καρέ φιξ και της Πλωτής πόλης, όλα με εξώφυλλα φιλοτεχνημένα από τον ζωγράφο Αλέξη Βερούκα, ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια στις εκδόσεις Πατάκη). Οι δύο όψεις του προβληματισμού της, η πολιτική και η υπαρξιακή, παραμένουν το ίδιο επίκαιρες σήμερα, τριάντα χρόνια αργότερα, ως επίμονα αιτήματα αλλαγής.
- Παραμένετε πολιτικό ον όπως τότε;
«Φυσικά. Μόνο που σήμερα είμαι λιγότερο αφελής και με την εντύπωση ότι το "έργο" αυτό το έχω ξαναδεί...».
- Το πολιτικό σχόλιο είναι πιο δυνατό όταν προέρχεται από τη λογοτεχνία;
«Ναι. Αλλά μόνο αν ενσωματώνεται δημιουργικά στο κείμενο, αν είναι δηλαδή αναπόσπαστο στοιχείο της μυθοπλασίας, άμεσα συνδεόμενο με τον ψυχισμό των χαρακτήρων και τη θερμοκρασία του κειμένου».
- Αν γράφατε ένα βιβλίο σήμερα, ποιο θα ήταν το θέμα του;
«Το έχω ήδη γράψει. Θα χρειαστώ όμως πολύ καιρό εντατικής δουλειάς ώσπου να πάρει την τελική μορφή του. Θέμα του είναι η γερμανική πρώτα και η αγγλογερμανική έπειτα κατοχή στα Χανιά (1941-1945) μέσα από την οπτική και τις αναζητήσεις μιας σημερινής κοπέλας».
- Το ταλέντο ή το θράσος κυριαρχεί στους νεότερους συναδέλφους σας; Και στα δικά σας πρώτα βήματα;
«Δεν θέλω να ανήκω σε αυτούς που πιστεύουν ότι στα χρόνια της νεότητάς τους υπήρξαν σοβαρότεροι από τους σημερινούς νέους. Διότι κάθε εποχή, μας αρέσει ή όχι, έχει τα δικά της μέτρα και σταθμά. Στα δικά μου πρώτα βήματα, πάντως, η πεζογραφία μπερδευόταν λιγότερο με την παραφιλολογία και απαιτούσε, παράλληλα με το όποιο ταλέντο, πολλή δουλειά, υπομονή, αφοσίωση και μόχθο. Το έχω πει και άλλη φορά: ορισμένοι από τους νέους συγγραφείς, αν και ταλαντούχοι, αναλώνονται πέραν του δέοντος με τη δημόσια εικόνα τους».
- Τι μπορεί να κάνει ένας συγγραφέας για να «ακουστεί»: να πάει με τα νερά της κοινότοπης «τηλεοπτικής» γλώσσας ή να επιλέξει να είναι απόλυτα πιστός στα καλλιτεχνικά του ένστικτα, παρά τον κίνδυνο της περιθωριοποίησης;
«Ο αληθινός συγγραφέας δεν ροκανίζεται με παρόμοια διλήμματα. Και να σας πω, αυτοί που γράφουν σήμερα ακολουθώντας, όπως λέτε, την κοινότοπη τηλεοπτική γλώσσα γράφουν έτσι επειδή δεν είναι ικανοί να γράψουν αλλιώς. Τονίζω επίσης ότι δεν γράφουμε για να "ακουστούμε", γράφουμε από τη βαθύτερη ανάγκη μας να εξηγήσουμε με τον δικό μας τρόπο τον κόσμο. Οσο για το περιθώριο, γιατί να το φοβόμαστε; Εκεί ανθίζουν τα πιο σπάνια λουλούδια».
- Ποιος είναι ο ρόλος της λογοτεχνίας σε μια Ελλάδα που κυριαρχείται από την τηλεόραση;
«Δεν ξέρω αν μπορεί να οριστεί επακριβώς ο ρόλος της. Θα έλεγα πάντως ότι πρωτίστως οφείλει να μην ετεροκαθορίζεται. Χωρίς να εθελοτυφλεί, δηλαδή, απέναντι στην επικαιρότητα, καλό θα ήταν να μη σύρεται από αυτήν».
- Πώς κρίνετε λοιπόν την εποχή μας ιδεολογικά και καλλιτεχνικά σε σύγκριση με τον καιρό της πρώτης δημιουργίας σας;
«Κάθε εποχή - το είπαμε - έχει τα δικά της χαρακτηριστικά. Πριν από 30 χρόνια οι ατομικές αναζητήσεις συμπλέκονταν δυναμικά με τα συλλογικά οράματα. Και μέσα από αυτή τη συμπλοκή το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα είχε αναπόφευκτα μιαν άλλη δραστικότητα».
- Ποιο ήταν ιστορικά το γεγονός που σας στιγμάτισε περισσότερο;
«Η επταετής δικτατορία των συνταγματαρχών. Επειδή όμως το "στιγματίζω" έχει και αρνητική χροιά, θα ήθελα να διευκρινίσω ότι τα χρόνια της χούντας, που συμπίπτουν με τον ερχομό μου στην Αθήνα και με τις σπουδές μου, ήταν η πιο γόνιμη από κάθε άποψη περίοδος της ζωής μου».
- Ποιο προσωπικό τραύμα μετουσιώσατε στη λογοτεχνία και η πράξη αυτή σάς θεράπευσε; Διότι, επί παραδείγματι, έχετε περιγράψει αδιέξοδους έρωτες στην «Πλωτή πόλη».

Η Μάρω Δούκα
«Τα τραύματα στη ζωή μας δεν απαριθμούνται, δεν ταξινομούνται, δεν αξιολογούνται. Εφόσον αυτά ακριβώς είναι η ίδια μας η ζωή, η ουσία της. Θυμάμαι έναν στίχο του Ρίτσου: Ζωή - ένα τραύμα στην ανυπαρξία. Οσο για το γράψιμο, παρηγορεί ίσως αλλά δεν θεραπεύει. Διότι αν θεράπευε... δεν θα υπήρχε λόγος να ξαναγράψουμε».
- Γιατί ως τρόπο αφήγησης επιλέξατε τον ρεαλισμό;
«Θα έλεγα ότι ο ρεαλισμός είναι αυτός που σε γενικές γραμμές, παρά τους όποιους πειραματισμούς μου, με έχει επιλέξει».
- Σύμφωνα με την Τόνι Μόρισον, «η ικανότητα των συγγραφέων να φανταστούν αυτό που δεν είναι "εγώ", να κάνουν ό,τι παράξενο να φαίνεται οικείο και ό,τι οικείο να φαίνεται εξωπραγματικό, είναι η άσκηση της δύναμής τους». Πώς σας ακούγεται η άποψή της;
«Θα συμφωνούσα. Και θα είχα μάλιστα να προσθέσω ότι αυτή η λειτουργία του συγγραφέα να "υποτάσσει" το εγώ του και να το εξακτινώνει μέσω της φαντασίας αλλά και της επινόησης σε άλλα "εγώ" αποτελεί όχι μόνο τη δύναμη της μυθιστοριογραφίας αλλά και τη βαθύτερη ουσία της. Από τα πρώτα μου συγγραφικά βήματα, άλλωστε, είχα διαπιστώσει ότι, και όταν ακόμη ο πεζογράφος επιχειρεί να γράψει μια βιωματική ιστορία, η εσωτερική οικονομία του κειμένου του θα τον οδηγήσει ερήμην του (και αυτό θα είναι το σημάδι ότι βρίσκεται σε καλό δρόμο) σε επινοήσεις και σε φανταστικές προεκτάσεις που δεν έχουν καμία σχέση με τις αρχικές προθέσεις του και τον πρωτογενή σχεδιασμό. Και το θαυμαστό είναι ότι ακριβώς για αυτό, επειδή δηλαδή λοξοδρόμησε, η προσωπική του ιστορία έγινε πολύ πιο αληθινή και πιο οικεία, ικανή να συγκινήσει και τον άλλον, τον αναγνώστη. Θα είχα επίσης να επισημάνω ότι ο μυθιστοριογράφος καλείται όχι μόνο να επινοήσει τα "πρόσωπά" του αλλά και να τα υποδυθεί "χάνοντας" απολύτως το "εγώ" του, ενώ ταυτόχρονα δεν θα πρέπει να λησμονεί ότι αυτός είναι ο σκηνοθέτης. Και ως σκηνοθέτης, ασκώντας τη δύναμή του, οφείλει να γνωρίζει ότι η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο οικείο και στο παράξενο τείνει να μηδενίζεται όσο αυτός θα είναι σε θέση να μηδενίζεται, όσο αυτός είναι σε θέση να αποδέχεται την αυθυπαρξία και την αυτοτέλεια που δικαιούνται τα πλάσματα της φαντασίας του».
- Η ζύμωση ανάμεσα σε ομοτέχνους είναι σημαντική; Ποιος είναι ο λόγος που δεν έχει ξανασυμβεί από τη γόνιμη δεκαετία του '30;
«Το γράψιμο είναι άκρως μοναχική αναζήτηση και περιπλάνηση που απαιτεί ζυμώσεις στα σκοτεινά. Πώς γίνεται ο μούστος κρασί; Πέρα από αυτό, όμως, στη δεκαετία του '30 τα ζητούμενα της τέχνης ήταν ευδιάκριτα και οι ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας είχαν συγκεκριμένο προσανατολισμό. Σήμερα βρισκόμαστε στο λυκαυγές μιας εποχής που ορίζεται από ασαφή κριτήρια και αναζητεί σε τοπικό, παγκόσμιο και διαδικτυακό επίπεδο τα ακόμη πιο ασαφή χαρακτηριστικά της».
- Ποιον σύγχρονο συγγραφέα θα θέλατε να συναντήσετε και τι θα του λέγατε;
«Συνήθως με τους συγγραφείς επικοινωνώ μέσω των βιβλίων τους. Θα ήθελα όμως να πιω ένα καφεδάκι με την Γκόρντιμερ μιλώντας μαζί της περί ανέμων και υδάτων».
- Η κριτική έχει ρόλο σήμερα;
«Πολύ σημαντικό. Εστω και αν όλοι αναζητούμε τη "δικαίωσή" μας στις λίστες των ευπώλητων, η κριτική είναι αυτή που θα μας τοποθετήσει στην εποχή μας μεσολαβώντας επί της ουσίας στην επικοινωνία μας με τον αναγνώστη και είναι αυτή επίσης που σε γενικές γραμμές θα μας επισημάνει τα υπέρ και τα κατά ενός βιβλίου μας».
- Εχετε τιμηθεί με πολλά αξιόλογα βραβεία. Αυτά μπορούν να αποτελέσουν «μπούσουλα» για έναν υποψήφιο αναγνώστη; Αρκετοί νέοι συγγραφείς τα εκλαμβάνουν ως ύψιστη καταξίωση.
«Τα βραβεία είναι καλά όταν έρχονται στην ώρα τους. Δεν ξέρω όμως αν θα μπορούσαν να αποτελέσουν "μπούσουλα" για τον αναγνώστη. Επειδή, όχι σπανίως, είναι βραβεία ισορροπιών ή συγκυριών».
- Σε ποια χίμαιρα έχετε πιστέψει προσωπικά, κοινωνικά, πολιτικά;
«Δεν αφέθηκα ποτέ σε χίμαιρες. Από μικρή ήξερα ότι δικαιούμαι να προσβλέπω στους άλλους κωπηλάτες μόνο εφόσον και εγώ κωπηλατώ».

Εκθεση βιβλίου στη Διονυσίου Αεροπαγείτου

2008-09-13T10:16:00.000-07:00

Ο,τι ωραιότερο συμβαίνει στις βιβλιομέρες μας είναι η έκθεση βιβλίου στη Διονυσίου Αεροπαγείτου। Λέω να πάω μέχρις εκεί να μαζέψω υλικό για το χειμώνα πούρχεται ψυχρός και δύσκολος।

Πάντως, απο προχτές τα κεφάλια μέσα εμείς οι εκπαιδευτικοί και τα παιδάκια!!!

Καλή σχολική χρονιά σε όλους κι όλες। Καλά διαβάσματα επίσης!!!

Αφιέρωμα στον ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ

Κι εφέτος, το Φεστιβάλ Βιβλίου στεγάζεται, για έκτη χρονιά, στον «ΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ», τον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, ένα από τα γοητευτικότερα σημεία των Αθηνών, με ιδιαίτερη πολιτισμική σημασία. Οι εκδότες πιστεύουν, ότι ο πεζόδρομος της Διονυσίου Αρεοπαγίτου είναι ο καταλληλότερος για την προβολή του Βιβλίου.
Στη σκιά του Ιερού Βράχου και με θέα τους Στύλους του Ολυμπίου Διός, οι φίλοι του βιβλίου θα έχουν την ευκαιρία, απολαμβάνοντας έναν αισθαντικό φθινοπωρινό περίπατο, να ενημερωθούν για τους νέους τίτλους και να απολαύσουν ένα πανόραμα της σύγχρονης ελληνικής εκδοτικής δραστηριότητας. Το 37ο Φεστιβάλ Βιβλίου θα διαρκέσει από 12 - 28 Σεπτεμβρίου, ενώ τα επίσημα εγκαίνια θα τελεστούν τη Δευτέρα, 15 Σεπτεμβρίου, στις 20:00.
Την εικαστική φροντίδα της διοργάνωσης του Συνδέσμου Εκδοτών Βιβλίου (Σ.ΕΚ.Β.), έχει αναλάβει ο Χρίστος Καράς, ο οποίος φιλοτέχνησε ένα έργο, που παραπέμπει σε κάθε μορφή διαλόγου, καθώς εφέτος το 37ο Φεστιβάλ Βιβλίου είναι αφιερωμένο στον Διαπολιτισμικό Διάλογο. Εξάλλου, το 2008 έχει ανακηρυχθεί ως έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου που σημαίνει, ότι διάλογος μεταξύ πολιτισμών, για πρώτη φορά, μπαίνει πρώτο θέμα στην ευρωπαϊκή ατζέντα και, ως εκ τούτου, θεωρείται, πλέον, απαραίτητο εργαλείο για τη σφυρηλάτηση στενοτέρων δεσμών μεταξύ των ευρωπαϊκών λαών, καθώς και μεταξύ των πολιτισμών, που τους συνθέτουν.
Το πρόγραμμα του εφετινού Φεστιβάλ απορρέει από αυτή την κοινοτική πρωτοβουλία και είναι καρπός συνεργασίας με τις ευρωπαϊκές πρεσβείες στην Αθήνα, οι οποίες ανταποκρίθηκαν σε κοινή πρόταση του Σ.ΕΚ.Β., αλλά και της Πρεσβείας της Δανίας, να συμβάλουν σε μια γιορτή της λογοτεχνικής πολυμορφίας και καλής ιστορίας. Για την πραγματοποίηση των εκδηλώσεων στο εν λόγω αφιέρωμα για τον Διαπολιτισμικό Διάλογο, η πρεσβεία της Δανίας είχε την ευθύνη στον συντονισμό του προγράμματος των εκδηλώσεων με τη Μορφωτικό της Ακόλουθο κ. Παναγιώτα Γούλα, ενώ η συμμετοχή των πρεσβειών Βουλγαρίας, Κύπρου, Νορβηγίας, Πολωνίας και Φινλανδίας, αλλά και οι Έλληνες εκδότες, οι οποίοι, με τους συγγραφείς, που εκπροσωπούν, συνέβαλαν, ώστε «οι καλές ιστορίες να κάνουν τον κόσμο καλύτερο». Στο 37ο Φεστιβάλ Βιβλίου, 300, περίπου, εκδότες σε 228 περίπτερα, παρουσιάζουν τη σύγχρονη εκδοτική παραγωγή με περισσότερους από 50.000 τίτλους.

2008-08-22T04:49:00.000-07:00

Ο Γιώργος Δενδρινός γράφει τη «Λούφα και Παραλλαγή»

του Εθνικού Συστήματος Υγείας

Στο καζίνο του νοσοκομείου

Γράφει η Χάρη Ποντίδα

[Απο την εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ]

Η ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ ΕΝΑΣ ΝΕΑΡΟΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΕ ΕΝΑ ΔΗΜΟΣΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΦΟΡΜΗ ΣΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΔΕΝΔΡΙΝΟΥ ΝΑ ΕΙΣΧΩΡΗΣΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΛΟΓΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΡΥΦΕΣ ΠΛΗΓΕΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ. Ο ΚΥΝΙΣΜΟΣ, Ο ΑΥΤΟΣΑΡΚΑΣΜΟΣ, ΤΟ ΧΙΟΥΜΟΡ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΜΑΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΥΝ ΕΚΕΙ ΜΕΣΩ ΜΙΑΣ... ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΛΟΥΦΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗΣ

Αθάνατη ελληνική πραγματικότητα. Με τα ωραία σου (!). Τα πάντα πωλούνται σε τιμή ευκαιρίας. Δεξιός νεφρός για μεταμόσχευση, με μεγάλη έκπτωση. Ποσοστά για ακρωτηριασμένα μέλη. Δαιδαλώδεις διαδικασίες και συμφωνίες κάτω απ΄ το τραπέζι, για το πώς θα φτάσει ένας άρτι αποδημήσας (για την αιώνια ζωή) φουκαράς, από το κρεβάτι του πόνου, στο μαρμάρινο τραπέζι του νεκροθαλάμου στα υπόγεια του νοσοκομείου.

Όχι ότι μας εκπλήσσει το μυθιστόρημα Απ΄ τα Κόκαλα Βγαλμένα (Εκδ. Κέδρος) του Γιώργου Δενδρινού. Το αντίθετο. Η ατμόσφαιρα και τα περιστατικά που περιγράφει ως ασκούμενος (στην αρχή) γιατρός στην ορθοπεδική κλινική ενός δημόσιου νοσοκομείου, φέρνοντας στο φως την άλλη πλευρά του φεγγαριού, είναι μια πραγματικότητα που- δυστυχώς- την έχουμε μυριστεί άμα τη αφίξει μας σε δημόσιο νοσοκομείο, πολύ πριν φτάσουμε στο γνωστό φακελάκι. Εδώ, απλώς, επιστρατεύονται το χιούμορ και η γοητευτική χρήση της γλώσσας για να κάνουν τον πόνο (τον φόβο, την αγανάκτηση) φιλοτιμία και αντί να πάρουμε την απεγνωσμένη απόφαση να πηδήξουμε απ΄ τον τρίτο (για να γλιτώσουμε), προτιμάμε να ξεκαρδιστούμε.

Τόπος του αυτοβιογραφικής εμπνεύσεως μυθιστορήματος (που είναι το τρίτο βιβλίο του ορθοπεδικού χειρουργού Δενδρινού) το Περιφερειακό Γενικό και Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Άγιοι Πάντες, στο κέντρο της Αθήνας. Μην ψάξετε στον κατάλογο να το βρείτε. Το λέει καθαρά. Είναι φανταστικό. Και τα πρόσωπα επίσης. «Αν και ορισμένοι χώροι και γεγονότα μοιάζουν αληθοφανή, δεν είναι παρά προϊόντα μυθοπλασίας», λέει ο κ. Δενδρινός.

Η μαγική λέξη είναι αυτό το «αληθοφανή». Αληθοφανέστατα!!

Πώς μοιάζει σαν μια ωραία «ακτινογραφία» του στρατού το «Λούφα και Παραλλαγή», με τις πλάκες του, τις χοντράδες του, τους απίστευτους τύπους του, τον παραλογισμό του, το χιούμορ του; Περίπου το ίδιο συμβαίνει κι εδώ- με τη διαφορά ότι στο βιβλίο του Δενδρινού, ο λάθος γύψος, στο λάθος πόδι, μπορεί να μας αφορά άμεσα.

Ολόκληρος ο νοσοκομειακός πληθυσμός, από τους γιατρούς μέχρι τους διοικητικούς υπαλλήλους και τους τραυματιοφορείς, χορεύουν τον χορό μιας κωμικοτραγικής καθημερινότητας μέσα στους κακοβαμμένους τοίχους και τις «άκρως δυσάρεστες οσμές από τις μουσκεμένες με πύον γάζες, που διαφέρουν ανάλογα με τον υπεύθυνο για τη συγκεκριμένη λοίμωξη μικροοργανισμό».

Η ΣΠΙΝΑΛΟΓΚΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΝΤΩΝ

Ξεχαρβαλωμένες τουαλέτες, χώροι καταθλιπτικοί αφημένοι στην τύχη τους, παπατζήδες, θεούσες, καματεροί, νταβατζήδες, ανεκπαίδευτοι, ακατάρτιστοι γιατροί που «σπρώχνονται» από το σύστημα και επιβιώνουν, εφημερίες- μαϊμού που εξαντλούνται σε παιχνίδια πρέφας στο «καζίνο» του νοσοκομείου, είναι το χορταστικό παζλ το νοσοκομειακού βίου που μας περιγράφει ο συγγραφέας. Κι εκεί που τα κομμένα αφτιά, τα κακοφορμισμένα τραύματα και τα ακρωτηριασμένα μέλη περιφέρονται μεταξύ παραλόγου, μικροεκβιασμών και ξεκαρδιστικών συγκυριών που σε κάνουν να γελάς (κρατώντας ταυτόχρονα και την μύτη σου), να λοιπόν κάτι περίεργα ανθρώπινο, βαθιά συναισθηματικό και ελπιδοφόρο που καλύπτει τη μαυρίλα. Ο ίδιος ο ήρωας, όπως και πολλά από τα πρόσωπα που «παίζουν», παρ΄ ότι αποδέχονται και κυλάνε με το σύστημα, αφιερώνουν άδολα, και με περισσή φυσικότητα, την πιο δοτική πλευρά του εαυτού τους για να σώσουν ό,τι σώζεται. Και όντως, ενώ το σύστημα φαίνεται να νοσεί, παρουσιάζοντας πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τη Σπιναλόγκα των Αγίων Πάντων (έτσι ονομάζουν τον σηπτικό θάλαμο του νοσοκομείου όπου νοσηλεύονταν οι ασθενείς με μολυσμένα τραύματα), οι άνθρωποι- κάποιοι τουλάχιστον- φαίνεται να διατηρούν ακόμη κάτι από εκείνη την πολυσυζητημένη ευαισθησία και την αυταπάρνηση που, ενίοτε, έτυχε να ζήσουμε κι εμείς στα επείγοντα.

Η Εφεύρεση της Σκιας του Κ. Τζαμιώτη

2008-08-18T06:37:00.000-07:00

Απο τον Δημήτρη Αθηνάκη

Ο Ισίδωρος Γεωργίου είναι ένας φέρελπις νέος, άρτι αφιχθείς απ’ το Παρίσι, όπου έδρεψε δάφνες σπουδάζοντας ανθρωπολογία και ειδικευόμενος στη νοηματική γλώσσα. Σήμερα, στα 1970, 32 χρόνων, διδάσκει σε μαθητές, γόνους στυλοβατών του καθεστώτος των συνταγματαρχών, καθώς και σε μια σχολή κωφαλάλων. Ξαφνικά, μία ωραία πρωία τού γίνεται πρόταση απ’ τον Γεώργιο Κοντόσταβλο, πατέρα μιας μαθήτριάς του που είναι -παράλληλα- ερωτευμένη με τον καθηγητή της, ο οποίος του προτείνει μια πάρα πολύ σημαντική θέση: ν’ αναλάβει το δελτίο ειδήσεων στη νοηματική γλώσσα στη νεοσύστατη κρατική τηλεόραση. Αυτή είναι η ευκαιρία της ζωής του, αλλά -εκ του αποτελέσματος- και πηγή δεινών ταυτόχρονα. Απ’ αυτό το σημείο και μετά, ο Ισίδωρος Γεωργίου γίνεται διασημότητα, celebrity, για να το πούμε έτσι, της εποχής, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Όταν, όμως, αποφασίζει να πάρει πρωτοβουλίες, από ματαιοδοξία και μόνο, και ν’ αναπαραγάγει τις ειδήσεις που εκφωνεί η Κατερίνα Μίγα, με την οποία είναι τσιμπημένος, καταπώς εκείνος νομίζει ότι είναι αλήθεια και όχι όπως τα παρουσιάζει η προπαγανδιστική τηλεόραση των συνταγματαρχών, ξεκινούν τα μεγάλα του προβλήματα.

Ένα γαϊτανάκι από παρακολουθήσεις, απαγωγές, ανακρίσεις και ξυλοφόρτωμα ξεκινά απ’ όλες τις πλευρές: απ’ το επίσημο καθεστώς, απ’ αυτούς που ετοιμάζουν το δεύτερο πραξικόπημα του 1973, τον Ιωαννίδη και τους συν αυτώ, καθώς κι από εξτρεμιστικές οργανώσεις που θέλουν ν’ ανατρέψουν το σύμπαν! Όλοι νομίζουν ότι ο Ισίδωρος Γεωργίου εξυπηρετεί τα συμφέροντα της άλλης πλευράς. Κυκεώνας κανονικός. Αυτός, ωστόσο, εξυπηρετεί μόνο τα δικά του συμφέροντα ή, καλύτερα, τη δική του άμετρη φιλοδοξία και ματαιοδοξία, κάτι που αποδεικνύεται κι απ’ όλες τις άλλες του πράξεις: φιλίες με υψηλά ιστάμενους, με το εγχώριο τζετ σετ, καθώς και «έρωτες» της μιας νύχτας, μέχρι που φτάνει και να πλαγιάσει με τη μόλις δεκαέξι χρονών κωφάλαλη κόρη του ευεργέτη του, την οποία και «καταφέρνει» ν’ αφήσει έγκυο.

Ο Κωνσταντίνος Τζαμιώτης δημιουργεί ένα μυθιστόρημα για το πώς και το πόσο η εξουσία και η αναγνώριση μπορούν ν’ αλλοιώσουν και να φθείρουν απολύτως αισθητά ένα χαρακτήρα καταρχήν στιβαρό και αμετακίνητο. Μ’ όλα όσα εξελίσσονται στην «Εφεύρεση της σκιάς», ο συγγραφέας καταφέρνει, με τη γνώριμη, εν πολλοίς ακαδημαϊκή, γραφή του, να συνθέσει ένα έργο που, κατά τρόπο λιτό και χωρίς ανούσιες περικοκλάδες (μιλούν σχεδόν αποκλειστικά οι εικόνες κι όχι οι συναισθηματικά φορτισμένες λέξεις – δεν υπάρχουν τέτοιες), αφηγείται και το κεντρικό του διακύβευμα: την εξουσία και τα παραφερνάλιά της.

Η «Εφεύρεση της σκιάς» είναι ένα μυθιστόρημα με διάσπαρτα τα γνώριμα χαρακτηριστικά της γραφής του Τζαμιώτη. Η δομή του (κάθε κεφάλαιο ή ενότητα κεφαλαίου αποτελούν μία και μόνη παράγραφο), η γλώσσα του (σταθερή και χωρίς εξάρσεις, δουλεμένη σε υψηλό βαθμό), η ιστορία (γραμμικής εξέλιξης), η αφηγηματική τεχνική (τριτοπρόσωπη αυστηρά, ακόμη και στους διαλόγους –κάτι που λίγες φορές χρησιμοποιεί ο συγγραφέας), καθώς και κάποιες επιλογές-πυροτεχνήματα (τα επινοημένα, όπως ο ίδιος δηλώνει, εθνολογικά στοιχεία φυλών του Αμαζονίου, της Αφρικής ή της Βόρειας Αμερικής), καθιστούν το μυθιστόρημά του πολυσύνθετο, αφενός, πολυεπίπεδο, αφετέρου, αλλά, τελικά, εύκολο να το παρακολουθήσει κανείς καθ’ όλη την πορεία του προς την ολοκλήρωση.

Στα επιμέρους στοιχεία του, χαρακτηριστικό παράδειγμα των αφηγηματικών επιλογών και των διαθέσεων του Τζαμιώτη, είναι ότι ο ήρωας, ο Ισίδωρος Γεωργίου, είναι πάντοτε αργοπορημένος σε οποιοδήποτε ραντεβού του, υποδηλώνοντας έτσι μιαν αφέλεια, καθώς κι έναν έμφυτο ωχαδερφισμό, παρ’ όλες τις σπουδαίες ευκαιρίες που του δίνονται, και που, κατά κανόνα, θα ’πρεπε να ’ναι προσεκτικότερος. Και κάτι ακόμη: αυτή η ολιγωρία του, η εύκολη αντιμετώπιση των πραγμάτων, εντείνουν την καλοσχηματισμένη άποψη ότι όποιος θεωρεί, δικαίως ή αδίκως, εαυτόν απαραίτητο στους άλλους, τότε, πολύ συχνά, πιστεύει ότι μπορεί να φέρεται όπως του καπνίσει. Ακόμη ένα στοιχείο δηλαδή της άμετρης ματαιοδοξίας αλλά και της ελαφράδας των ανθρώπων που συναναστρέφονται την ίδια την εξουσία, έστω κι αν πηγάζει απ’ τους ίδιους, που θα περίμενε κανείς να ’ναι προσεκτικότεροι μ’ αυτήν.

Η επιλογή τού Τζαμιώτη να εξηγεί και να νομιμοποιεί τις θεωρητικές του αναζητήσεις, καθώς κι αυτές του ήρωά του, μ’ αναφορές σ’ εθνολογικά στοιχεία (έστω κι επινοημένα) φυλών που ζουν πρωτόγονα ή που έχουν ήδη εξαφανιστεί, υποδηλώνει, μάλλον εύκολα, τη σύγκριση που προσπαθεί να κάνει με τις αναπτυγμένες (εντός ή εκτός εισαγωγικών) κοινωνίες. Ο αναγνώστης εύλογα αναρωτιέται κατά πόσο έχουμε ή δεν έχουμε απομακρυνθεί απ’ το να κρίνουμε και να ενεργούμε με γνώμονα το ένστικτο, κάτι που αναφανδόν συνέβαινε σε τέτοιες φυλές. Δηλαδή, μήπως τελικά, στο ζήτημα της επιβίωσης, της όποιας επιβίωσης, αυτό το μέτρο και το μέσο με το οποίο ο άνθρωπος κρίνει πώς πρέπει να πράξει, είναι οι πρωτογενείς του λειτουργίες και όχι η λογική, με την οποία, τελικά, έχει ενταχθεί σε μιαν οργανωμένη κοινωνία; Μήπως, τελικά, η εξουσία για να διατηρηθεί χρειάζεται ένστικτο και όχι λογική, πράγμα που δεν τη διαχωρίζει από πρωτόγονες πρακτικές; Απορία ψάλτου, βηξ…

Ωστόσο, αυτό που παρατηρείται στα βιβλία του Τζαμιώτη και που δε φαίνεται να εξελίσσεται προς διαφορετική κατεύθυνση, είναι η ιδιότυπη λογοτεχνικότητά του. Εξηγούμαι: ενώ, απ’ τη μια, παρατηρείται μια διάχυτη διάθεση (μετα)μοντερνιστικής γραφής και δόμησης του κειμένου του, απ’ την άλλη, διατηρεί ο συγγραφέας μια θεωρητική κι ακαδημαϊκή αποστασιοποίηση απ’ αυτό, γεγονός που κάποιες φορές αδικεί το ίδιο το έργο, υπό την έννοια ότι το καθιστά ξέχωρο απ’ το χέρι που το έγραψε. Μοιάζει, λοιπόν, η «Εφεύρεση της σκιάς», μ’ αυτόν το σουρεαλιστικό τίτλο που γι’ άλλα σε προδιαθέτει, να φτάνει σε μερικά σημεία ν’ αποτελεί βάσανο για το συγγραφέα, και κατ’ επέκταση για τον αναγνώστη, σε τούτη την αδιάκοπη προσπάθεια να συνθέσει ένα μυθιστόρημα που να ’ναι, αρχικά, απομακρυσμένο απ’ όποιο συναισθηματισμό, και απ’ την άλλη, να προκαλεί συναισθήματα έντονα, ωστόσο, φορές-φορές, χωρίς να μπορεί ο αναγνώστης να τα κάνει δικά του, και άρα να ταυτιστεί με κάποιον ήρωα, με κάποια κατάσταση, με κάποιο γεγονός, με κάποια στιγμή της ιστορίας. Χαρακτηριστικό, βέβαια, και άλλων βιβλίων του Τζαμιώτη, όπως «Ο βαθμός δυσκολίας» (Ίνδικτος 2004) ή η «Παραβολή» (Καστανιώτης 2006).

Αυτό, όμως, που προκαλεί εντύπωση είναι ότι, σ’ αντίθεση μ’ άλλους ομοτέχνους του, ο Κωνσταντίνος Τζαμιώτης αποφεύγει αναμφίβολα να κάνει τους ήρωές του φερέφωνα των απόψεών του κι έτσι να τους καταστήσει κακέκτυπα και αστείες καρικατούρες ενός συγγραφικού «εγώ» που επιβάλλεται χωρίς δεύτερη κουβέντα και σκέψη σ’ όποια λέξη κι αν γεννήσει. Παρ’ όλες, δηλαδή, τις ενστάσεις που αναφέρθηκαν πιο πάνω, ο Ισίδωρος Γεωργίου στην «Εφεύρεση της σκιάς», για ν’ αναφέρουμε ένα μόνο παράδειγμα, είναι ένας χαρακτήρας που σε καμία περίπτωση δε φέρει το «βάρος» αυτού που τον δημιούργησε, κατά τρόπο ενοχλητικό και υπερφίαλο, όπως συχνά στην εγχώρια λογοτεχνία συναντούμε.

Η «Εφεύρεση της σκιάς» πετυχαίνει, μ’ όσα προκύπτουν απ’ τα παραπάνω, να σκιαγραφήσει την εξουσία και όσους είναι πεινασμένοι γι’ αυτήν. Αποτυπώνει και συμπεραίνει ευθύβολα ότι η εξουσία δεν είναι ένα γενικό, εξωανθρώπινο στοιχείο που κατακεραυνώνει και υποτάσσει όλους όσοι εμπλέκονται μ’ αυτήν.

Η εξουσία είναι μία και, απ’ όπου κι αν προέρχεται, όπου κι αν κατευθύνεται, η δήθεν εφηβική της ακμή κρύβει από κάτω τόνους «ενήλικου» και καλοβαλμένου αίματος. Σ’ οποιαδήποτε μορφή. Και εποχή. Α, και χρώμα ή απόχρωση…

[Ο Κωνσταντίνος Δ. Τζαμιώτης γεννήθηκε στη Λάρισα το 1970. Δούλεψε ως αρθρογράφος σ’ εφημερίδες και περιοδικά. Προηγούμενα βιβλία του: «Παραβολή» (Καστανιώτης 2006), «Ο βαθμός δυσκολίας» (Ίνδικτος 2006), «Βαθύ πηγάδι» (Ίνδικτος 2003) και «Η συνάντηση» (Ίνδικτος 2002). Διηγήματά του δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά και ανθολογίες. Το πρώτο του θεατρικό έργο «Ουδέτερη ζώνη» απέσπασε Κρατικό Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου θεατρικού συγγραφέα (2004). Το έργο του «Μια εξαιρετικά απλή δουλειά» παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του φεστιβάλ «Θεατρικό Αναλόγιο 2007». Με το ίδιο έργο εκπροσώπησε την Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ανθολογία Θεάτρου του Ινστιτούτου Salvatore Quasimodo of Budapest, που κυκλοφόρησε το Νοέμβριο του 2007]

[Η Εφεύρεση της Σκιας του Κ. Τζαμιώτη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη]

ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΚΡΟΥΜΠΕΛΟΣ: Μπλε καστόρινα παπούτσια

2008-08-15T20:07:00.000-07:00

Ιούλιος 17, 2008 by annabooklover

Όταν η φίλη μου η Ασπασία στον Καναδά μου λέει να της προτείνω ένα ελληνικό βιβλίο, μου λέει πάντα : «Αλλά πρόσεξε, δε θέλω άλλη μια ιστορία που θα αναφέρει τον εμφύλιο». Φέτος θα της προτείνω αυτό το βιβλίο παρόλο που αναφέρει τον εμφύλιο και αν δεν το διαβάσει θα χάσει.

Είναι μια ιστορία στην μετεμφυλιακή Ελλάδα, με ήρωες νέα παιδιά που μεγαλώνουν ανάμεσα σε πουτάνες και πούστηδες, ανάμεσα σε λούμπεν στοιχεία και αριστερούς, παιδιά που προσπαθούν να ξεφύγουν από τη φτώχια τους χωρίς να πατήσουν επι πτωμάτων. Παιδιά και νέοι άνθρωποι που έχουν γεράσει πριν την ώρα τους, ήρωες αληθινοί που ξεπηδάνε από τις σελίδες. Αν ήμασταν στην Αμερική το βιβλίο θα διαφημιζόταν ως unputdownable, και pageturner και είναι έτσι πράγματι. Δεν είναι μόνο που θες να μάθεις το τέλος της ιστορίας (αν υπάρχει ποτέ τέλος), είναι που τα γράφει έτσι ο συγγραφέας που νομίζεις ότι είσαι κι εσύ κομμάτι της ιστορίας.

Ο μύθος είναι απλός, είναι ουσιαστικά μια ιστορία ενηλικίωσης, μια ιστορία για το πώς τα αγόρια γίνονται άντρες, τα κορίτσια γυναίκες και η Ελλάδα προσπαθεί να ξεπεράσει τα μίση και τα πάθη του παρελθόντος. Το μπλέξιμο αληθινών γεγονότων της εποχής όπως η προβοκάτσια το Νοέμβριο του 1964 κατά τον εορτασμό για την επέτειο ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάμου, με μυθιστορηματικούς ήρωες και καταστάσεις είναι αριστοτεχνικό. Στο φόντο υπάρχει η Ελλάδα και όλο το κλίμα της εποχής, οι ρουφιάνοι, οι συνομωσίες, οι χίτες αλλά και το ροκ εν ρολ, ο έρωτας, η αριστερά, ο ρομαντισμός. Και μπροστά υπάρχουν οι ήρωες που φαντάστηκε ο συγγραφέας και μας λένε την ιστορία τους.

Ο κεντρικός ήρωας μάλιστα, ο Γαζούρης ένα παιδί με υπερμεγέθη φαλλό είναι σαν να συμβολίζει τη χαρά της ζωής, την ελπίδα, την αισιοδοξία. Όλοι τον αγαπάνε και θαυμάζουν το χάρισμα του, κι αυτός κυκλοφορεί αναμέσα τους αθώος, λίγο σαν να μην καταλαβαίνει πόσο ξεχωριστός είναι, σχεδόν θεϊκός. Η μάνα του, επίσης είναι φοβερή φιγούρα, μια γυναίκα χήρα, γύρω στα 35, που μεγαλώνει δυο παιδιά μόνη της και είναι σαν να έχει ξεχάσει ότι υπάρχει η ίδια, ότι έχει σώμα και καρδιά.

Αλλά αυτό που μου άρεσε πιο πολύ ήταν ότι λέγοντας αυτή την ιστορία ο συγγραφέας ήταν σαν να μου έδωσε μερικά κλειδιά για να καταλάβω άλλα πράγματα που ακούω χρόνια. Εντάξει δεν είμαι και πιτσιρίκι, αλλά για τη δική μου γενιά, ο εμφύλιος είναι πολύ μακρινός, η δεκαετία του ’60 είναι για μας η δεκαετία των Μπιτλς και όταν λέμε Παπανδρέου εννοούμε το Γιώργο, άντε ίσως και τον Αντρέα. Όταν όμως ο πεθερός μου μιλάει για τη Δεξιά, άλλο εννοεί, και δεν υπάρχει περίπτωση να την εμπιστευτεί ποτέ. Ε, αυτό το βιβλίο σε βάζει στην εποχή που ήταν νέοι αυτοί οι άνθρωποι, όπως ο πεθερός μου, και καταλαβαίνεις γιατί δεν μπορούν ποτέ να ξεχάσουν.

Ένα καταπληκτικό βιβλίο χωρίς υπερβολή.

Δημήτρης Φερούσης: “Ο τελευταίος καδής της Αθήνας”

2008-08-12T11:12:00.000-07:00

(εκδόσεις Αρμός, 2008)

Απο το μπλόγκ του Βιβλιοκαφέ

Στην ουσία πρόκειται για μυθιστορηματική βιογραφία του τελευταίου καδή, δηλαδή δικαστή των Αθηνών, πριν την απελευθέρωση από τους Τούρκους.

Ο ήχος της εποχής ταξιδευτικός όπως και όλη η αφήγηση που ξεκινά από την Αθήνα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, συνεχίζει στην Κων/πολη, έπειτα στα βάθη της Ανατολής (Βαγδάτη και Μεσοποταμία), επιστρέφει στη Μέκκα και ολοκληρώνεται πάλι στην Αθήνα. Μια ταξιδιωτική παράδοση αλά Σεβάχ που δεν μοιράζεται μαζί του τις απρόσμενες περιπέτειες αλλά τουλάχιστον τις εμπειρίες από πόλεις και πολιτισμούς εξωτικούς και παραδεισένιους, χώρες παραμυθένιες, ατμόσφαιρες μαγικές.

Και μέσα σ’ όλα αυτά βρίσκει την ευκαιρία ο Φερούσης να μεταδώσει απλές αλήθειες από το Ισλάμ που έχουν πέρα από ποιητικότητα και ανθρωπισμό, αγάπη, συμπόνια, σοφία… Εγώ ένας Ορθόδοξος Πατριάρχης μπορώ να ομολογήσω ότι και στο Ισλάμ υπάρχουν πανανθρώπινες αλήθειες άξιες λόγου και πράξης.

Το μεγάλο πρόβλημα, ωστόσο, του βιβλίου είναι η ουτοπική του διάσταση και ο εξιδανικευτικός του χαρακτήρας. Τα πάντα είναι αγγελικά, ο ήρωας δεν συναντά κακούς ανθρώπους, όλοι είναι αγαθοί, σοφοί, καλοπροαίρετοι, συμπονετικοί. Ακόμα και οι κακοί δεν προβάλλονται, δεν παίζουν ενεργό ρόλο μέσα στη δράση. Όλοι οι άνθρωποι της ζωής του είναι βαθιά φιλοσοφημένοι, είτε λόγω θυμοσοφίας είτε λόγω σπουδών, όλοι είναι ευεργετικοί και σκέπτονται με βάση τον Θεό και τον νόμο. Το αποτέλεσμα είναι να απουσιάζουν εντελώς οι εξωτερικές συγκρούσεις, να μην κορυφώνεται η ζωή του μέσα σε τραγικές στιγμές και διλήμματα. Ακόμα κι αυτά που αντιμετωπίζει προβάλλονται τόσο ανώδυνα και αθώα.

Ευχάριστο βιβλίο, ονειροπόλο, κατάλληλο για το καλοκαίρι.

Πατριάρχης Φώτιος

Φρέσκος Μάρκαρης με το μυθιστόρημα Παλιά Πολύ Παλιά

2008-07-26T07:19:00.000-07:00

Ένα βιβλίο ό,τι πρέπει για όσους τους αρέσουν οι αστυνομικές ιστορίες। Ο πασίγνωστος & συμπαθέστατος αστυνόμος Κώστας Χαρίτος πηγαίνει με τη γυναίκα του εκδρομή με γκρουπ στην Κωνσταντινούπολη। Εκεί μπλέκεται στην εξιχνίαση ενός ακόμη αστυνομικού γρίφου। Μία υπερήλικη Πόντια μετατρέπεται στο τέλος της ζωής της σε σίριαλ κίλερ। Το θανατηφόρο όπλο της: οι νοστιμότατες πίτες της… που περιέχουν όμως παραθείο। Ο Χαρίτος συνεργάζεται με τον Τούρκο ομόλογό του Μουράτ Σαγλάμ της αστυνομίας της Πόλης για να μπορέσουν να σταματήσουν τη γηραιά δολοφόνο Μαρία Χάμπαινα। Η Μαρία ξεκαθαρίζει τους λογαριασμούς της με όσους την πίκραναν ή της συμπαραστάθηκαν κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας αλλά δυστυχισμένης ζωής της ανάλογα κερνώντας τους ή δηλητηριάζοντάς τους। Μέσα όμως από τη βιογραφία της μαθαίνουμε και την ιστορία της βασιλεύουσας, ή μάλλον της μειονότητας των Ρωμιών τον εικοστό αιώνα। Καθώς ξετυλίγεται το κουβάρι, αντιλαμβανόμαστε πως δε φταίει μόνον η τουρκική πολιτική του ξεριζωμού της μειονότητας από την Πόλη, αλλά και πολλοί Ρωμιοί που επωφελούνται από το κλίμα τρομοκρατίας που ξεκίνησε με το νόμο του 1942 και ολοκληρώθηκε με τις απελάσεις του 1964।Ο συγγραφέας, Πέτρος Μάρκαρης, φαίνεται πως με το τελευταίο αυτό μυθιστόρημά του ξεκαθαρίζει και τους δικούς του λογαριασμούς με την πατρίδα του την Κωνσταντινούπολη। Χρησιμοποιεί τα δικά του βιώματα, αναμνήσεις και ιστορίες γνωστών του και συγγενών για να πλέξει μια ολοζώντανη και πειστική αστυνομική ιστορία.Η γλώσσα του απλή, λιτή, «καθημερινή» βοηθά ιδιαίτερα στο να ρουφήξει ο αναγνώστης το βιβλίο αυτό σε ένα απόγευμα! Πέτρος Μάρκαρης (2008) Παλιά, πολύ παλιά. Αθήνα: Γαβριηλίδης

Απο το μπλόγκ Βιβλιομανία

Μπριγιόλ του Δημήτρη Χατζόπουλου

2008-07-10T02:27:00.000-07:00

Μου άρεσε το Μπριγιόλ του Δημήτρη Χατζόπουλου παρα το γεγονός πως πάσχει απο το σύνδρομο της αδεξιότητας του πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα.
Ο Χατζόπουλος καταφέρνει να κρατήσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη αμείωτο σε όλη τη διαδρομή του έργου του με απλό και άμεσο λόγο χωρις φιοριτούρες και παραφορές. Ενα μυθιστόρημα που θίγει την πρώιμη ανάγνώριση της αγορίστικης ομοφιλοφυλίας .

Το Κατοικίδιο

Απο το μπλόγκ του Δημήτρη Αθηνάκη

Η εξέταση με μικροσκόπιο ενός εφήβου που βήμα-βήμα ανακαλύπτει τη σεξουαλική του ταυτότητα και βυθίζεται όλο και περισσότερο σ’ έναν έρωτα που προκύπτει μετά από αυτήν, είναι το κέντρο της ιστορίας του «Μπριγιόλ». Ο Δημήτρης Χατζόπουλος, με μια νοσταλγική όσο και ρομαντική διάθεση, διηγείται μια ιστορία γραμμική που η εξέλιξή της μοιάζει να εξυπηρετεί ένα και μόνο σκοπό: την ελευθερία απ’ οποιοδήποτε μονομανές πάθος.
Ο Δημήτρης, δευτερότοκος γιος μιας μικροαστικής οικογένειας της Πάτρας, με όλα τα μικροαστικά κατάλοιπα που μπορεί κανείς να έχει κατά νου, περνά μια ιδιάζουσα όσο και τραχεία εφηβεία, μ’ έναν πατέρα απόντα, μια μάνα καταπιεστική κι έναν αδερφό που όλοι ασχολούνται μ’ αυτόν. Γνωρίζει, όμως, τον Δημήτρη, ένα χρόνο μικρότερό του, στο σχολείο, και από κει ξεκινούν όλα. Ένας ματαιωμένος έρωτας μεταξύ των δύο αγοριών καθώς και μια ψυχική παράνοια βρίσκουν χώρο κι εγκαθίστανται στην ψυχή του πρώτου Δημήτρη και τον ακολουθούν μέχρι τη λήξη των σχολικών χρόνων καθώς και τα πανεπιστημιακά χρόνια στην Αθήνα. Μέχρι, εν τέλει, την αποκοπή από όλα όσα κατέτρυχαν τους χαρακτήρες, είτε μέσω της αναχώρησης (ο δεύτερος Δημήτρης περνά κάποιο χρόνο στο Άγιο Όρος) είτε μέσω της πλήρους παραίτησης και εκ αναγέννησης που τολμά ο πρώτος Δημήτρης.
Ο μόνος λόγος που μπορώ να φανταστώ ότι ο Χατζόπουλος χρησιμοποίησε δύο ίδια ονόματα για τους ήρωές του, είναι γιατί ήθελε, μ’ έναν προφανή συμβολισμό να καταδείξει το αντικαθρέφτισμα του ενός χαρακτήρα στον άλλο. Με λίγα λόγια, χρησιμοποίησε αυτό το τέχνασμα προκειμένου να μπορέσει μ’ αυτό να δηλώσει ότι αυτό που χαρακτηριζόταν ως έλλειψη στον έναν Δημήτρη, μπορούσε να βρει το συμπλήρωμά του στον άλλον. Σοφόν το σαφές.
Όσον αφορά τώρα την ίδια την ιστορία, η ένσταση που μπορεί να εγερθεί σχετίζεται με το χτίσιμο των χαρακτήρων. Μοιάζει ο συγγραφέας τού «Μπριγιόλ» με μια ευκολία και εξ απαλών ονύχων να περιγράφει όλα τα πρόσωπα με μια διάθεση παραίτησης, ομοιαζόντων εν πολλοίς αντιδράσεων και επίπεδων σκέψεων. Αυτό, κατά κανόνα, στη λογοτεχνία δεν αποτελεί καταρχήν πρόβλημα. Ωστόσο, πολλές φορές καταδεικνύει μια εμμονή σε κλισέ χαρακτήρες που δεν ξεπερνούν το κοινώς λεγόμενον ούτε, φυσικά, τον κοινό νου.
Κοντολογίς, ο Χατζόπουλος έχει αποφασίσει να αναπαραγάγει χωρίς έντονη προσωπική πινελιά τα πρότυπα που ισχύουν και που ο περισσότερος κόσμος έχει στο μυαλό του για τους ομοφυλόφιλους, άντρες ή γυναίκες, οδηγώντας τον αναγνώστη να σκεφτεί, με τον τρόπο που έχει επιλέξει να χτίσει το μυθιστόρημά του, ότι η ανακάλυψη της σεξουαλικής ταυτότητας του καθενός και της καθεμιάς μας, τείνει να γίνει εξ αιτίας και εξ ανάγκης αποκλειστικά του καταπιεστικού ευρύτερου οικογενειακού περιβάλλοντος. Κάτι που αποτελεί, μεταξύ άλλων, μονομέρεια. Εντούτοις, θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι μια οπτική που ο συγγραφέας επέλεξε να παρουσιάσει.
Ωστόσο, το «Μπριγιόλ» τολμά να μιλήσει για ένα θέμα με εξομολογητική διάθεση και με μια χροιά που αγγίζει τα όρια της προσωπικής μαρτυρίας. Είναι ένα κείμενο που δεν μπλοφάρει και στα σίγουρα δεν έχει γραφτεί για να πει μιαν ιστορία «απ’ έξω» ή «απ’ τα κάτω». Ο Χατζόπουλος, με λίγα λόγια, συνθέτει μιαν αφήγηση που δεν κρύβεται πίσω από κανένα δάχτυλο, που δε φοβάται καθόλου να θέσει επί τάπητος θέματα που αφορούν την ταυτότητα, τον έξω και το μέσα κόσμο που διατηρείται, κατά κανόνα, στο πλαίσιο του απόλυτου ρεαλισμού χωρίς ούτε μια στάλα πέρα απ’ την περιβάλλουσα πραγματικότητα. Κάτι που, φαινομενικά, δεν ήταν, επιπλέον, καν στις προθέσεις του συγγραφέα.
Βέβαια, κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει ότι παρά την ερωτική σχέση και σχέση πάθους μεταξύ των δύο ομόφυλων εφήβων, το «Μπριγιόλ» δεν επικεντρώνεται σ’ αυτό, παρότι φαντάζει να ήθελε να πετύχει το αντίθετο. Όπως προαναφέρθηκε, τολμά να μιλήσει, απ’ την άλλη όμως, δεν προχωρά εις βάθος στις όποιες «ιδιαιτερότητες» θα μπορούσε κανείς να βρει, κάνοντας, έτσι, το μυθιστόρημα μιαν ακόμη ερωτική ιστορία, φυσιολογική και καθημερινή. Αυτό αποτελεί αρετή για το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, μιας και τάσσει το πλαίσιο των αφηγηματικών του προθέσεων στην υπερπήδηση, την απονοηματοδότηση και τη διαγραφή εννοιών όπως «ιδιαίτερος», «ιδιαιτερότητα» κ.λπ., αποφεύγοντας, έτσι, το σκληροπυρηνικό ή συνδικαλιστικό μανιφεστάρισμα της μιας ή της άλλης πλευράς.
Όλα, όμως, εξαντλούνται εκεί. Δεν πρέπει ο αναγνώστης να περιμένει αποκαλύψεις, λογοτεχνικές ή ενδοκειμενικές, δεν πρέπει να αναμένει στοχασμούς εις βάθος. Μπορεί, όμως, να αναλογιστεί επιτέλους, ότι, δυστυχώς, για κάποιους καλλιτέχνες οποιασδήποτε μορφής τέχνης, ο ομοφυλόφιλος ερωτισμός δεν εντοπίζεται πάντα μεταξύ συγγραφέων, ηθοποιών, διανοουμένων ή όποιων άλλων εστέτ χαρακτήρων.
Ο ερωτισμός, αφενός, είναι ένας και, αφετέρου, ανήκει σε όλους.
Ας το δεχτούμε.
[κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εμπειρία Εκδοτική]
[Ο Δημήτρης Χατζόπουλος είναι εδώ και πολλά χρόνια ραδιοφωνικός παραγωγός. Το «Μπριγιόλ» είναι το πρώτο του βιβλίο]

Ημερολόγιο Αβάνας της Ιουστίνης Φραγκούλη

2008-06-28T06:07:00.000-07:00

Αγόρασα το Ημερολόγιο Αβάνας προ καιρού σε μια μαζική επίθεση στις νέες κυκλοφορίες ελληνικής λογοτεχνίας. Το διάβασα μόλις πρόσφατα. Πρόκειται για ένα αριστούργημα. Η συγγραφέας, ενώ γράφει υπο συναισθηματική φόρτιση και μάλιστα υπο το βάρος μιας προσωπικής τραγωδίας, καταφέρνει να κρατάει τις αποστάσεις απο το αντικείμενό της, που είναι η Αβάνα και η τελευταία φάση της εποχής Κάστρο.

Οι εικόνες, τα συναισθήματα, οι λέξεις δείχνουν σαφώς πως πρόκειται για μια νέα μορφή ταξιδιωτικού κειμένου, που δεν στηρίζεται στις λεπτομερείς περιγραφές αλλά στην εξαιρετική απόδοση της ατμόσφαιρας। Βέβαια, η έκδοση σαφώς αδικείται απο τις φωτογραφίες που είναι τυπωμένες ασπρόμαυρες και λόγω του κόκκου χάνουν την καθαρότητά τους. Ισως η επανέκδοση θα πρέπει να τυπωθεί σε έγχρωμο για να απολαύσουμε κι εμείς οι αναγνώστες της Ελλάδας τις σμαραγδιές αναφορές της συγγραφέως.

Του Μπάμπη Δερμιτζάκη

Τίτλος: «Ημερολόγιο Αβάνας»

Συγγραφέας: Ιουστίνη Φραγκούλη-Αργύρη

Εκδόσεις: Ηλέκτρα, 2008 Σελίδες:135

http://lexima.blogspot.com

«Ημερολόγιο Αβάνας» είναι ο τίτλος που δίνει στο νέο της βιβλίο η Ιουστίνη Φραγκούλη, δημοσιογράφος, μυθιστοριογράφος και πολιτιστικός πρέσβης της χώρας μας στον μακρινό Καναδά, αν και ο τίτλος που αντιστοιχεί περισσότερο στο περιεχόμενό του είναι «Ταξιδιωτικό ημερολόγιο Αβάνας»। Πρόκειται για τις ημερολογιακές σημειώσεις που έγραψε η Ιουστίνη κατά το τελευταίο της ταξίδι στην Κούβα। Το άνετο αφηγηματικό στυλ της Ιουστίνης το έχουμε ήδη επισημάνει στα δυο μυθιστορήματά της, και εξακολουθεί να τη διακρίνει και σ’ αυτό το διαφορετικό λογοτεχνικό είδος। Μικρές προτάσεις, με τις οποίες εστιάζει σε αυτό που της προκαλεί το ενδιαφέρον όχι περισσότερο από το αναγκαίο. Δεν έχω πάει στην Κούβα, και έτσι κουβαλάω μαζί μου το στερεότυπο που έχουν οι περισσότεροι γι αυτή τη χώρα. Το «Ημερολόγιο Αβάνας» της Φραγκούλη έρχεται να διορθώσει αυτό το στερεότυπο, χωρίς όμως να το ανατρέψει: μια χώρα ξενοιασιάς και γλεντιού, με διάχυτο ερωτισμό, παρά τη φτώχεια που μαστίζει τον πληθυσμό τα τελευταία χρόνια. Ίσως και εξαιτίας του. Ελληνική είναι η παροιμία που λέει «η φτώχεια θέλει καλοπέραση». Γράφει κάπου στο βιβλίο της η Ιουστίνη ότι το επίπεδο ζωής βρίσκεται ακόμη πολύ μακριά από το επίπεδο που είχε το 1991. Ήταν η χρονιά που κατέρρευσε ο υπαρκτός σοσιαλισμός, και όλοι ανακουφιστήκαμε που απομακρύνθηκε ο κίνδυνος ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος. Η ανακούφιση βέβαια κράτησε λίγο, γιατί είδαμε τα αποτελέσματα που είχε η εξάλειψη του αντίπαλου δέους. Οι Αμερικάνοι, με όλη τους την άνεση πια, μπορούσαν να στραγγαλίσουν οικονομικά με το εμπάργκο τους τη μικρή χώρα που τόλμησε να υψώσει το ανάστημά της απέναντί της. Οι εικόνες που μας δίνει η Ιουστίνη, με τα άδεια σουπερμάρκετ και τις ουρές που δημιουργούνται όταν μαθεύεται ότι κατέφθασαν κάποια προϊόντα θυμίζουν εικόνες από τις σοσιαλιστικές χώρες, μόνο που αυτές δεν οφείλονται πια στο σοσιαλισμό αλλά στο εμπάργκο. Υπάρχουν και αρκετές φωτογραφίες στο βιβλίο. Ασπρόμαυρες. Μπορεί να μπήκαν ασπρόμαυρες για να μειωθεί το κόστος της έκδοσης, όμως ταιριάζουν απόλυτα με την ασπρόμαυρη ζωή των κατοίκων της. Ασπρόμαυρη γιατί συνειρμικά παραπέμπει στον ιταλικό νεορεαλισμό ή στη δική μας δεκαετία του πενήντα. Ενώ συνήθως στα ταξιδιωτικά έργα ο συγγραφέας αφηγείται με ένα απρόσωπο «εγώ», εδώ η Ιουστίνη αφηγούμενη αυτοπροσωπογραφείται, δίνοντας παράλληλα και μια συναισθηματικά φορτισμένη ατμόσφαιρα στο έργο, φορτισμένη από την απουσία της αγαπημένης αδελφής. Μαζί της είχε έλθει αρκετές φορές στο παρελθόν στην Κούβα, όμως ο θάνατος της στέρησε στο εξής τη συντροφιά της. Σύμβολο της απουσίας της η πεταλούδα-ψυχή, που συνοδεύει συχνά την Ιουστίνη στους περιπάτους της: «Η αδελφή μου είναι παντού: στις αναμνήσεις, στους δρόμους, στις μυρωδιές, στις εικόνες. Μου ’ρχονται συνέχεια στο νου τα χαχανητά μας στο αντίκρυσμα των αχόρταγων αντρικών βλεμμάτων. Με συντροφεύουν οι κρυφές μας κουβέντες το βράδυ στο κρεβάτι. Οι πεταλούδες εξακουλουθούν να πετάνε γύρω μου σχεδόν γιορταστικά. Σα να με περιμένουν σε κάθε μου έξοδο. Φαίνεται πως η Κωνσταντίνα είναι δίπλα μου, πως κατεβαίνει ώρες-ώρες απ’ τη γειτονιά τ’ ουρανού για να με συντροφεύει…» (σελ. 47).Τα αποσιωπητικά δικά της. Δεν θέλει να μιλήσει περισσότερο για το πένθος της, μας δείχνει όμως ότι είναι συνεχώς παρόν. Όχι μόνο με τα αποσιωπητικά αυτά. Οι πεταλούδες, σαν λάιτ μοτίφ, επανέρχονται συνεχώς στις σελίδες του βιβλίου της. Η Ιουστίνη ενδιαφέρεται για την ομογένεια. Ομογενής και αυτή σε μια άλλη χώρα, ψάχνει τους ομοίους της, ίσως σε μια ασυνείδητη επιθυμία να μοιραστούν τη νοσταλγία για την πατρίδα. Παίρνει τηλέφωνα, τους ψάχνει, με κάποιους συναντιέται και μας παρουσιάζει τα πορτρέτα τους. Οι προσωπικές τους ιστορίες αποτελούν μια συναρπαστική αφήγηση μέσα στη συγχρονία της ταξιδιωτικής περιπλάνησης. Μου άρεσε πάρα πολύ το βιβλίο. Και μακάρι να πραγματοποιηθεί η ευχή που μου έγραψε η Ιουστίνη στην αφιέρωση, «να ταξιδέψεις στην Κούβα μου» Στην Κούβα της. Ανήκει πια στην Κούβα, και η Κούβα σ’ αυτήν.

Η βιομηχανοποίηση του μυθιστορήματος

2008-06-14T07:19:00.000-07:00

Ο Αλέξης Σταμάτης είναι η επιτομή της βιομηχανοποίησης του ελληνικού μυθιστορήματος. Συλλαμβάνει μια ιδέα, κάνει έρευνα, πλέκει ένα σενάριο και το παραγεμίζει με διαλόγους που δεν αφήνουν τίποτε στον αναγνώστη. Πρόσφατα διάβασα τη Βίλα Κομπρέ (Εκδόσεις Καστανιώτης) που αποθεώνεται πάλι απο τον τύπο και κατέληξα στο ίδιο συμπέρασμα : πως ο Αλέξης Σταμάτης είναι ένας συγγραφέας που γράφει για να υπάρχει στη λογοτεχνική αγορά ως μια παρουσία δημοσίων σχέσεων παρά ως κομίζων γλαύκας εις την λογοτεχνικήν δημιουργίαν.

Ωστόσο, παραθέτω την εγκωμιαστική κριτική της Λίνας Πανταλέων για τη Βίλα Κομπρέ, την οποία βρίσκω εξεζητημένη και απόλυτα επιτηδευμένη.
Η ΒΙΛΑ ΚΟΜΠΡΕ, ΤΗΣ ΛΙΝΑΣ ΠΑΝΤΑΛΕΩΝ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Ηκατάκτηση της αυτογνωσίας μέσα από το πένθοςΑδαμόπουλος Θάνος εκ του Αθανασίου, γιος νεκροθάφτη। Ακόμα και αν το τελευταίο μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη δεν ήταν κατάφορτο από συμβολισμούς, εγκατασπαρμένους σε υποφωτισμένα σημεία της ιλιγγιώδους πλοκής, η ταυτότητα του κεντρικού ήρωα είναι αρκούντως ευρηματική, δηλωτική της αμφισημίας της περιπέτειάς του। Η θανή είναι συνυφασμένη με τη ζωή του Θάνου, μεγαλωμένου ανάμεσα στους νεκρούς που φρόντιζε ο πατέρας του λίγο πριν από την ταφή, χαρίζοντάς τους τη μικρή αθανασία μιας «πολαρόιντ»। Με τον θάνατο του πατέρα, αφετηρία της αφήγησης, ο γιος υποβάλλεται στην οδυνηρή επιστροφή στις ρίζες, μετουσιωμένος βαθμιαία σε ένα θλιβερό κακέκτυπο του εκλιπόντος, νεκρός και μαζί νεκροθάφτης που σκάβει στα πετρώδη υποστρώματα της ύπαρξής του για την ανακομιδή του εσώτερου εαυτού του. Η επιστροφή του τον πάει πολύ πιο πίσω από την περιφρονημένη γενέτειρα, οδηγώντας τον σε έναν ανοίκειο χωροχρόνο, όπου όχι μόνο θα συναντηθεί με τον γεννήτορα, αλλά και θα προσεγγίσει τον αρχέτυπο πρόγονο του επωνύμου του, ταξιδεύοντας στα πέρατα της υπόστασής του. Μολονότι αγωνιά να διατηρήσει μια φυγόκεντρη τροχιά, παρεμβάλλοντας ανάμεσα στον ίδιο και τους ανοιχτούς τάφους της μνήμης και του γενέθλιου τόπου μια ολοένα μεγαλύτερη απόσταση, καταλήγει τελικά στο κέντρο από το οποίο απομακρυνόταν εδώ και είκοσι οχτώ χρόνια, στον θαμμένο του εαυτό.Παραλήπτης μιας ιστορίας«Ο πατέρας έχει να πει μιαν ιστορία». Ο Θάνος δεν είναι καθόλου διατεθειμένος να αποκρυπτογραφήσει το ακατάληπτο «μεταθανάτιο κείμενο» που του κληροδότησε ο πατέρας του, αν και οι απίθανες περιπέτειές του κατατείνουν ακριβώς στην αποδοχή αυτής της πατρικής αφήγησης. Εξυπνη η επιλογή του Σταμάτη να βαφτίσει τον νεκρό πατέρα Πολύβιο, να του δώσει δηλαδή το όνομα του αρχαίου Ελληνα ιστορικού. Οι εξιστορήσεις του τωρινού Πολύβιου έχουν έναν μόνο παραλήπτη, τον μόνο ικανό να τις αποτιμήσει όσο και να τις αξιοποιήσει. Ο Θάνος θα χρειαστεί να φτάσει στο τέρμα της αναζήτησής του, για να αντιληφθεί τη σημασία αυτού του κειμένου, του οποίου η κατακλείδα γράφεται μέσα από τον τάφο. Μέχρι, ωστόσο, να αποδεχθεί το χρέος της παραλαβής, ξαπλώνει διαδοχικά σε πολύμορφα φέρετρα προκείμενου να κάνει το «είναι» του να «ειπωθεί». Η πορεία του δεν είναι απλώς φυγόκεντρη, αλλά και καθοδική. Αποτινάσσοντας νωρίς την ταφόπλακα της θεσσαλικής επαρχίας και εγκαταλείποντας οριστικά τα μικροσκοπικά σπίτια που ανακάλυπτε με την παιδική αρχιτεκτονική του φαντασία στις κουφάλες των δέντρων, κατέρχεται σε υπόγειο διαμέρισμα του αθηναϊκού κέντρου για να βυθιστεί ύστερα από χρόνια, αυτός «ο κληρονόμος ενός λάκκου», στη γούβα που είχε σχηματίσει το σώμα του φευγάτου πια πατέρα στο κρεβάτι. Υποβλητική η πρώτη σελίδα όταν ο ήρωας δρασκελίζοντας το κατώφλι του πατρικού του έχει την αίσθηση πως ο φασματικός του ένοικος, το μόλις αφυπνισμένο παρελθόν του, του επιτίθεται με απρόσμενη βαναυσότητα. Δεν θα αργήσει να ανταποδώσει τη «γροθιά που του ήρθε καταπρόσωπο» από το επέκεινα, γυρνώντας την πλάτη του στον νεκρό που περιμένει τον θρήνο του, μαγνητισμένος από έναν άλλο θάνατο, αυτόν που απαθανατίστηκε στη φωτογραφία μιας νεαρής γυναίκας. Η φωτογραφία μοιάζει να είναι το μυστικό κληροδότημα του πατέρα, όμως ο Θάνος αδυνατεί παντελώς να κατανοήσει τις ιερογλυφικές της σημάνσεις και γι' αυτό πασχίζει εμμόνως να τις καταστήσει μεταφράσιμες. Η νεκρή γυναίκα τού προσφέρει τον μίτο για να εισδύσει στις λαβυρινθώδεις ατραπούς του πένθους και να εξουδετερώσει το άγνωστο θηρίο που τον παραμονεύει βαθιά μέσα του. Από το υπόγειο της Χαριλάου Τρικούπη θα καταβυθιστεί στον χαμένο χρόνο της Βίλας Κομπρέ, ενός υπερήλικου, μυθιστορηματικού αρχοντικού, για να καταδυθεί κατόπιν στο απόκοσμο σκοτάδι της αφρικανικής ζούγκλας, όπου φωλιάζοντας στην κουφάλα ενός δέντρου ιερού θα συναντηθεί για πρώτη φορά ουσιαστικά με τον πατέρα του. Το αίμα από τα χείλη της νεκρής γυναίκας στην παλιά «πολαρόιντ», ανεβαίνει τελικά στα χείλη του Θάνου. Η εσωτερική αιμορραγία, απόρροια του ανεσταλμένου θρήνου, φτάνοντας στα χείλη του εξωτερικεύεται με τις μόνες λέξεις που μπορούν να ανταλλάξουν οι ζωντανοί με τους αγαπημένους απόντες, τα δάκρυα. Πριν από το καθαρτήριο κλάμα, ωστόσο, το νερό, δεσπόζον μοτίβο της αφήγησης, θα ξεπλύνει τον ήρωα από τις αντιστάσεις του και το πένθος του θα γίνει «λύσιμο». Κλαίγοντας πάνω από το μνήμα του πατέρα του το κουβάρι του περασμένου χρόνου θα «λυθεί».Ειρωνικοί συμβολισμοίΟ Σταμάτης εκμεταλλεύεται δεξιοτεχνικά τη φωτογραφία σε συνάρτηση τόσο με την προβληματική του θανάτου όσο και με την ιδιοσυστασία του πρωταγωνιστή. Ενδεικτικός ο παρακάτω συσχετισμός: «[...] η φωτογραφία, όπως και ο χαρακτήρας του ανθρώπου, αναπτύσσεται στο σκοτάδι». Η επιμελής σκηνοθεσία των νεκρικών πορτρέτων, εξωραϊστικών όσο και γαληνευτικών, βρίσκεται σε απόλυτη αντιστοιχία με τις αλλεπάλληλες υποκρίσεις διαφορετικών προσωπείων από τον Θάνο, του οποίου η πλέον δεσποτική αγωνία είναι να μη φαίνεται τίποτα από αυτόν. Ωστόσο, η μεταμφίεση του εαυτού προϋποθέτει τη γνώση του. Ο Θάνος μοιάζει να μη γνωρίζει τίποτε γι' αυτό που είναι, με συνέπεια κάθε μάσκα που επιχειρεί να φορέσει, αργά ή γρήγορα να του πέφτει από το πρόσωπο. Από το άλλο μέρος, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το προοδευτικό και καταφανώς αλληγορικό βούλιαγμα του ήρωα στη γη ή, αλλιώς, η μυσταγωγική του συνάντηση με τη χοϊκή διάσταση της υπόστασής του. Στην υπόδειξη αυτής της επανασυμφιλίωσής του με το χώμα, μετωνυμία της γενέτειρας και ταυτοχρόνως του φρεσκοσκαμμένου τάφου, συμβάλλει δραστικά το κομμάτι της Αφρικής, όπου η περιπλάνησή του παραλληλίζεται με ταξίδι «στην παιδική ηλικία της Γης», σε έναν «τόπο-μηδέν». Η παραισθητική του πεζοπορία μέσα στη ζούγκλα αντανακλά έξοχα τη δυσχέρεια των υπαρξιακών διαδρομών· δυσχέρεια καθρεφτισμένη λοξά στις τελετές των ιθαγενών, υπό ένα συμβολικό πρίσμα ιεροτελεστίες ενηλικίωσης. Από το αφρικανικό ιντερλούδιο αξίζει να κρατήσουμε την άγρια σεξουαλική συνεύρεση του κυρίου Ζήτα και της κυρίας Θήτα στο πλαίσιο μιας δυσεξήγητης τελετουργίας καθώς και τη μυστήρια θεότητα του ορίου, τον Εσου. Ζωή και θάνατος σε παραλληλία και ανάμεσά τους ο ήρωας να παλεύει να απευθυνθεί στον εαυτό του σε δεύτερο πρόσωπο, να μιλήσει «[...] την περίεργη Εσπεράντο, με την οποία η ψυχή συνδιαλέγεται με τον εαυτό της».Πρέπει να προσεχθεί πως τα αλληγορικά επίπεδα της αφήγησης δεν προκύπτουν από μια εξεζητημένη συμβολοποίηση, αλλά λειτουργούν ειρωνικά, υποδηλώνοντας την αναιτιότητα των αναζητήσεων του ήρωα. Ο τελευταίος ψάχνει το οικείο μέσα στο ανοίκειο, επιμένοντας να διακρίνει στο άγνωστο κάτι δικό του. Το νόημα της ασθματικής του δράσης εκρέει από τα αδιέξοδα της σκέψης του. Εξαιρετική η σύνοψη της ιδιόρρυθμης μεθόδου αυτοσυνειδησίας του ήρωα στη διατύπωση: «εκβίαζε τον οιωνό μες στο χάος». Οταν οι μαύρες τρύπες αυτού του χάους φωτίζονται δεν του εξηγούν, όπως ήθελε να πιστεύει, τον εαυτό του, αλλά του αποκαλύπτουν τις ψευδαισθήσεις του. Αν μια φωτογραφία περισσότερο κρύβει παρά φανερώνει, ένα εκβιαστικό βλέμμα περισσότερο αυταπατάται παρά βλέπει. Το ταξίδι του Θάνου δεν είναι παρά η πλάνη ενός πλάνητος, ενός ταξιδευτή που φτάνει στον προορισμό του επιστρέφοντας στο σημείο εκκίνησης, ενός παιδιού που ενηλικιώνεται χωρίς ποτέ να βρει ένα τιμόνι για τα ακυβέρνητα ποδήλατά του.ΛΙΝΑ ΠΑΝΤΑΛΕΩΝΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 30/05/2008

Διάλογος Για Την Ελληνικότητα

2008-05-31T08:36:00.000-07:00

Δεν μας ενδιαφέρει η γνησιότητα της ταυτότητας ενός Καβάφη,

αλλά η γνησιότητα της δημιουργίας του.
Ελληνικότητα ναι, αλλά όχι με τους όρους της Γκόλφως!

Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ
Γράφει ο Τάκης Θεοδωρόπουλος: ttheodoropoulos@oceanida.gr

Ο Νίκος Εγγονόπουλος συνάντησε τη βυζαντινή τέχνη μέσα από τα εκφραστικά προβλήματα που του έθετε ο σουρεαλισμός του. Μόνο με αυτούς τους όρους μπορούμε να μιλάμε σήμερα για «ελληνικότητα». Με όρους δημιουργίας, όχι ταυτότητας, λέει ο Τάκης Θεοδωρόπουλος.

ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΚΡΙΝΩ ΠΟΣΟ, ΚΑΙ ΜΕ ΠΟΙΟΝ ΤΡΟΠΟ, ΕΠΗΡΕΑΣΕ Η ΟΛΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΕΡΙ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑΣ» ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ. ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΑ ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΟΜΑΙ ΣΤΙΣ ΕΚΑΣΤΟΤΕ ΔΙΑΚΗΡΥΞΕΙΣ ΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝ, ΣΤΑ ΜΑΝΙΦΕΣΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΛΛΗΝΟΠΡΕΠΟΥΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΟΙ ΙΔΙΟΙ, ΠΡΩΤΟΙ ΑΠ΄ ΟΛΟΥΣ, ΜΟΛΙΣ ΚΛΕΙΝΟΝΤΑΝ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥΣ, ΤΟΥΣ ΤΣΑΛΑΠΑΤΟΥΣΑΝ

Αναφέρομαι στο ίδιο τους το έργο, σ΄ αυτήν την ιδιαίτερη και ιδιότροπη χημεία της δημιουργίας η οποία παράγει αντιδράσεις, τις περισσότερες φορές ως καλώς γνωρίζουμε, ερήμην των προθέσεων, καλών ή κακών, αγαθών ή μοχθηρών, του δημιουργού.

Τον Ντοστογιέφσκι δεν τον κρίνεις από την αρθρογραφία του, τις απόψεις του περί πανσλαβισμού και όσα ρίγη συγκίνησης του προκαλούσε η ιδέα της Μεγάλης Ρωσίας που επέπρωτο να λυτρώσει τον κόσμο από πάσα νόσο. Αν τον έκρινες έτσι θα κατέληγες στο συμπέρασμα πως ο μεγαλύτερος μυθιστοριογράφος όλων των εποχών ήταν ένας ημίτρελος και θρησκόληπτος ιδεολόγος.

Τον Μπαλζάκ δεν τον κρίνεις ως βασιλόφρονα, γι΄ αυτό και ο Μπαλζάκ δεν είναι απλώς ένας εκκεντρικός νοσταλγός του «Παλαιού Καθεστώτος» που έπινε πολλούς καφέδες και λάτρευε το κοσμικό Παρίσι, όπως και ο Σταντάλ, ευτυχώς για μας και για τη λογοτεχνία, δεν είναι απλώς ένας ακόμη οπαδός του Μεγάλου Ναπολέοντα που είχε μια λόξα με τις γραφικότητες της Ιταλίας.

Γνήσιος Ρώσος ο ένας, γνήσιοι Γάλλοι οι άλλοι δύο, όμως αυτό που μας ενδιαφέρει εμάς, τους αναγνώστες του 21ου αιώνα, δεν είναι η γνησιότητα της ταυτότητάς τους- εθνικής, γλωσσικής, πολιτικής ή θρησκευτικής- αλλά η γνησιότητα της δημιουργίας τους. Γιατί η λογοτεχνική δημιουργία, όπως κάθε καλλιτεχνική δημιουργία, οικοδομεί τη δική της γνησιότητα.

Αυτή είναι η αξία της, αυτή είναι η δύναμή της και γι΄ αυτό η καλλιτεχνική δημιουργία παραμένει πολύτιμο αγαθό σ΄ έναν κόσμο που, καταργεί μεν τα σύνορα και τους δασμούς για τα εμπορεύματα, υψώνει όμως όλο και μεγαλύτερα τείχη για τις ψυχές που τον κατοικούν. Ο εθνικός, γλωσσικός, θρησκευτικός ή και πολιτικός προστατευτισμός, με τους φανατισμούς που συνεπάγεται μπορεί να βολεύει τον τρόμο που μας προκαλούν τα μεγέθη του παγκόσμιου χωριού, όμως, εκτός τού ότι είναι πολλές φορές θανατηφόρος στην κυριολεξία, υπονομεύει τη διαπραγματευτική μας ικανότητα απέναντι στο παρόν.

Ο προστατευτισμός που στοχεύει την καλλιτεχνική δημιουργία μοιάζει περισσότερο ανώδυνος, αφού δεν παράγει καμικάζι Ταλιμπάν. Ενίοτε δε, μετά την απόσυρση των παραδοσιακών μορφών λογοκρισίας, μας φαίνεται και χαριτωμένος ή γραφικός. Όμως, επειδή είναι ηχηρός, επειδή φωνάζει- γιατί εκεί που ο δημιουργός ψάχνει στα τυφλά, ο ιδεολογικός του προστάτης διαλαλεί τα ευρήματά του- έχει τη δυνατότητα να φαλκιδεύσει τη γνησιότητα της δημιουργίας στο όνομα της δικής του ιδεολογικής γνησιότητας.

Θα μου πείτε ότι κομίζω γλαύκα εις Αθήνας. Μπορεί. Το κάνω επειδή πιστεύω πως η συζήτηση που έχει ξεκινήσει στις σελίδες αυτής της εφημερίδας τις τελευταίες εβδομάδες, για τις «πολυεθνικές» και την «ελληνικότητα» μπορεί, όταν καταλαγιάσει λίγο ο κουρνιαχτός του εκνευρισμού, να μας οδηγήσει σε ορισμένα, μάλλον χρήσιμα, συμπεράσματα για την κατάσταση της πνευματικής μας κοινότητας.

Της πνευματικής μας κοινότητας είπατε; Μήπως αναφέρεστε σ΄ αυτό το σιωπηρό φάντασμα που περιφέρεται από βιβλιοπωλείο σε βιβλιοπωλείο και από βιβλίο σε βιβλίο; Αυτό που σιωπά, ως μη όφειλε, απέναντι στα μεγάλα προβλήματα του τόπου; Σιωπά, πλην όμως παραμένει λαλίστατο: μιλάει στα ραδιόφωνα και τις τηλεοράσεις, γράφει στις εφημερίδες, απαγγέλλει από σκηνής, κι όμως, το μόνο που ακούγεται είναι η σιωπή του. Σαν να το χτύπησε η κατάρα της Κασσάνδρας, σαν κανείς να μη μπορεί να το πιστέψει.

Γιατί δεν το ακούν; Γιατί δεν μας ακούν; Μήπως γιατί ο κόσμος είναι κακός; Ή μήπως γιατί κι εμείς λέμε ό,τι λένε όλοι οι άλλοι, οπότε αφού ακούν τους άλλους, δεν τους περισσεύει χρόνος να ακούν κι εμάς, που τα λέμε και λίγο πιο περίπλοκα. Εισαγγελέας της ταυτότητάς μας ο Άνθιμος, ανθυποεισαγγελείς κι εμείς από πίσω. Ρέκτης του προοδευτισμού ο Τσίπρας, προοδευτικοί κι εμείς από πίσω, μη χάσουμε και διαδηλώσουμε την αγανάκτησή μας στο υπουργείο Πολιτισμού- ευτυχώς δεν εξαρτάται από μας η ηλεκτροδότηση της χώρας.

ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΜΑΣ

Ο Καβάφης δεν υπήρξε μεγάλος ποιητής επειδή έγραψε ελληνικά. Είναι μεγάλος ποιητής γιατί έγραψε την Πόλη. Ο Παπαδιαμάντης δεν υπήρξε μεγάλος συγγραφέας επειδή έψελνε και έπινε ρετσίνα. Είναι μεγάλος συγγραφέας επειδή έγραψε τη Φόνισσα. Ή μήπως θέλετε να μου πείτε πως η Φραγκογιαννού είναι η ενσάρκωση της γνήσιας ελληνικής ψυχής σε όλη της τη δολοφονική μανία;

Και ο μεν και ο δε έγραψαν ελληνικά. Συνομιλούσαν όμως με άλλους που δεν έγραφαν ελληνικά, που έγραφαν γαλλικά, αγγλικά ή ρώσικα, και συνομιλούσαν επί ίσοις όροις, γιατί μιλούσαν την ίδια γλώσσα, τη γλώσσα της δημιουργίας.

Μπορούμε να μιλάμε για «ελληνικότητα» εν έτει 2008, στο καθεστώς της παγκοσμιοποιημένης οικουμένης; Βεβαίως μπορούμε, αρκεί να μη μιλάμε με τους όρους της Γκόλφως, αλλά με τους όρους του Εγγονόπουλου, με τους όρους του δημιουργού που βρήκε τη βυζαντινή τέχνη μέσα από τα εκφραστικά προβλήματα που του έθετε ο σουρεαλισμός του. Όπως ο Πικάσο συνάντησε τις αφρικανικές μάσκες.

Η «ελληνικότητα» ως στοιχείο της ταυτότητας είναι ένα στείρο, φοβικό σύμπλεγμα. Η «ελληνικότητα» ως εσωτερική ρωγμή, ως στοιχείο της δημιουργίας, παραλλαγμένη, μεταμορφωμένη, μεταλλαγμένη από μια δύναμη που ξεπερνάει τα όριά της και αυτοσαρκαζόμενη, έφτιαξε μερικά από τα σημαντικότερα έργα τέχνης της ιστορίας μας.

Ο κόσμος μας πάσχει από πληθωρισμό ταυτοτήτων. Εκείνο που του λείπουν είναι τα έργα, αυτά που θα μας βοηθήσουν να ανακτήσουμε τη χαμένη εμπιστοσύνη απέναντι στον εαυτό μας, αυτά που θα μας βοηθήσουν να σταθούμε όρθιοι απέναντι στο φάντασμα του τρόμου μας.

Θανάσης Βαλτινός: ένα διαφορετικό σενάριο για τον εθνικό μας ποιητή

2008-05-24T13:57:00.000-07:00

«Σκατά!» σχολιάζει ο Σολωμός

Μικέλα Χαρτουλάρη

1823. Ένα μόνιππο κατηφορίζει προς έναν κάμπο με ελιές. Μέσα, ο 25άρης Διονύσιος Σολωμός και η Μαρία Παπαγεωργοπούλου. Σκύβει να τη φιλήσει, αλλά την τελευταία στιγμή σταματάει. Γι΄ αυτήν θα γράψει λίγο αργότερα τη «Φαρμακωμένη».

1836. Ο Σολωμός έχει έρθει από την Κέρκυρα στη Ζάκυνθο για να υπερασπιστεί την περιουσία και τον τίτλο του στη δίκη που τον φέρνει αντιμέτωπο με τη μάνα και τον ετεροθαλή αδελφό του. Είναι το τελευταίο του ταξίδι στη γενέτειρά του και προσπαθεί να συναντήσει τον παλιό του φίλο Γιώργη Δε Ρώσση, Έπαρχο πια, προκειμένου να βολιδοσκοπήσει ποιους θα υποστηρίξει. «Είναι θυμωμένος μαζί σου. Λέει ότι χρησιμοποιείς τους ανθρώπους», του εκμυστηρεύεται η γυναίκα του...

Η ερωτική ιδιορρυθμία του Σολωμού, οι προσωπικές ανακολουθίες του με τους φίλους, η λατρεία της μάνας που μετατράπηκε σε απώθηση. Ο Σολωμός που εκφράζει την ανασφάλειά του στον Σπύρο Τρικούπη- «τα ελληνικά τα ξέρω ελάχιστα, πώς θα μπορούσα να γράψω κάτι καλό;»· ο Σολωμός που «αγοράζει λέξεις» στα καπηλειά· ο Σολωμός που τον φωνάζουν Νιόνιο, έφιππος ή γυμνός στη θάλασσα· ο Σολωμός με την παλάμη στην καρδιά μπροστά στον Φον Στάκελμπεργκ που θα του ζωγραφίσει το πορτρέτο, εξηγεί ότι κυνηγά να εκφράσει κάτι άγνωστο· ο Σολωμός στο δωμάτιό του με άδεια μπουκάλια κρασί· ο Σολωμός που προσπερνά τον Κάλβο με ένα νεύμα στην Κέρκυρα το 1848· ο Σολωμός με τον Μάντζαρο ο οποίος μελοποιεί τον «Ύμνο», αλλά του εκθειάζει τον «Πόρφυρα» κι ας μην έχει εθνικό θέμα. «Ο κόσμος πρέπει να μάθει ότι εθνικό πραγματικά είναι ό,τι είναι αληθινό», του απαντά ο 50άρης πια ποιητής, περνώντας από τα ιταλικά στα ελληνικά...

Ο Θανάσης Βαλτινός το δηλώνει ευθέως από τις πρώτες σελίδες αυτού του 13ου βιβλίου του. Δεν τον ενδιαφέρουν οι αρετές του εθνικού μας ποιητή, αλλά αυτά που αποφεύγουν να θίξουν οι μελετητές του: ο ναρκισσισμός του, η εμπάθειά του, η ευθιξία του, η φιλοδικία του, αλλά και η απελπισία του όταν παλεύει με τη γλώσσα, το πείσμα του, τα αδιέξοδά του. Αυτό το φοβερό «σκατά» που γράφει στα μουντζουρωμένα χαρτιά του με τις ιταλικές και ελληνικές παραλλαγές των ποιητικών του σπαραγμάτων...

Γι΄ αυτό και βασίστηκε στην Αλληλογραφία και στα Αυτόγραφα του Σολωμού: επειδή από εκεί προκύπτει ο ψυχισμός του...

Ως προς το περιεχόμενο λοιπόν, ο 76χρονος συγγραφέας μένει πιστός στο λογοτεχνικό του χαρακτηριστικό: την προσήλωση στη μαρτυρία (η συνάντηση με τον Κάλβο είναι από τις ελάχιστες αυθαιρεσίες του). Ως προς τη μορφή όμως, κάτι αλλάζει στα Άνθη της αβύσσου. Ο Βαλτινός πήρε το σενάριο που είχε γράψει το 1996 για την ταινία την οποία... δεν γύρισε τελικά ο Τώνης Λυκουρέσης, το ξανάγραψε κρατώντας την αποστασιοποιημένη και ασυγκίνητη γραφή του, πρόσθεσε κάποιες σκηνές- λ.χ. στο δικαστήριο- αφαίρεσε άλλες, κινηματογραφικής λογικής, και χρησιμοποίησε ως εισαγωγή μια (δημοσιευμένη το 2003) «επιστολή» του προς τον «Κόντε», η οποία υπογραμμίζει τη λοξή ματιά ενός σημερινού δημιουργού απέναντι στο εθνικό πρότυπο.

Το αποτέλεσμα είναι ένα ελλειπτικό αφήγημα όπου κυριαρχούν οι διάλογοι. Μια προσωπογραφία γυμνή από θεωρίες και λογοτεχνικότητα, κατατεμαχισμένη σε 58 σκηνές που μάλλον υποβάλλουν παρά δηλώνουν τις ιδιορρυθμίες και το δράμα του Σολωμού κατά την περίοδο 1822-1848.

Φυσικά, δεν υπάρχει ολόκληρος ο Σολωμός εδώ. Δεν υπάρχει ο σατιρικός και σκωπτικός Σολωμός, δεν υπάρχουν οι κοινωνικοπολιτικές απόψεις του ούτε τα συμφραζόμενα της εποχής του, παρά μόνο νύξεις. Υπάρχουν οι φίλοι του, ο αδελφός του Δημήτρης ή ο δικηγόρος του Γαλβάνης, αλλά δεν υπάρχει ο μαθητής του Πολυλάς που τον «παρέδωσε«« στις επόμενες γενιές και η μάνα υπάρχει μόνο ως ανάμνηση ή ως τραύμα.

Όσο για το μαρτύριό του με τις λέξεις, αυτό δεν εικονοποιείται αλλά ανιχνεύεται σε λεπτομέρειες. Όσοι ξέρουν, λ.χ., θα αναγνωρίσουν τις ρίζες ενός στίχου του στα λόγια της αγρότισσας Τζωρτζίνας προς τον αμαξά: «Πήγαινε πες του να κόψει το νερό στη μάνα του, να το μπάσει στο περβόλι»...

Τα Άνθη της αβύσσου απευθύνονται λοιπόν στον υποψιασμένο αναγνώστη και λειτουργούν μάλλον σαν ηλεκτρικές εκκενώσεις που τον ερεθίζουν, παρά σαν παραμύθι που τον συνεπαίρνει.

Το ελληνοαμερικανικό παράδειγμα: η άλλη λύση πέρα από την «Ελληνικότητα»

2008-05-17T17:56:00.000-07:00

Χρειάζεται μία νέα μυθοπλασία
Γράφει ο Γιώργος Αναγνώστου

Εφημερίδα τα ΝΕΑ

Αν θυμηθούμε τον Θεοτοκά και την «Αργώ» του, θα συνειδητοποιήσουμε ότι η «ελληνικότητα» μάς έχει καλέσει να ριγήσουμε στη θέα «μια[ς] βάρκα[ς] που ψαρεύει ανάμεσα στην Πάρο και τη Νάξο», δηλαδή να βιώσουμε το περιβάλλον συγκινησιακά αλλά όχι και να το προασπίσουμε πολιτικά।

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΣΥΧΝΑ ΤΗΝ ΕΙΡΩΝΙΚΗ ΑΠΟΡΡΙΨΗ ΠΟΛΛΩΝ ΕΛΛΑΔΙΤΩΝ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΩΝ, ΕΧΟΥΝ ΙΣΩΣ ΝΑ ΜΑΣ ΔΙΔΑΞΟΥΝ ΕΝΑ ΑΛΛΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΘΝΟΤΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ, ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ «ΠΟΛΙΤΙΚΟ» ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΕΟΚΟΠΗΜΕΝΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ

«Εδώ καράβια χάνονται βαρκούλες αρμενίζουνε।» Με αυτή τη λαϊκή ρήση θα μπορούσε κάποιος να αντιδράσει στη συνεχιζόμενη αντιπαράθεση περί «Ελληνικότητας». Η εύλογη απορία του θα ήταν «τι συνεισφέρει τούτη η συζήτηση στην αγωνία αυτού του τόπου σήμερα, όταν η περιβαλλοντική κρίση, η χαμηλομισθία, η υποαπασχόληση, η κοινωνική παράλυση και η δυσπιστία πιέζουν για πολιτική λύση και όχι για ακαδημαϊκή ενδοσκόπηση;».

Η σύντομη απάντηση είναι ότι το θέμα «ταυτότητα» δεν είναι ανεξάρτητο από την πολιτική। Η ταυτότητα μάς προσδιορίζει και επομένως κατευθύνει τη δράση μας. Το ερώτημα λοιπόν τι είδους ταυτότητα προκρίνουμε, είναι ακραιφνώς πολιτικό. Γι΄ αυτό και διακυβεύονται τόσα στον «διάλογο» για την Ελληνικότητα.

Προς τα πού να στραφούμε λοιπόν για ένα καινούργιο όραμα ζωής, αν λάβουμε υπόψη μας και την κατάρρευση των αξιών; Στον ορίζοντα διαφαίνεται η (επι)στροφή προς τη δοκιμασμένη «Ελληνικότητα» και την επαναδιατύπωσή της όπως προτείνει ο Ν। Ξυδάκης («Η Καθημερινή» 5/4). Αποβάλλοντας την προγονοπληξία σαν νόσο και την «ακλόνητη ουσιοκρατία» σαν παρακμή, ο Ξυδάκης προκρίνει μια «άλλη οδό,» αυτήν της αισιόδοξης, ανοικτής, και ήπιας Ελληνικότητας που όμως επιμένει να μυθολογεί «δημιουργικά, τα νησιά και τους λερούς φουστανελάδες»... Κάτι που προκαλεί αμηχανία, από τη στιγμή που η επανεφεύρεση της Ελληνικότητας γίνεται με βάση κοινούς τόπους της αισθητικής ιθαγένειας! Παρόλα αυτά η δημιουργία ενός ρεύματος που προτείνει μια τέτοια επαναδιατύπωση της Ελληνικότητας ως κεντρικής συνιστώσας της νεοελληνικής ταυτότητας, δεν αποκλείεται. Πόσω μάλλον που προσφέρεται σαν απάντηση, και ταυτόχρονα παράκαμψη, της κριτικής θέσης «η Ελληνικότητα δεν είναι ουσία» (βλ. Σ. Γουργουρής)- μιας κριτικής θέσης που κλονίζει τις αλήθειες της Ελληνικότητας αφού πηγάζει από την ιστορικοποίηση του φαινομένου (βλ. Β. Λαμπρόπουλος, Α. Λιάκος, Δ. Τζιόβας)... Η ελκυστικότητα εντέλει αυτού του βολικά αόριστου προσδιορισμού της Ελληνικότητας έγκειται στο ότι εμφανίζεται αφενός ως μια εθνική πολιτισμική απάντηση στην κρίση νοήματος που μαστίζει την κοινωνία και αφετέρου ως άμυνα στην εξουσιαστική εξάπλωση της παγκοσμιοποίησης. Όπως κάθε Λόγος, αυτή η αισθητική Ελληνικότητα θα λειτουργήσει γόνιμα, προσφέροντας στους νέους μια πηγή νοήματος και υπερηφάνειας, ώστε να ζήσουν τον μύθο τους στην Ελλάδα «αυθεντικά», «σαν Έλληνες».

Όλα αυτά όμως ακούγονται οικεία, συναρπαστικά και αθώα μέχρι να συνειδητοποιήσει κανείς ότι αυτός ο «εφαρμοσμένος ρομαντισμός» της ταυτότητας που γίνεται αντιληπτή ως συγκινησιακό βίωμα, άφησε ιστορικά ανέγγιχτες τις πρακτικές εκείνες που προκαλούν τη σημερινή κρίση। Με άλλα λόγια, επειδή ακριβώς αυτού του είδους η ρομαντική Ελληνικότητα ιστορικά έχει λειτουργήσει σε πλαίσιο αισθητικής προσέγγισης και όχι πολιτικής δράσης, δεν αποφεύχθηκε ούτε η συστηματική απαξίωση των θεσμών ούτε η έλλειψη εμπιστοσύνης στις κοινωνικές συναλλαγές ούτε η εγκληματική καταστροφή του περιβάλλοντος.

Αναζητώντας λοιπόν ένα νέο μοντέλο, στρέφομαι προς μια ετερογενή κοινωνική κατηγορία: τους Έλληνες της Αμερικής, οι οποίοι, για λόγους που χρήζουν ξεχωριστής μελέτης, προκαλούν όχι μόνο τον χλευασμό και την ειρωνική απόρριψη αλλά ακόμη και την εχθρότητα πολλών Ελλαδιτών (Ένα δείγμα της πήραμε με τον χαρακτηρισμό κορυφαίων νεοελληνιστών της Αμερικής από τον Κ। Γεωργουσόπουλο σαν «Αμερικανάκια» της «κόκα-κόλα»). Μήπως όμως μια τέτοια περιφρόνηση μάς στερεί χρήσιμες προσεγγίσεις;

Αυτοί οι άλλοι Έλληνες με τους άλλους τρόπους, τις διαφορετικές προφορές και σίγουρα τις διαφορετικές εμπειρίες ίσως να έχουν κάτι ωφέλιμο να μας διδάξουν। Ο τρόπος λ.χ. με τον οποίο ορισμένοι Ελληνοαμερικανοί συγγραφείς προσεγγίζουν το παρελθόν ώστε να χτίσουν μια νέα εθνοτική ταυτότητα έχει να προτείνει και για την Ελλάδα ένα δημιουργικό μοντέλο μυθοπλασίας πέρα από αυτό της χρεοκοπημένης «Ελληνικότητας». Αυτοί οι συγγραφείς τολμούν να πάρουν αποστάσεις από την ηγεμονική εθνοκεντρική αφήγηση που θέλει τους Ελληνοαμερικανούς σαν μια ομάδα με ένδοξο παρελθόν και βιολογική προδιάθεση προς την κοινωνική και επιχειρηματική επιτυχία. Η ιστορικός Έλεν Παπανικόλα για παράδειγμα, που το ελληνικό κοινό τη γνώρισε μέσω του βιβλίου της Μια Ελληνική Οδύσσεια στην Αμερικανική Δύση (Εκδ. Εστία), ανασύρει τη μνήμη της ρατσιστικής περιφρόνησης την οποία βίωσε ως κόρη μεταναστών στην Αμερική του 1920 και μιλά για την άρνηση της κοινωνίας να την αποδεχθεί ως γνήσιαΑμερικανίδα. Η Παπανικόλα φωτίζει την ομοιότητα της προσωπικής της εμπειρίας με αυτήν των παιδιών έγχρωμων μεταναστών σήμερα· και προσκαλεί τους βολεμένους πλέον Ελληνοαμερικανούς να αντλήσουν από την εμπειρία της περιφρόνησης που στιγμάτισε τους γονείς και τους παππούδες τους, ώστε να καταπολεμήσουν την προκατάληψη και να συμπαρασταθούν στον αγώνα των φυλετικών μειονοτήτων για ίσα δικαιώματα. Με αυτόν το τρόπο μια ιστορικά προσδιορισμένη μνήμη ανασύρεται στην επιφάνεια και προσφέρεται σαν ένας κινητήριος μοχλός κοινωνικής και πολιτικής δράσης.

Η Παπανικόλα δεν είναι η μόνη που καταπιάνεται με θέματα μνήμης, ιστορίας, ταυτότητας και διαφυλετικών σχέσεων। Υπάρχει παράλληλα μια πλούσια ελληνοαμερικανική λογοτεχνία που πιστοποιεί μια ακμάζουσα και αναπτυσσόμενη πολιτισμική παρουσία στις «νέες πατρίδες» των Ελλήνων. Αναφέρω ενδεικτικά μερικά σύγχρονα έργα που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά: Μiddlesex ( Ανάμεσα στα Δύο Φύλα ) του Τζέφρι Ευγενίδη, Ιμάμ Μπαϊλντί (Κάθριν Ντέιβιντσον), Αμοιρολόιτος:Ο Λούις Τίκας και η Σφαγή στο Λάντλοου (Ζήσης Παπανικόλας), Φλεγόμενη Πόλη (Τζορτζ Πελεκάνος) και Ο Χαρτοπαίκτης (Χάρι Μαρκ Πετράκης).

Υπάρχουν λοιπόν ελληνοαμερικανικές πηγές από τις οποίες θα μπορούσαμε να αντλήσουμε μυθοπλασίες που τονίζουν ότι είναι ποικίλα τα ρεύματα σκέψης τα οποία εμπλέκονται στον αυτοπροσδιορισμό μας· που υποδεικνύουν τη συνύπαρξη με τον πολιτιστικά «άλλο» μέσα σε πλαίσια σεβασμού· που εμπνέουν την καταπολέμηση της εκμετάλλευσης κ.ο.κ.

__________
Ο Γιώργος Αναγνώστου είναι καθηγητής στο Οhio State University

Θλιμένες υπάρξεις σε μια φλεγόμενη Αθήνα

2008-05-15T04:49:00.000-07:00

Θλιμμένες υπάρξεις σε μια φλεγόμενη από τον αυγουστιάτικο καύσωνα Αθήνα
Της Λίνας Πανταλέων
Βιβλιοθήκη Ελευθεροτυπίας
ΘΑΝΑΣΗΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣΡαγδαία επιδείνωση«ΠΑΤΑΚΗΣ»ΣΕΛ। 232, ?13,
«Σταματήστε επιτέλους! Σταματήστε να χτυπάτε!». Μια κραυγή μέσα στη νύχτα, μια απεγνωσμένη φωνή που πνίγεται στους ορόφους μιας κοιμισμένης πολυκατοικίας της πυρωμένης από την αυγουστιάτικη λάβα Αθήνας. Η πρώτη φράση ενός διηγήματος που δεν γράφτηκε ποτέ, καθώς ο δυνάμει συγγραφέας του πεθαίνει προτού προλάβει να μεταπλάσει τη ζωή του σε κείμενο. Πώς θα ήταν άραγε αυτό το κείμενο; Ποιες λέξεις θα μπορούσαν να αναπαραστήσουν μια κατερειπωμένη ζωή; Μήπως εξ αντανακλάσεως οι λέξεις των άλλων; Ο ηλικιωμένος συνταξιούχος που ανοίγει την αυλαία στο νέο μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά επιχειρεί να ισοσταθμίσει την πικρία για τη ματαίωση των συγγραφικών του φιλοδοξιών με την όψιμη ανάληψη της συγγραφής ενός διηγήματος. Για μία εβδομάδα γίνεται μανιώδης συλλέκτης φράσεων, υποκλέπτοντας ξένες φωνές, όμως η ζωή, σπαράγματα της οποίας προσδοκούσε να εγγράψει στο κείμενό του, τον καταπίνει ακαριαία, χωρίς να του αφήσει το παραμικρό χρονικό περιθώριο για την αντιγραφή της. Ηττημένα από τη συνδιαλλαγή τους με την καθημερινότητα βγαίνουν, αργά ή γρήγορα, όλα τα πρόσωπα του βιβλίου, εξαιτίας της παντελούς αδυναμίας τους να αντεπεξέλθουν τόσο σε εξωτερικά όσο και σε εσωτερικά αιτήματα. Κάθε τους απαντοχή λιώνει στη λιποθυμική ζέστη ενός άξενου αθηναϊκού τοπίου, ναρκοθετημένου από τους λάκκους των πολλαχού εργοταξίων που στο παραισθητικό βλέμμα των ηρώων φαντάζουν με αβυσσώδεις χαράδρες, ανυπόμονες για το στραβοπάτημά τους. Οι κατ' όναρ εφιάλτες τους παρεισδύουν βαθμιαία στο μικρόκοσμό τους με άμεση συνέπεια τον εγκλωβισμό τους μέσα στους χειρότερους φόβους τους. Υπό το κράτος της παροξυμμένης τους σύγχυσης, τα αυθαίρετα ούτως ή άλλως όρια μεταξύ ψευδαίσθησης και πραγματικότητας διαλύονται για να αποκαλύψουν ένα πέρα για πέρα ζοφερό περιβάλλον. Εφιαλτικό αθηναϊκό τοπίοΟ Χειμωνάς εξεικονίζει μια απερίγραπτα εφιαλτική αθηναϊκή τοπιογραφία, ένα απροσδιόριστα δυσοίωνο σκηνικό που ενδείκνυται για την πλαισίωση ενός θιάσου διωκόμενων από ανυπόστατους διώκτες προσώπων. Αν ο επίδοξος συγγραφέας των εναρκτήριων σελίδων κατατρυχόταν από το άγραφο αριστούργημά του, ο Βασίλης, κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου, δυναστεύεται από τον πανικόβλητο ψυχισμό του, εξίσου καταπιεστικό και για την ερωμένη του, την Ελια. Ο μέγιστος τρόμος της τελευταίας είναι η ενδεχόμενη εγκατάλειψή της από το σύντροφό της, απειλή παραλυτική στο μέτρο που θα την έφερνε αντιμέτωπη με το φάσμα της μοναξιάς. Τις στιγμές που η ηρωίδα είναι μόνη της, έχει τη δυσάρεστη αίσθηση πως οι άλλοι διαβλέποντας την ανοχύρωτη θέση της θα μπορούσαν ανενδοίαστα να παραβιάσουν την ιδιωτικότητά της. Εντυπωτικές για το υποδόριο κλίμα τρόμου οι συναντήσεις της με τη μυστήρια διαχειρίστρια της πολυκατοικίας, μια ανεξήγητα ανατριχιαστική μορφή που μοιάζει να έχει αναδυθεί από το επέκεινα. Ενδεικτικές επίσης της ψυχικής ευθραυστότητας των ηρώων είναι δύο σκηνές όπου τόσο ο γηραιός συνταξιούχος όσο και η Ελια δυσκολεύονται αφάνταστα να διασχίσουν τον δρόμο για να περάσουν απέναντι. Από το άλλο μέρος, δεν είναι τυχαίο ότι το διαμέρισμα που αγοράζει η νεαρή γυναίκα εν είδει σωσιβίου για τον καταποντισμένο δεσμό της βρίσκεται σε αδιέξοδο, ενώ και τις δύο φορές που το επισκέπτεται τρέπεται τρομαγμένη σε φυγή. Γενικότερα, οι σκηνικοί χώροι του μυθιστορήματος με την επιτήδεια σκοτεινότητά τους αντανακλούν την τρομώδη ψυχοσύσταση των ενοίκων. Ο Χειμωνάς, εστιάζοντας το βλέμμα του σε επουσιώδεις λεπτομέρειες (π.χ. ο ανελέητος καύσωνας και η σκληρή θερινή ηλιοφάνεια, η απώλεια ενός πολύτιμου δαχτυλιδιού, τα ατελεύτητα έργα στην οδοποιία, μια στοίβα χαρτιά με ανακατωμένη αρίθμηση), υφαίνει μια τεταμένη, έντονα ανησυχητική ατμόσφαιρα, μια ανυπόφορη στην υπόκωφη έντασή της κατάσταση αναμονής που κάποτε εκτονώνεται με βίαια, εσωτερικά όμως πάντα, ξεσπάσματα. Οι απότομες συναισθηματικές ταλαντώσεις των ηρώων καταγράφονται με παγερή οξυδέρκεια σαν να πρόκειται για καταχωρίσεις σε κλινικό διάγραμμα όπου αποτυπώνεται η ραγδαία επιδείνωση μιας ασαφούς στη συμπτωματολογία της ασθένειας. Μια ανεπίσχετη επιδείνωση που κατατείνει στην πλήρη ψυχική απορρύθμιση. Τα πρόσωπα εμφανίζονται υποχείρια ενός εξοντωτικού άγχους, ενώ κάθε τους κίνηση στο παρόν ξυπνάει τον πόνο τραυμάτων από κοφτερά θραύσματα του παρελθόντος. Η γραφή, ή αλλιώς η καταφυγή σε μια κειμενική, εύπλαστη και ώς έναν βαθμό ασφαλή πραγματικότητα, όχι μόνο δεν κατευνάζει τις εσωτερικές συγκρούσεις, αλλά, αντιθέτως, επιφέρει την ανέκκλητη ρήξη με τον πραγματικό κόσμο. Ο συνταξιούχος πεθαίνει κυκλωμένος από ξένες φωνές, χωρίς να έχει βρει έστω και μία λέξη δική του για την αφήγηση της ζωής του, η Ελια φυλάσσει σε ένα τετράδιο φράσεις ερανισμένες από λογοτεχνήματα για να ονοματίσει τα ανείπωτα που τη συνθλίβουν, ο Βασίλης, υπεύθυνος για την επιμέλεια μιας διηγηματογραφικής ανθολογίας, συγκεντρώνει κείμενα, παλεύοντας ανεπιτυχώς να ταξινομήσει αριθμητικά τις σελίδες τους, φυλακισμένος σε ένα άναρχο μυθοπλαστικό περιβάλλον, ενώ μια παλιά του ερωμένη στο ερωτικό της διήγημα προλέγει με παράδοξη ακρίβεια τη θλιβερή του κατάληξη. Επικρεμάμενη βίαΘεματικός άξονας της ανθολογίας, η παραβατικότητα, ένας πρόσθετος νυγμός για μια αγριότητα εν αναμονή, σε διαρκή εκκρεμότητα. Τα ενδοκειμενικά εγκλήματα απηχούν τις σκοτεινότερες παρορμήσεις των προσώπων, τη χειραγώγησή τους από αγωνίες σαρκοβόρες που ουδέποτε εξωτερικεύουν, ει μη μόνον μυθοπλαστικά. Ομως τα γραπτά της επικείμενης έκδοσης, εξ ων δύο εγκιβωτίζονται στο μυθιστόρημα, δεν αποτελούν παρά τη φαιόχρωμη έκφανση των πλέον μελαινών φοβιών των γραφόντων. Αν οι λέξεις αποδεικνύονται, όπως συμβαίνει συνήθως, υπερβολικά ασθενικές για να τους σώσουν, απροστάτευτους τους αφήνουν επίσης τα ερωτικά τους πάθη. Ο έρωτας γίνεται το πεδίο όπου βγαίνουν λάβρες στην επιφάνεια συναισθηματικές μειονεξίες, απωθημένες ανάγκες και ανομολόγητες στενοχώριες, το πεδίο όπου ο βαθύτερος τρόμος της ύπαρξης προσωποποιείται στη μορφή του αντικειμένου του πόθου το οποίο πάντα φεύγει και ποτέ δεν ανήκει, ένα σημείο σταθερά αδιαπέραστο και απόμακρο. Εν ολίγοις, ένα πεδίο μάχης από το οποίο κανείς δεν αποχωρεί τροπαιούχος. Οπως διεισδυτικά γράφει η Ελια: «Ερωτας είναι το κενό ανάμεσα στο έρχομαι και στην αναμονή». Κάθε φορά που επιχειρούσε να προσεγγίσει τον Βασίλη αντίκριζε σε μεγάλη απόσταση από εκείνη «μια σκοτεινή κουκκίδα». Μετέωρη για πολύ καιρό σε αυτό το κενό και ολοένα πιο αποστραγγισμένη από την παραμικρή απαντοχή, αφήνεται τελικά να κατασπαραχθεί από την παρατεταμένη αναμονή, όταν έχει πια αποκλείσει οριστικά το «έρχομαι». Ελάχιστος δροσισμός στην περίκαυστη καθημερινότητα, ένα χιόνι ζεστό που αρχίζει αίφνης να πέφτει στο διαμέρισμα του Βασίλη, μια ψευδαισθητική, διακαής χιονόπτωση που είχε κάποτε ονειρευτεί η αγαπημένη του. Ωστόσο το ότι καταφέρνει να εισχωρήσει στο όνειρό της δεν σημαίνει παρά ότι έχει ανέκκλητα αποσυρθεί από την πραγματικότητά της. Το λευκό εδώ, το χρώμα της ανυπαρξίας. Ανυπαρξία που αφορά εξίσου τους ζωντανούς και τους νεκρούς του βιβλίου, αν όχι εξ ολοκλήρου τους πρώτους.
ΛΙΝΑ ΠΑΝΤΑΛΕΩΝ

Οι πέντε πρώτοι της ψηφοφορίας μας

2008-05-10T12:42:00.000-07:00

Με την αναγγελία των μεγάλων καταλόγων για τα υπο βράβευση βιβλία της ελληνικής λογοτεχνίας κατα το 2007 κλείνουμε την ψηφοφορία για το δημοφιλέστερο ιστότοπο συγγραφέως η ποιητού. Αναρτούμε τη λίστα των πέντε δημοφιλέστερων ιστολογίων με εξαίρεση εκείνο της Ιουστίνης Φραγκούλη-Αργύρη αφού παρεξηγήθηκε με σχόλια αναγνωστών μας και αυτοεξαιρέθηκε απο την ψηφοφορία μας.

Ετσι πρώτο σε δημοφιλία ήθρε του ιστολόγιο του Αλέξη Σταμάτη (202 ψήφους), δεύτερο το ιστολόγιο της Κατερίνας Καριζώνη (193 ψήφους), τρίτο το ιστολόγιο του Νίκου Λαγκαδινού (183 ψήφους), τέταρτο το ιστολόγιο του Γιάννη Αντιόχου (86 ψήφους) και πέμπτο εκείνο της Εύης Λαμπροπούλου (12 ψήφους).

Θα ήθελα να πώ ότι χαιρόμαστε που το ιστολόγιό μας παρα τις ανώνυμες βολές που κατα καιρούς δέχεται, έχει γίνει τόπος συνάντησης ανθρώπων των Ελληνικών Γραμμάτων.

Οσο για τις σπέκουλες ποιοί είμαστε οι επευστές του, ας βγάλει καθένας τα συμπεράσματά του. Η ιδεολογία μας είναι να κρατάμε ίσες αποστάσεις απο τους συγγραφείς, να φιλοξενούμε κριτικές για τα έργα τους και να φιλοξενούμε ψηφοφορίες για τη δημοφιλία βιβλίων και δημιουργών.

Μετά απο ένα χρόνο λειτουργίας του μπλόγκ πιστεύουμε πως τα έχουμε καταφέρει να δείξουμε ένα πρόσωπο ακεραιότητας.

Ευχαριστούμε που μας διαβάζετε.
Το Κατοικίδιο και οι συν αυτώ.

21χρονος Σμυρνιός, «ξένος και μόνος», γράφει

2008-05-02T05:31:00.001-07:00

Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ
Η κυπριακή εμπειρία του Ιωάννη Συκουτρή (1901-1937) δεν ήταν μια ρομαντική ανακάλυψη του νησιού. Δεν πήγε εκεί θέλοντας να γνωρίσει την εξωτική πλευρά του, αλλά ως ένας συνειδητοποιημένος πολίτης, ο οποίος πάσχει για τα δεινά του -μην ξεχνάμε ότι η Κύπρος βρισκόταν, τότε, υπό βρετανική κυριαρχία.
Ο 21χρονος καθηγητής φιλολογίας, γιατί μ' αυτή την ιδιότητα βρέθηκε εκεί, μόλις έχει αποφοιτήσει από το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πρωτοπάτησε το πόδι του στην Κύπρο στα 1922, μια χρονιά ιστορικά φορτισμένη για τον ελληνισμό, λόγω Μικρασιατικής Καταστροφής. Παρέμεινε ώς το 1924, οπότε επέστρεψε στην Ελλάδα, εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή, παντρεύτηκε και έφυγε υπότροφος για μεταπτυχιακές σπουδές στη Γερμανία.

Ιωάννης Συκουτρής: 1901-1937 (έργο του Β. Ανδρεόπουλου)Ο επίτιμος καθηγητής Πανεπιστημίου, Φάνης Ι. Κακριδής, έφερε στο φως της δημοσιότητας, ανασύροντάς τες από τα κατάλοιπα της μητέρας του, Ολγας Κομνηνού-Κακριδή, και επιμελήθηκε φιλολογικά δεκαπέντε επιστολές που έγραψε ο Ιωάννης Συκουτρής από την Κύπρο. Τα «Γράμματα του Ιωάννη Συκουτρή από την Κύπρο (1922-1924)» (Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης), εστάλησαν όταν το 1922-1924 ο Συκουτρής δίδασκε στο Ιεροδιδασκαλείο της Λάρνακας και είχε προλάβει να ιδρύσει το λογοτεχνικό περιοδικό «Κυπριακά Χρονικά» και δύο συλλόγους, τον «Σύλλογο των Νέων» και τον «Φιλολογικό Ομιλο Λάρνακος».Δεν μπορούμε επακριβώς να γνωρίζουμε, αν η φιλία του Συκουτρή και της Κομνηνού-Κακριδή κρατούσε από τα χρόνια της Σμύρνης. Σμυρνιοί και οι δύο είχαν έναν χρόνο διαφορά ως προς την ηλικία τους. Αυτός αποφοίτησε το 1918 από την Ευαγγελική Σχολή, εκείνη το 1917 από το Ελληνογαλλικό Λύκειο Αρώνη. Πάντως, το βέβαιο είναι ότι συνδέθηκαν με φιλία, όταν και οι δύο φοιτούσαν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.Οι Σμυρνιοί είχαν δημιουργήσει την «κλίκα των Σμυρνιών», όπως την αποκαλούσαν οι συμφοιτητές τους, στην οποία συμμετείχε, όμως, και ο Αθηναίος Ιωάννης Θ. Κακριδής, μετέπειτα σύζυγος της Ολγας Κομνηνού-Κακριδή και πατέρας του Φάνη Ι. Κακριδή. Ο Ιωάννης Συκουτρής θα γείρει την πλάστιγγα της φιλίας του προς το δίδυμο Κακριδή. Ο σύνδεσμος των τριών, κατά τον Φάνη Ι. Κακριδή, «είχε στήριγμα τα κοινά τους φιλολογικά ενδιαφέροντα, και κανόνα τη μεταξύ των τριών απόλυτη ειλικρίνεια. Φυσικά πίστευαν πως αυτή η ξεχωριστή τους σχέση θα διατηρηθεί για πάντα, αλλά φυσικά ήρθε η ώρα ο σύνδεσμός τους να χαλαρώσει, όταν ακολούθησαν ο καθένας το δρόμο του».
Σ' όλες τις επιστολές του από την Κύπρο ο Ιωάννης Συκουτρής υπογράφει με το ψευδώνυμο Αντιφών, το οποίο είχε επιλέξει όταν ακόμη ήταν μαθητής στη Σμύρνη. Γιατί όμως; Η επιλογή δεν είναι τυχαία εκτιμά ο Φάνης Ι. Κακριδής: «Ο Αθηναίος σοφιστής, ρήτορας και ρητοροδιδάσκαλος Αντιφών (480-411 π.Χ.) ήταν διάσημος για την ικανότητά του να επινοεί και να προβάλλει επιχειρήματα -ικανότητα ιδιαίτερα αναπτυγμένη και στον Συκουτρή, που ήταν στις συζητήσεις ακαταμάχητος, και το ήξερε».Ενας «δύσκολος» άνθρωπος είναι το ψυχογράφημα του Ιωάννη Συκουτρή. Δεν είναι εκτίμηση του φιλολογικού επιμελητή, αλλά του ίδιου του αποστολέα. Ο νέος φιλόλογος μιλάει για «παχύ εγωισμό», «ψυχρότητα και αναισθησίαν» και αυτοχαρακτηρίζεται «μισόκοσμος», «υπερβολικός», «κακός και καχύποπτος». Συν τοις άλλοις, διαρκώς παραπονιέται ότι οι άλλοι δεν τον καταλαβαίνουν: «Δεν ευρίσκω κανέναν που να ημπορή να με καταλάβη, και υποφέρω» ή «Δεν παύω να είμαι εις τον ψυχικόν μου κόσμον ξένος και μόνος».Τη γενικότερη κρίση του για την Κύπρο και την κατάστασή της, όπως επισημαίνει ο Φάνης Κακριδής, την καταλαβαίνουμε καλύτερα όταν διαβάζουμε τη βιβλιοκρισία του, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Ελληνικά» (1930), με αφορμή την έκδοση του βιβλίου τού Φ. Ζανέτου, «Η Κύπρος κατά τον αιώνα της παλιγγενεσίας». Γράφει λοιπόν ο Ιωάννης Συκουτρής ότι με το βιβλίο αυτό «μετέχει με του αλυτρώτου τον πόνον των εορτών της Εκατονταετηρίδος και η νήσος εκείνη, την οποία εγωιστική, αφρόντιστος και άστοργος διοίκησις και η λεβαντινική ασυνειδησία των τοπικών της οργάνωσης κρατεί όχι μόνον εις δουλείαν πολιτικήν, αλλά και εις κατάστασιν οικονομικής και πνευματικής στασιμότητας».Πολιτικά και ιδεολογικά, αν κρίνουμε από τα βιβλία που ζητάει να του αποστείλει η Ολγα Κομνηνού-Κακριδή, ο Συκουτρής αποδεικνύεται ότι ανήκει στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο. «Να μου στείλεις ολόκληρον βιβλιοθήκην σοσιαλιστού» ή «Εις του Βασιλείου θα εύρης και μερικά μικρού σχήματος κομμουνιστικά», της γράφει χαρακτηριστικά. Ας δούμε ορισμένους από τους τίτλους, όπως είναι αποτυπωμένοι στα γράμματά του: «"Marx Το κεφάλαιον", "κάτι του Engels". "Επίσης όλα τα σχετικά με τον σοσιαλισμόν συγγράματα, που θα εύρης", "Ο Ελευθερουδάκης έχει εκδώσει κάτι περί της πάλης των Τάξεων"».Από λογοτεχνία προτιμάει τους αρχαίους δραματουργούς και συγκεκριμένα τους Αισχύλο («Ορέστεια»), Σοφοκλή, Αριστοφάνη («Νεφέλες», σε μετάφραση Σουρή), Ευριπίδη («Αλκηστις», «Εκάβη», «Ανδρομάχη», «Βάκχαι», «Ιππόλυτος», «Μήδεια», «Κύκλωψ», «Τρωάδες»). Να μην ξεχάσουμε να αναφέρουμε ότι στην Κύπρο ο Ιωάννης Συκουτρής μετέφρασε την κλασική μελέτη τού Zielinski «Ημείς και οι Αρχαίοι», που εκδόθηκε το 1928. *

Αναντίρρητος φασισμός

2008-04-22T05:14:00.000-07:00

Προσυπογράφουμε την καταγγελία του περιοδικού Δέκατα εναντίον της δικαστικής απόφασης για την απόσυρση από τις Σχολικές Βιβλιοθήκες του βραβευμένου με το Κρατικό Βραβείο μυθιστορήματος της Έρσης Σωτηροπούλου «Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές» ως ωμή παρέμβαση στο έργο της λογοτεχνίας και της εκπαίδευσης και ως πράξη λογοκρισίας.

Θεωρούμε πως τον 21ο αιώνα η λογοτεχνία έχει δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση και κάθε προσπάθεια χειραγώγησής της παραπέμπει στον μεσαίωνα της πνευματικής ζωής του τόπου.

Καλούμε τους αναγνώστες αυτού του μπλόγκ να υπογράψουν το κείμενο διαμαρτυρίας εναντίον της φασιστικής αντίληψης περι των Γραμμάτων και Τεχνών στην Ελλάδα μας, όπως παρατίθεται πιο κάτω απο την ομάδα του περιοδικού Δέκατα.

Με τιμή

Το Κατοικίδιο

> Αγαπητοί φίλοι,>> Η "Κοινωνία των (δε)κάτων" καταγγέλλει την παρέμβαση της δικαιοσύνης στην > απόσυρση από τις Σχολικές Βιβλιοθήκες του βραβευμένου με το Κρατικό > Βραβείο μυθιστορήματος της Έρσης Σωτηροπούλου «Ζιγκ-ζαγκ στις > νεραντζιές» ως ωμή παρέμβαση στο έργο της λογοτεχνίας και της > εκπαίδευσης και ως πράξη λογοκρισίας। Ζητά από το Υπουργείο Παιδείας να > χρησιμοποιήσει κάθε νόμιμο μέσο για την αναστολή της εφαρμογής της > απόφασης προκειμένου να διαφυλάξει την ελευθερία της έκφρασης και το > κύρος των Γραμμάτων και της Παιδείας. Με την πράξη αυτή η Δικαιοσύνη, > ποινικοποιώντας την τέχνη του λόγου, μας επιστρέφει στο μεσαίωνα.>> Αθήνα, 17 Απριλίου 2008> (Υπογραφές 19 μελών)>> Επισκεφθείτε τον παρακάτω σύνδεσμο για να υπογράψετε κι εσείς ή/και > προωθήστε αυτό το ψήφισμα με όποιον τρόπο εσείς θεωρείτε κατάλληλο.>>
http://www।gopetition.com/petitions/restore-freedom-of-artistic-creation-and-education-greece.html>>

Περισσότερα: http://dekata.wordpress.com>> __________>>> Dear friends:>> The "(De)kata Society" denounces the interference of the Greek courts > leading to the withdrawal from the National School Library system of the > National Award novel, "Zig-zag Through the Bitter Orange Trees" by Ersi > Sotiropoulos, as an act of interference in the literary process and in > the educational system and as an act of censorship। The Society demands > that the Ministry of Education use every legal means to block the > enforcement of this unprecedented judicial decision in in order to ensure > the protection of freedom of expression and the sanctity of the arts and > education। With this act, the justice system, by criminalising the art of > writing, is throwing us back to the Middle Ages.>> Athens, 17 April 2008 (Signed by 19 members of the society)> Visit the link below to sign the petition and/or forward it on!>> >

http://www.gopetition.com/petitions/restore-freedom-of-artistic-creation-and-education-greece.html>> For more: http://dekata.wordpress.com>

Μετριότητες στις λίστες του Διαβάζω

2008-04-15T05:21:00.000-07:00

Μικρές Λίστες του περιοδικού Διαβάζω

Φτωχή η φετινή παραγωγή σε μυθιστορήματα , ποίηση και διηγήματα। Αλλά η κριτική επιτροπή του περιοδικού Διαβάζω κρατώντας τους γνωστούς συσχετισμούς ανέδειξε τις υποψηφιότητες και φέτος। Μέσα σ΄αυτές οι συνήθεις ύποπτοι . Στις υποψηφιότητες των πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων και η κόρη Φακίνου. Αλλωστε τι σόι σπόνσορας του περιοδικού θα ήταν οι εκδόσεις Καστανιώτη;

Το Κατοικίδιο

Η απονομή των βραβείων θα γίνει στις 12 Μαΐου στο Νέο Μουσείο Μπενάκη, στην οδό Πειραιώς 138, στις 7.00 μ.μ., στο αμφιθέατρο του Μουσείου. Θα ακολουθήσει κοκτέιλ στο αίθριο του Μουσείου.
Στην τελετή απονομής έχουν κληθεί να παραστούν άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, εκπρόσωποι κοινωνικών, πολιτικών, πολιτιστικών φορέων και οργανισμών. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Μικρές λίστες υποψηφίων προς βράβευση

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑΣ ΠΟΙΗΣΗΣ [ΧΟΡΗΓΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ]

Γιώργος Γώτης, Χρονογραφία, εκδόσεις Στιγμή
Ντίνα Λιλή, Η ενηλικίωση των παραμυθιών, εκδόσεις Γαβριηλίδης
Πάνος Κυπαρίσσης, Το χώμα που μένει, εκδόσεις Καστανιώτη
Αντώνης Μακρυδημήτρης, Νάες άναες, εκδόσεις Ίκαρος
Ελένη Μαρινάκη, Εδώ στο λίγο, εκδόσεις Γαβριηλίδης
Χάρης Μιχαλόπουλος, Πιο νύχτα, εκδόσεις Μανδραγόρας
Αγγελική Σιδηρά, Αμείλικτα γαλάζιο, εκδόσεις Καστανιώτη
Τηλέμαχος Τσαρδάκας, Το σκοτεινό αγγελάκι και το δέντρο, εκδόσεις Γαβριηλίδης
Θανάσης Χατζόπουλος, Μετόπη, εκδόσεις Ύψιλον
Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, Λιμός, εκδόσεις Νεφέλη

Δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι η ποιητική παραγωγή του 2007 διαφέρει ριζικά από εκείνην του 2006. Κατά κανόνα, διατηρήθηκε η αρκετά υψηλή ποιότητα, την οποία είχαμε διακρίνει και στο έτος 2006. Επιπλέον, δόκιμοι και αναγνωρισμένοι ποιητές μας εξέδωσαν νέες συλλογές τους κατά την υπό κρίσιν περίοδο και, ταυτόχρονα, εμφανίστηκαν για πρώτη φορά με βιβλίο τους αξιόλογες, νέες ελπιδοφόρες φωνές. Η επιτροπή, παρά την πολύ ικανοποιητική ποιότητα που διέκρινε στα έργα των καθιερωμένων (οι οποίοι έχουν βραβευτεί κατά το παρελθόν και έχουν αποσπάσει ποικίλες διακρίσεις), θεώρησε σκόπιμο να μην τους συμπεριλάβει στη μικρή λίστα, με το σκεπτικό να ενθαρρυνθούν και να αναδειχτούν νεότεροι ποιητές μας.
Σε σχέση με το «αντίπαλον δέος» της πεζογραφίας, διαπιστώθηκε και φέτος πως οι πρωτοεμφανιζόμενοι ποιητές υπερέχουν, σε πολλές περιπτώσεις, των αντίστοιχων νέων πεζογράφων. Υπενθυμίζεται, πάντως, όπως είχαμε σημειώσει και κατά το προηγούμενο έτος, πως «η ποιητική καταξίωση κερδίζεται τελικώς με βραδείς ρυθμούς και προϋποθέτει επίπονη πορεία».
Επιθυμία της επιτροπής ήταν να περιοριστεί σημαντικά, σε σχέση με το παρελθόν, ο αριθμός των βιβλίων της μικρής λίστας, επιθυμία που δεν εκπληρώθηκε, λόγω της ικανοποιητικής ποιοτικής στάθμης των προτεινόμενων βιβλίων.

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΔΟΚΙΜΙΟΥ [ΧΟΡΗΓΟΣ GRANT THORNTON]

Διαμάντη Αναγνωστοπούλου, Αναπαραστάσεις του γυναικείου στη λογοτεχνία,
εκδόσεις Πατάκη
Ευριπίδης Γαραντούδης, Από τον μοντερνισμό στη σύγχρονη ποίηση: 1930-2006,
εκδόσεις Καστανιώτη
Αλέξανδρος Ίσαρης, Κάτω από τόσα βλέφαρα: Σημειώσεις για τον Ρίλκε, εκδόσεις Ίκαρος
Τάκης Καγιαλής, Η επιθυμία για το μοντέρνο, Δεσμεύσεις και αξιώσεις της λογοτεχνικής διανόησης στην Ελλάδα του 1930, εκδόσεις Βιβλιόραμα
Τάκης Καρβέλης, Πολύτροπος αρμονία: Η κατά Κάλβον πολύτροπος αρμονία της ποίησης του Ελύτη: Από τους «Προσανατολισμούς» ως το «Άξιον Εστί», εκδόσεις Σοκόλη
Ξενοφών Α. Κοκόλης, Ο κόσμος του καθρέφτη στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Καστανιώτη
Μαίρη Μικέ, Έρως (αντ)εθνικός: Ερωτική επιθυμία και εθνική ταυτότητα τον 19ο αιώνα, εκδόσεις Πόλις
Παναγιώτης Μουλλάς, Ο χώρος του εφήμερου: Στοιχεία για την παραλογοτεχνία του 19ου αιώνα, εκδόσεις Σοκόλη
Αλεξάνδρα Σαμουήλ, Ιδαλγός της ιδέας: Η περιπλάνηση του Δον Κιχώτη στην ελληνική λογοτεχνία, εκδόσεις Πόλις
Άννα Τζούμα, Εκατό χρόνια νοσταλγίας: Το αυτοβιογραφικό αφήγημα Έθνος, εκδόσεις Μεταίχμιο

Η χρονιά που πέρασε ευτύχησε να έχει και πολλά και καλά δοκιμιακά κείμενα. Το γεγονός αυτό ήταν ένας επιπλέον λόγος που δυσκόλεψε αρκετά τα πράγματα στο στάδιο της τελικής επιλογής. Όταν τα πολλά είναι και καλά, η επιλογή εκείνων που θα συγκροτήσουν τη μικρή λίστα γίνεται μάλλον δύσκολη υπόθεση.
Οι άλλοι λόγοι που δυσκόλεψαν τα μέλη της επιτροπής στις τελικές τους επιλογές είναι γενικότεροι. Γι’ αυτό, εύκολα θα μπορούσε κανείς να τους εικάσει. Ο πρώτος είναι η κάποια ασάφεια του όρου «δοκίμιο». Δεν είναι πάντα εύκολο να συμφωνήσουμε όλοι ποια, τελικά, κείμενα στεγάζονται κάτω από αυτό τον όρο.
Η επιτροπή, πάντως, έθεσε, μεταξύ των άλλων, ένα σαφές πλαίσιο και περίγραμμα. Ασχολήθηκε και αξιολόγησε δοκιμιακά κείμενα που είχαν, κυρίως, τρία χαρακτηριστικά: μελετούσαν θέματα και προβλήματα λογοτεχνίας, είχαν κάτι το ιδιαίτερα προσωπικό στον τρόπο προσέγγισης του θέματος και, τέλος, ανέδιδαν τη μεστότητα, αλλά και τη χάρη που απαιτεί η δοκιμιακή γραφή.
Από μια εύκαμπτη λογική τέτοιων κριτηρίων προέκυψε, τελικά, η μικρή λίστα για το είδος που καθιερώθηκε να το λέμε «δοκίμιο».

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ [ΧΟΡΗΓΟΣ ΟΣΕ]

Θεόδωρος Γρηγοριάδης, Χάρτες: Εβδομήντα ιστορίες, εκδόσεις Πατάκη
Φώτης Θαλασσινός, Λούπα, εκδόσεις Καστανιώτη
Ευτυχία Καλλιτεράκη, Οι κουμπότρυπες: 13 ιστορίες, εκδόσεις Μελάνι
Μάκης Καραγιάννης, Ο καθρέφτης και το πρίσμα, εκδόσεις Νεφέλη
Ζέτα Κουντούρη, Όμορφη ζωή, εκδόσεις Κέδρος
Μαρία Κωτίδου, Επαφές, εκδόσεις Κέδρος
Νίκη Μαραγκού, Ο δαίμων της πορνείας, εκδόσεις Μελάνι
Δημήτρης Πετσετίδης, Λυσσασμένες αλεπούδες, εκδόσεις Κέδρος
Ασημένια Σαράφη, Φεγγαράδα στο δέρμα, εκδόσεις Πατάκη
Νίκη Χατζηδημητρίου, Υποφωτισμένο: Διηγήματα και άλλα, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας

Το ελληνικό διήγημα καταδιωκόταν για καιρό από την προσβλητική για το είδος υποψία ότι ήταν ένας προθάλαμος για την άσκηση του μελλοντικού μυθιστοριογράφου. Όμως, αν δούμε τη σημαντική του γονιμότητα κατά τα τελευταία τριάντα χρόνια και την επιλογή ορισμένων συγγραφέων να ασχολούνται σχεδόν αποκλειστικά με αυτό, μπορούμε μάλλον να πούμε ότι έχει πλέον γίνει ο ποιοτικός αντίποδας του πολύ συχνά άτεχνου και ανοικονόμητου ελληνικού μυθιστορήματος. Οι συλλογές διηγημάτων του 2007, με έντονη τη γυναικεία δημιουργική παρουσία, διακρίνονται για την πολυμορφία των αφηγηματικών τους τρόπων και την εξαιρετικά λειτουργική παρουσία του ανατρεπτικού στοιχείου της φαντασίας. Οι αναγνώστες έχουν να χαρούν την υποβλητική πλαστικότητα, τον ποιητικό ρεαλισμό αλλά και το μουσικό ρυθμό στις εξιστορήσεις των διηγηματογράφων που προκρίνονται.

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ [ΧΟΡΗΓΟΣ NISSAN]

Βασίλης Αλεξάκης, μ.Χ., εκδόσεις Εξάντας
Βαγγέλης Αυδίκος, Η κίτρινη ομπρέλα, εκδόσεις Μεταίχμιο
Νένη Ευθυμιάδη, Ο γιος του Μπίλυ Μπλου, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα
Τάκης Θεοδωρόπουλος, Το αριστερό χέρι της Αφροδίτης, εκδόσεις Ωκεανίδα
Δημήτρης Καπετανάκης, Η συμμορία της συγκίνησης, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας
Ανδρέας Μήτσου, Ο κύριος Επισκοπάκης: η εξομολόγηση ενός δειλού, εκδόσεις Καστανιώτη
Μάριος Μιχαηλίδης, Ο Οστεοφύλαξ, εκδόσεις Μεταίχμιο
Ιωάννα Μπουραζοπούλου, Τι είδε η γυναίκα του Λωτ;, εκδόσεις Καστανιώτη
Γιώργος Παναγιωτίδης, Ερώτων και αοράτων, εκδόσεις Γαβριηλίδης,
Δημήτρης Σωτάκης, Ο άνθρωπος καλαμπόκι, εκδόσεις Κέδρος

Διαφωτισμός, αλλά και μυστικισμός, δοκιμιακό στοιχείο αλλά και ατμοσφαιρικότητα, ροπή προς το παράλογο, ανάπλαση μιας εποχής, χιούμορ ή άκρα σοβαρότητα, ταξίδια σε εξωτικούς τόπους, αλλά και ταξίδια στον εαυτό, αστυνομικά, βιβλιοφιλικά, ανάπλαση της ζωής πραγματικών προσώπων ή αναβίωση ηρώων της λογοτεχνίας σε νέες περιπέτειες, μυθιστορήματα-ποταμοί, αλλά και νουβέλες. Όλα υπήρχαν στο φετινό πεδίο της ελληνικής μυθιστοριογραφίας και σχεδόν όλα εκπροσωπούνται στη μικρή λίστα που καταρτίσαμε. Η λογική με την οποία συγκροτήθηκε το τελικό σώμα (με όχι λίγη δυσκολία) δεν ήταν βέβαια η λογική της εκπροσώπησης από το κάθε είδος, όμως το αποτέλεσμα συνιστά εντέλει ένα αρκετά αντιπροσωπευτικό δείγμα της παραγωγής του 2007. Αν γέρνει προς τα κάπου, είναι προς το παράλογο: αρκετά στοιχεία παραλόγου, ενός μάλλον τιθασευμένου παραλόγου ωστόσο, ή ένα μη ρεαλιστικό στυλιζάρισμα της πραγματικότητας παρουσιάζονται στα μυθιστορήματα της λίστας, δείχνοντας ίσως μία από τις βασικές κατευθύνσεις της ελληνικής πεζογραφίας. Επίσης, το χιούμορ, η χάρη, η ελαφριά ειρωνεία φαίνεται πως αποτέλεσαν κριτήρια για την επιλογή. Ο όγκος ορισμένων έργων και οι πολύ αργοί ρυθμοί στους οποίους εκτυλίσσονται οι ιστορίες αποτέλεσαν αποτρεπτικό παράγοντα για την πρόκριση. Αν στο αναγνωστικό κοινό αρέσουν συνήθως τα μεγάλα μεγέθη, η επιτροπή προτιμά τα μικρομεσαία.

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ
[ΧΟΡΗΓΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ]

Κατερίνα Ηλιοπούλου, Ο κύριος Ταυ, εκδόσεις Μελάνι
Ελένη Κεφάλα, Μνήμη και παραλλαγές, εκδόσεις Πλανόδιον
Πατρίτσια Κολαΐτη, Σελέστεια, εκδόσεις Νεφέλη
Σοφία Κολοτούρου, Αν-επίκαιρα ποιήματα, εκδόσεις Τυπωθήτω
Αγορίτσα Μπακοδήμου, Εγχειρίδιο του καλού ταξιδιώτη, εκδόσεις Λιβάνη
Γιάννης Παλαβός, Αληθινή αγάπη και άλλες ιστορίες, εκδόσεις Introbooks
Κυριάκος Συφιλτζόγλου, Έκαστος εφ’ ω ετάφη, εκδόσεις Γαβριηλίδης
Μαρία Φακίνου, Το καπρίτσιο της κυρίας Ν., εκδόσεις Καστανιώτη

Το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενων λογοτεχνών απονέμεται, όπως και πέρυσι, σε νέους ποιητές και πεζογράφους έως 40 ετών. Πέρυσι υπερείχαν αριθμητικά οι προκριθέντες πεζογράφοι, φέτος, αντίθετα, υπερέχουν αριθμητικά οι ποιητές. Η κριτική επιτροπή προέκρινε βιβλία τα οποία προϋποθέτουν αξιόλογη παιδεία και καλή γνώση της τεχνικής για το κάθε είδος. Γενικά, αν και δεν υπάρχουν ενδείξεις για κάποιο ανανεωτικό κίνημα πέρα από τα καθιερωμένα, μπορούμε ωστόσο να μιλάμε για αρκετά προωθημένες μορφές έκφρασης. Γεγονός ενθαρρυντικό οπωσδήποτε για τη μελλοντική εξέλιξη των νέων συγγραφέων.

ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΒΙΒΛΩΝ

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
[ΧΟΡΗΓΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ]

Φραντζέσκα Αλεξοπούλου-Πετράκη (κείμενο), Ναταλία Καπατσούλια (εικονογράφηση),
Θέλω να γίνω ήρωας, εκδόσεις Παπαδόπουλος
Μελίνα Καρακώστα (κείμενο), Σόλης Μπάρκης (εικονογράφηση), Η μαύρη λίμνη,
εκδόσεις Πατάκη
Κώστας Μάγος (κείμενο), Μυρτώ Δεληβοριά (εικονογράφηση),Το δάσος της ξύλινης ξύστρας, εκδόσεις Πατάκη
Χρήστος Μπουλώτης (κείμενο), Φωτεινή Στεφανίδη (εικονογράφηση), Ο γάτος της οδού Σμολένσκη, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα
Χρήστος Μπουλώτης (κείμενο), Βασίλης Παπατσαρούχας (εικονογράφηση),
Οι 12 κοκκινοσκουφίτσες και ο κουρδιστός λύκος, εκδόσεις Παπαδόπουλος
Βασιλική Νευροκοπλή (κείμενο), Νικόλας Ανδρικόπουλος (εικονογράφηση), Αν τ’ αγαπάς ξανάρχονται, εκδόσεις Λιβάνη
Ντορίνα Παπαλιού (κείμενο), Μάρια Μπαχά (εικονογράφηση), Όταν ο Ζορό έφαγε την έκθεσή μου, εκδόσεις Παπαδόπουλος
Μάρω Σφακιανοπούλου (κείμενο), Ίρις Σαμαρτζή (εικονογράφηση) Το ξύπνημα των κούκων, εκδόσεις Ταξιδευτής
Ευγένιος Τριβιζάς (κείμενο), Αντώνης Ασπρόμουργος (εικονογράφηση) Ο πόλεμος της Ωμεγαβήτας, εκδόσεις Μίνωας

ΜΙΚΡΗ ΛΙΣΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΑ ΠΑΙΔΙΑ
[ΧΟΡΗΓΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ]

Μαρία Αβρααμίδου, Το σπίτι του άγγλου συνταγματάρχη, εκδόσεις Πατάκη
Άλκη Ζέη, Ο ψεύτης παππούς, εκδόσεις Κέδρος
Μάρω Λοΐζου, Το τσίμπημα της σφήκας, εκδόσεις Πατάκη
Φίλιππος Μανδηλαράς, Τα μπανανόψαρα, εκδόσεις Πατάκη
Βασίλης Παπαθεοδώρου, Χνότα στο τζάμι, εκδόσεις Κέδρος
Γιάννης Ρεμούνδος, Όνειρο είναι, θα περάσει, εκδόσεις Ψυχογιός
Κώστας Χαραλάς, Όλα έχουν μόνο μια πλευρά!, εκδόσεις Παπαδόπουλος
Πάνος Χριστοδούλου, Ο Ναβίντ δεν ήρθε για διακοπές, εκδόσεις Κέδρος
Λίτσα Ψαραύτη, Η σπηλιά της γοργόνας, εκδόσεις Πατάκη

Στα γραφεία του περιοδικού συγκεντρώθηκε ένας μεγάλος αριθμός από βιβλία του έτους 2007 υποψήφια για βράβευση, που εντάσσονται στις κατηγορίες «Εικονογραφημένο Παιδικό Βιβλίο» και «Λογοτεχνικό Βιβλίο για μεγάλα παιδιά». Τα μέλη της κριτικής επιτροπής κατά τις συναντήσεις τους αποφάσισαν την κατάρτιση «καταλόγων αντιπροσωπευτικών βιβλίων» (μικρές λίστες) και για τις δύο κατηγορίες. Τα περισσότερα βιβλία των καταλόγων αυτών διακρίνονται για τη θεματική τους τόλμη, την πρωτοτυπία της έμπνευσης, τους αφηγηματικούς τους τρόπους, την ποικιλία των τεχνικών που εφαρμόζουν.

Για την κατηγορία του «Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου» διαπιστώνεται ότι το δυνατό σημείο των σύγχρονων εικονογραφημένων βιβλίων στην Ελλάδα είναι η αισθητική τους. Ενισχύεται η εικαστική αφήγηση, ενώ διαφαίνεται μια τάση υπέρβασης του κειμένου και δημιουργικού διαλόγου μεταξύ κειμενικής και εικονιστικής αφήγησης. Αρκετά βιβλία διακρίνονται για τις ευφυείς ιδέες τους, όπως η ανάδειξη του καθημερινού και η προβολή αθέατων όψεών του, τις οποίες όμως οι συγγραφείς διαχειρίζονται πολλές φορές με αναιμικούς αφηγηματικούς τρόπους.

Στην κατηγορία «Λογοτεχνικό Βιβλίο για μεγάλα παιδιά» ξεχώρισαν βιβλία όχι μόνο καταξιωμένων αλλά και νεοεμφανιζόμενων συγγραφέων. Στη θεματολογία και στις αφηγηματικές τεχνικές αρχίζουν και διαμορφώνονται νέες τάσεις. Εντοπίζεται δυναμικότερη η παρουσία του χιούμορ, γίνεται εμφανέστερο το στοιχείο του παράδοξου, παρατηρείται διαπίδυση μεταξύ των λογοτεχνικών ειδών στο ίδιο βιβλίο. Παράλληλα, διαφαίνονται νέες τάσεις στο επίπεδο κυρίως της θεματολογίας, όπως αστυνομικού τύπου αφηγήσεις ή άλλες με φιλοσοφικό προβληματισμό. Τέλος, επισημαίνουμε την έκδοση «ελαφρών» αναγνωσμάτων που επικεντρώνονται σε «κοριτσίστικες» εφηβικές ανησυχίες.
Στο πλαίσιο όλων των παραπάνω παραμέτρων, προχωρήσαμε στην κατάρτιση της μικρής λίστας και για τις δύο κατηγορίες των βιβλίων για βράβευση.

Αλεξάκης και Κούρτοβικ

2008-04-06T05:59:00.000-07:00

Θα μπορούσαμε και να παρεξηγηθούμε επειδή στις τελευταίες αναρτήσεις παίζουμε συνέχεια Κούρτοβικ. Μοιάζει σαν μια συνεχής επιδημική προβολή του κριτικού με την ευκαιρία της έκδοσης του βιβλίου του.

Ωστόσο, επιλέγουμε αυτά τα καθαρά κριτικά κείμενα για συγκεκριμένα ευπρόβλητα βιβλία έναντι άλλων που έχουν την τάση να εκθειάζουν ανύπαρκτες καλωσύνες.

Τέλος, για το βιβλίο του κ. Κούρτοβικ δεν θα αναρτηθεί κάτι στο ιστολόγιο, καθώς πιστεύουε πως πρόκειται για ένα παρωχημένο μοντέλο μυθιστορήματος, που θα είχε γραφεί πολύ καλύτερα απο την Πηνελόπη Δέλτα εδώ κι έναν αιώνα περίπου.

Με όλο το σεβασμό προς το πρόσωπό του, ίσως ο κ. Κούρτοβικ θα πρέπει να εντρυφήσει στην κριτική του περισσότερο και ν’ αφήσει τη δημιουργική γραφή. Δεν έχει τίποτε νέο να προσθέσει στην ελληνική μυθιστοριογραφία.

Το Κατοικίδιο

Και με το Θεό και με το Μαμμωνά
Γράφει ο Δημοσθένης Κούρτοβικ

Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

Χωρίς να διακωμωδεί τον αγιορείτικο μοναχισμό, ο Βασίλης Αλεξάκης τάσσεται υπέρ της αρχαίας ελληνικής σκέψης, στην αντιπαράθεσή της με το κλειστό διανοητικό σύμπαν της βυζαντινορθόδοξης πίστης και υπογράφει ένα μυθιστόρημα ευπρόσιτο, φιλόξενο προς τον αναγνώστη, με τις νοηματικές αποχρώσεις του χωνεμένες σ΄ έναν απλό αφηγηματικό καμβά
Αναγνωρίζεις αμέσως τη σφραγίδα του έμπειρου ΄Ελληνα συγγραφέα που έχει ζήσει σε κοσμοπολίτικο περιβάλλον και έχει μάθει να συνομιλεί με ένα κοινό ευρύτερο από το ελληνόφωνο. Την αναγνωρίζεις στην ακομπλεξάριστη γραφή (χωρίς εκείνες τις λογοτεχνίζουσες τζιριτζάντζουλες που είναι σύμπτωμα του επαρχιωτισμού και όχι υπέρβασή του), στην καθαρή ματιά (καθαρή, επειδή έχει μέτρο σύγκρισης και γι΄ αυτό βλέπει τα πράγματα στις σωστές διαστάσεις τους, αντί μέσα από την ιμπρεσιονιστική θολούρα της εθνοκεντρικής φαντασίας), στην πυκνότητα του λόγου (που αναζητεί την πειστικότητα στο βάρος των λέξεων και όχι στο πλήθος ή στο «μαγικό» κουδούνισμά τους). Το μυθιστόρημα του Αλεξάκη σε κερδίζει γιατί είναι ευπρόσιτο, φιλόξενο προς τον αναγνώστη, με τις νοηματικές αποχρώσεις του χωνεμένες σ΄ έναν απλό αφηγηματικό καμβά. Κινείται με ευλυγισία ακροβάτη σ΄ ένα θε ματικό πεδίο γεμάτο παγίδες και, παρόλο που ο χαρακτήρας του είναι περισσότερο δοκιμιακός παρά μυθοπλαστικός, υποστηρίζει τα νοήματά του με ζωηρές, εμβληματικές εικόνες αντί με αφηρημένα σχήματα. Η πιο επικίνδυνη παγίδα που παραμόνευε τον συγγραφέα ήταν η αφ΄ υψηλού στάση απέναντι στο θέμα του, η εύκολη διακωμώδηση ή στηλίτευση του αγιορείτικου μοναχισμού (εύκολη, επειδή διαλέγει να πορευτεί σ΄ έναν δρόμο ανοιγμένο από άλλους και χιλιοπερπατημένο). Ο Αλεξάκης την απέφυγε αυτή την παγίδα κρατώντας χαμηλούς τόνους, μέσω της κατασκευής του ήρωά του: ενός φοιτητή της αρχαίας ιστορίας, αθώου και κάπως αφελούς, ο οποίος επιφορτίζεται από τη σπιτονοικοκυρά του, μια ηλικιωμένη αρχοντογυναίκα, να αναζητήσει στον ΄Αθω τον αδελφό της, που έφυγε πριν από μισόν αιώνα για να καλογερέψει εκεί και δεν ξανάδωσε σημεία ζωής, εκτός από μια κάρτα. ΄Ετσι, ο νεαρός ήρωας βρίσκεται ξαφνικά ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μια το αντικείμενο των σπουδών του, η αρχαία Ελλάδα, που τον ελκύει με τη βιοχάρεια και την ανήσυχη φιλοσοφική σκέψη της, από την άλλη ο βυζαντινός, ειδικότερα ο αθωνικός ευσεβισμός, μια terra incognita, για την οποία προσπαθεί να μάθει όσο μπορεί περισσότερα, πριν επισκεφθεί το ΄Αγιον ΄Ορος για να διεκπεραιώσει την αποστολή του. Αυτό το δίπολο ερεθισμάτων ενισχύεται από το οικογενειακό περιβάλλον του ήρωα: ο πράος πατέρας του, αν και απλός εργάτης, ενδιαφέρεται για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία και είναι γενικά ένας σκεπτικιστής, ενώ η υπερδραστήρια και ισχυρογνώμων μητέρα του είναι θρησκομανής. Ο γιος επικοινωνεί καλύτερα με τον πατέρα του, αλλά θαυμάζει κατά βάθος την ενεργητικότητα και την αντοχή της μητέρας του. Ο ήρωάς μας θα φτάσει στο ΄Αγιον ΄Ορος αφού συλλέξει από τα διαβάσματά του και κυρίως από τις συζητήσεις του με διάφορα πρόσωπα ένα πλήθος πληροφορίες και γνώμες για την αθωνική κοινότητα- άλλες από αυτές ενθουσιώδεις, άλλες απαξιωτικές και άλλες παράξενα αντιφατικές. Τα όσα θα ζήσει εκεί- ευτράπελα, γκροτέσκα, θαυμαστά, θλιβερά, εξοργιστικά- θα επιβεβαιώσουν αυτό που είχε προαναγγελθεί με πολλούς τρόπους κατά τη διάρκεια των προετοιμασιών του για το ταξίδι, αλλά και της ίδιας της πορείας του προς την «κιβωτό της Ορθοδοξίας»: ότι η αθωνική πολιτεία είναι μια μικρογραφία της ελληνικής κοινωνίας, ένα κράμα δεισιδαιμονίας και επιχειρηματικού δαιμόνιου, θρησκευτικού φανατισμού και χυδαίου ματεριαλισμού, μεγαλομανίας και μιζέριας, πουριτανισμού και ελευθεριότητας. Η ελληνική θρησκευτικότητα δεν έχει κανένα πνευματικό περιεχόμενο και κανένας δεν της ζητάει να έχει. Είναι ένα άδειο κέλυφος, που για τους πιστούς έχει αξία ακριβώς ως τέτοιο: ένα απολίθωμα με συμβολική λειτουργία, ένα ιδεόγραμμα που δεν χρειάζεται αποκρυπτογράφηση, αφού παριστάνει από μόνο του την εθνική ψυχή και τον δεσμό με το λαμπρό βυζαντινό παρελθόν. Πουθενά στο βιβλίο δεν αναδεικνύεται αυτό τόσο ανάγλυφα όσο στη συζήτηση του ήρωα με έναν Ελληναρά νοικοκύρη στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος περιγράφει λεπτομερώς και ανενδοίαστα την υποκρισία, τη φιλοχρηματία και τις κομπίνες των Αθωνιτών, αλλά τα θεωρεί όλα αυτά ασήμαντα μπροστά στον ρόλο τους ως προπύργιου του Ελληνισμού ενάντια στη Δύση και τον Πάπα. Από την άλλη, ο ήρωάς μας διαπιστώνει ιδίοις όμμασιν αυτό που του είπε ένας Γάλλος αρχαιολόγος: ότι «οι ορθόδοξοι παπάδες είναι πιο κεφάτοι από τους καθολικούς, δεν έχουν τόσες ενοχές, τόσες τύψεις, γελάνε ευκολότερα». Το στοιχείο της παιδικότητας στη συμπεριφορά των Αθωνιτών, που ίσως διασώζει κάτι από τις καλές πλευρές του ελληνικού τρόπου ζωής, προβάλλει με ιδιαίτερα χαρακτηριστική μορφή στο επεισόδιο με τον καλόγερο που, για να διασκεδάσει τη μοναξιά του, έχει επινοήσει ένα παιχνίδι: να χαιρετάει τα στρατιωτικά αεροπλάνα ανεμίζοντας μια τεράστια βυζαντινή σημαία και εκείνα να τον αντιχαιρετούν με μια βουτιά στον αέρα. Ο νεαρός φοιτητής τα καταγράφει όλα αυτά χωρίς σχόλια. Οι αντιφατικές εικόνες που παρατηρεί τον σαστίζουν, αλλά, σαν παιδί και ο ίδιος, αμήχανο και γεμάτο περιέργεια, αφήνεται στις εντυπώσεις του χωρίς να επιχειρεί αμέσως να τις οργανώσει λογικά, διατηρώντας ωστόσο μια εφεκτική στάση, μια διακριτική απόσταση από όσα διαδραματίζονται γύρω του. Θα εκραγεί- με αποτέλεσμα το οδοιπορικό του στο ΄Ορος να τελειώσει δραματικά- μόνον όταν ένας αγιογράφος μοναχός τον πληροφορήσει, εντελώς αδιάφορα, ότι τα φύλλα χρυσού με τα οποία ντύνει τα εικονίσματά του προέρχονται από κτερίσματα αρχαίων τάφων της περιοχής. Είναι το σημείο όπου η ασυμφιλίωτη αντίθεση ανάμεσα στους δύο κόσμους, τον αρχαιοελληνικό και τον βυζαντινορθόδοξο, γίνεται για τον ήρωα από θεωρητική γνώση, ή ίσως ακόμη και μετέωρο ερώτημα, άμεσο βίωμα. Λίγο πριν από αυτό το περιστατικό, έχει καταφέρει να ανακαλύψει το πρόσωπο που αναζητούσε. Η συνάντηση μαζί του είναι η εκπληκτικότερη σκηνή του μυθιστορήματος, γιατί, αντίθετα από αυτό που υπαγορεύει η λογοτεχνική παράδοση σε τέτοιου είδους περιπτώσεις, εδώ έχουμε μια συγκλονιστική αντικλίμακα, έναν μελαγχολικό, αλλά έξοχα δοσμένο λογοτεχνικά θρίαμβο της ανθρώπινης φθαρτότητας, και γενικά της εντροπίας, πάνω στη μεταφυσική σύλληψη του κόσμου που (υποτίθεται ότι) αντιπροσωπεύει ο μοναχισμός. Η τελευταία, ονειρική σκηνή του μυθιστορήματος είναι εξίσου υποβλητική, αλλά προς διαφορετική κατεύθυνση. Σε μια ανάδρομη κίνηση στον χρόνο, ο φοιτητής επιστρέφει από το ΄Αγιον ΄Ορος γερασμένος, κυριολεκτικά γέρος, και συναντάει την εντολοδότριά του σε μια περασμένη ηλικία της, δροσερό κορίτσι ακόμα. Η πολλή γνώση και σοφία μπορεί να κουράσουν τον άνθρωπο, να τον γεράσουν πρόωρα- και ο ήρωάς μας έμαθε πολλά, υπερβολικά πολλά, στη σύντομη διάρκεια του ταξιδιού του. Είναι η επιθυμία της γνώσης και της σοφίας, η ανήσυχη αναζήτησή τους, που χαρίζουν νεανικότητα. Και αυτό, ως λογοτεχνική μεταφορά, αποτελεί ίσως το ισχυρότερο επιχείρημα του Αλεξάκη υπέρ της αρχαίας ελληνικής σκέψης, στην αντιπαράθεσή της με το κλειστό διανοητικό σύμπαν της βυζαντινορθόδοξης πίστης. Η αθωνική πολιτεία, όπως την παρουσιάζει ο Αλεξάκης, είναι μια μικρογραφία της ελληνικής κοινωνίας, ένα κράμα δεισιδαιμονίας και επιχειρηματικού δαιμόνιου, θρησκευτικού φανατισμού και χυδαίου ματεριαλισμού, μεγαλομανίας και μιζέριας, πουριτανισμού και ελευθεριότητας, αλλά οι ορθόδοξοι παπάδες είναι πιο κεφάτοι από τους καθολικούς, δεν έχουν τόσες ενοχές, τόσες τύψεις .

Μικρός Δακτύλιος

2008-03-31T11:32:00.000-07:00

Πώς ψηλώνει ο Λυκαβηττός
Γράφει ο Δημοσθένης Κούρτοβικ

Έπειτα από τρία μυθιστορήματα με κοινό θεματικό γνώρισμα τη συνειδησιακή αφασία τυπικών «αντιηρώων» της εποχής μας, ο 40χρονος πλέον Κώστας Κατσουλάρης επανέρχεται σ΄ αυτό που είναι η βαθύτερη ιδέα του πρώτου βιβλίου του, του Ιστορίες από τον αφρό (1997): την ποιητική αναγωγή ενός χώρου και των αλλαγών του μέσα στον χρόνο σε μεταφορά για το πεπρωμένο των κατοίκων του. Τώρα όμως ο χώρος αυτός δεν είναι ένα μπαρ, όπως σ΄ εκείνο το βιβλίο, μα το κέντρο της Αθήνας, και πιο συγκεκριμένα η περιοχή γύρω από τον Λυκαβηττό. Η μετακίνηση αυτή του βλέμματος έχει τη σημασία της, που δεν θα μας την αποκαλύψει από μόνη της η πληροφορία ότι ο συγγραφέας διαμένει σήμερα στους πρόποδες του λόφου. Ενώ τα μπαρ και η κουλτούρα που αναπτύχτηκε γύρω τους τη δεκαετία του 1980 υπήρξαν έμβλημα της πρώτης μεταπολιτικής γενιάς (της γενιάς του Κατσουλάρη), η οποία έδινε σ΄ αυτούς τους περίκλειστους, υποφωτισμένους χώρους φευγαλέων συναντήσεων και συγκινήσεων την αύρα ενός αυτόνομου κόσμου «συλλογικής ιδιώ τευσης», με τη δική του μυθολογία, στα χρόνια που ακολούθησαν οι ευαισθησίες άλλαξαν. Το πιστοποιεί η νεότερη πεζογραφία μας: η οπτική γωνία ανοίγει, οι χαρακτήρες κινούνται σε μεγαλύτερη ακτίνα, η εικόνα γίνεται λιγότερο φασματική, αλλά περισσότερο καλειδοσκοπική, λιγότερο συνεκτική, αλλά περισσότερο πλούσια και απτή στα υλικά της. Ο «έξω κόσμος» ξαναγίνεται ενδιαφέρων, αλλά η θέασή του ως συνόλου παραμένει δυσεπίτευκτη και συνεπώς η σύλληψή του μέσω μιας ποιητικής μεταφοράς εκκρεμής υπόθεση. Σ΄ αυτό το πλαίσιο συζήτησης, το καινούργιο εγχείρημα του Κατσουλάρη εμφανίζεται τολμηρό και πρωτότυπο. Πολύ περισσότερο αφού η Αθήνα, άναρχη, άμορφη, χαώδης και ωστόσο παράξενα συναρπαστική για αρκετούς, είναι απόλυτα απαξιωμένη από την ελληνική διανόηση. Απορρίπτοντας αυτή τη στάση, που ουσιαστικά προδίνει μια αντίληψη αρνητικής ηθογραφίας, ο Κατσουλάρης προσπαθεί να συλλάβει την αθηναϊκή περιπέτεια στη χρονικότητά της, συνδέοντάς τη με την πορεία της δικής του συνείδησης. Όταν, στο διήγημα «Ο Βράχος», το πρώτο της συλλογής, παρακολουθεί τη νυχτερινή βόλτα μιας παρέας απροσάρμοστων εφήβων του ΄80 στον Λυκαβηττό από τη σκοπιά ενός από αυτούς, παρεμβάλλει στη διήγηση έναν αντιφωνητή που, από ικανή χρονική απόσταση, περιγράφει το ανούσια πανηγυρικό πολιτικό κλίμα της εποχής (τόσο ξένο για εκείνους), έτσι ώστε η απρόσμενη και ανεξήγητη τραγική κατάληξη της εξόρμησης προβάλλει σε άλλο φως. Στο διήγημα «Φίλιον πυρ», πάλι, η εικόνα του ιστορικού καφέ της οδού Σκουφά και των επώνυμων θαμώνων του δεν είναι ένα ηθογραφικό ενσταντανέ μα ένα παλίμψηστο, σχηματισμένο από τους συνειρμούς της μνήμης και των σκέψεων του συγγραφέα ένα πρωινό που κάθεται ο ίδιος εκεί και παρατηρεί την κίνηση γύρω του. Ενώ σ΄ ένα διήγημα διαφορετικού κλίματος, το «Η γιαγιά (το νόημα της Πρωτοχρονιάς)», η καθιερωμένη υποδοχή της Πρωτοχρονιάς από μια αστική οικογένεια γίνεται αφορμή να σχολιαστεί έμμεσα η αποξένωση των μελών της και η φθορά του οικογενειακού θεσμού, μέσα από την αόρατη παρουσία της (πεθαμένης από καιρό) γιαγιάς και του μνημονικού φορτίου που προσωποποιείται σ΄ αυτή. Ο Κατσουλάρης δείχνει πως ξέρει να διακρίνει στα τοπόσημα της Αθήνας και στις σκηνές της αθηναϊκής ζωής τη μόνιμη δυνατότητα ανατροπής, που προκαλείται από την εισβολή του απρόοπτου, την ξαφνική εμφάνιση του γκροτέσκου, της παραφωνίας που πότε αναδεικνύει ένα κρυμμένο μοτίβο της μελωδίας και πότε γίνεται η εισαγωγή σε μια άλλη, εντελώς διαφορετική μουσική. Στο διήγημα «Ιδανικός θεατής» ο ήρωας δραπετεύει από μια θεατρική αίθουσα στη διάρκεια της παράστασης, πανικόβλητος τόσο από τον ασφυκτικό χώρο όσο και από τα τεκταινόμενα επί σκηνής, και πέφτει πάνω σ΄ έναν όμιλο από παιδάκια με σύνδρομο Ντάουν, που περιμένουν τη σειρά τους να βγουν στο πάλκο: μεμιάς, θεατρική σύμβαση και πραγματικότητα συγχωνεύονται, ο πανικός του ήρωα τον ακολουθεί έξω, στη ζωή, όπου και βρίσκεται φυσικά η αληθινή γενεσιουργός αιτία του. Από την άλλη, στο διήγημα «Τα παπούτσια και το παντελόνι» δυο φίλοι πηγαίνουν για ψώνια στο Κολωνάκι, αγοράζουν τελικά άλλα αντ΄ άλλων, μπαίνουν έπειτα σ΄ ένα ποτάδικο της Μηλιώνη, φλερτάρουν στην μπάρα με μια γυναίκα, ενώ η σύζυγος του ενός τον αναζητεί απελπισμένα στο κινητό του, ώσπου η θορυβώδης εμφάνιση στο μοδάτο μαγαζί δύο γύφτων οργανοπαικτών (ο ένας είναι ένα μικρό αγόρι ντυμένο σαν τραβεστί) προκαλεί μια έκρηξη των αισθήσεων και δρομολογεί μια ιλαροτραγική κατάληξη της ιστορίας, που λειτουργεί σαν ειρωνικό σχόλιο για τις ματαιόσχολες δραστηριότητες των δύο ηρώων. Η ματιά του Κατσουλάρη, ακόμα και σε τέτοια περιπαικτικά σπιθίσματά της, είναι μελαγχολική, πικρή, σκοτεινιασμένη από τη βαριά σκιά του θανάτου και της ματαίωσης. Αυτή η διάθεση είναι, μαζί με το κοινό τοπογραφικό στίγμα, το κύριο ενοποιητικό στοιχείο των διηγημάτων της συλλογής και η πηγή του ποιητικού δυναμικού τους. Η δραματικότε- ρη και ίσως καλύτερη έκφρασή της είναι το διήγημα «΄Ασκηση ετοιμότητας», όπου μαθητές ενός σχολείου καλούνται να υποδυθούν τους τραυματίες σε μια εκπαιδευτική προσομοίωση σιδηροδρομικού δυστυχήματος: η όλη επιχείρηση διεξάγεται σε ατμόσφαιρα ζοφερών υπαινιγμών και οιωνών, που θυμίζει έντονα Χένρυ Τζαίημς. Ακόμα και στο απολαυστικά αυτοσαρκαστικό «Αυτός ο Άλλος», όπου ο συγγραφέας θέλει να ξεκολλήσει από το κολωνακιώτικο περιβάλλον του για να βρει καινούργια έμπνευση στη «χύμα ζωή», στον κόσμο των περιθωριακών γύρω από την Ομόνοια, με αποτέλεσμα να μπλέξει σε τραγελαφικές καταστάσεις, υπάρχει μια οδυνηρή αιχμή καβαφικού χαρακτήρα: ο συγγραφέας δεν μπορεί να ξεφύγει από τη σκιά του, «η πόλη τον ακολουθεί». Εκείνο που εντοπίζω ως βασική αδυναμία μερικών από τα διηγήματα του Κατσουλάρη, εκείνο που βραχυκύκλωσε σε μεγάλη έκταση και τα τρία μυθιστορήματά του, είναι η ένδοση στον πειρασμό της ναρκισσιστικής αυτολύπησης, που παρουσιάζεται με τη μορφή μιας εξαντλητικής συμπτωματολογίας του ατομικού υπαρξιακού κενού. Καρπός αυτής της τάσης είναι εδώ κάμποσες άχαρες, βαρετές σελίδες με ελάχιστη ουσία. Είναι, επίσης, η (τελείως άστοχη) επιλογή του Κατσουλάρη να συμπεριλάβει το διήγημα ενός φίλου του, το οποίο αποτελεί και το πιο κραυγαλέο δείγμα της εν λόγω στάσης. Μια και το΄ φερε η κουβέντα, περιττές βρίσκω και τις φωτογραφίες από κινητό τηλέφωνο, που συνοδεύουν τα διηγήματα, έστω και αν τις θεωρήσουμε κλείσιμο του ματιού του Κατσουλάρη στους ανθρώπους της γενιάς του, όπως υπαινίσσεται ο ίδιος σ΄ ένα σημείωμα στο τέλος του βιβλίου (δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι δεν πιστεύει πως η λογοτεχνία χρειάζεται οπτική υποστήριξη!). Οι παραπάνω ενστάσεις δεν μειώνουν ωστόσο το ειδικό βάρος αυτού του βιβλίου. Μολονότι οι ιστορίες του διαδραματίζονται σε μια ζώνη λίγων τετραγωνικών χιλιομέτρων, ανάμεσα στον Λυκαβηττό, την Ομόνοια και την Κυψέλη, η ανθρωπογεωγραφία αυτής της περιοχής εμφανίζεται στις σελίδες τους τόσο πλούσια και οι αντηχήσεις της στην ψυχή τόσο πολλαπλές ώστε έχουμε την αίσθηση ενός ασύγκριτα μεγαλύτερου χώρου. Αυτό θα θέλαμε πολύ να μας το δίνει συχνότερα όχι μόνον η πεζογραφία μας μα και γενικά ο λόγος περί Αθήνας στις τέχνες και τα γράμματα.

Επικίνδυνες λέξεις της Φιλομήλας Λαπατά

2008-03-03T09:46:00.000-08:00

"Οι λέξεις είναι αθώες, αλλά γίνονται επικίνδυνες όταν δεν έχουμε συμφιλιωθεί με τη σημασία τους".

Tης Αναγνώστριας

Απάνω σε εφτά "επικίνδυνες" λέξεις στήνει τα εφτά κεφάλαια του βιβλίου της η Φιλομήλα Λαπατά (Καστανιώτης, 2007): Οικογένεια, Εξ αδιαιρέτου, Ζήλεια, Γάμος, Διαζύγιο, Φυγή, Συγγνώμη. Φορείς και ενσαρκωτές των "επικίνδυνων" λέξεων, μια μεγαλοαστική αθηναϊκή οικογένεια, με χρόνο έναρξης της ιστορίας το 1980. Βασικά πρόσωπα δυο δίδυμες αδελφές, η Μυρσίνη και η Αταλάντη, όμοιες εξωτερικά αλλά μ' ένα εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα. Μέσα από την εναλλασσόμενη δική τους αφηγηματική οπτική παρακολουθούμε την εξέλιξη του μύθου, ενώ γύρω διαπλέκονται τα πρόσωπα της οικογένειας: Η εκατοντάχρονη γιαγιά Αμαλία Κορωναίου, μια δυναμική παρουσία, που σύντομα εγκαταλείπει τη σκηνή με το θάνατό της, θείοι και θείες, ξαδέλφια από πρώτους και δεύτερους γάμους, οι γονείς των διδύμων, ο γιατρός Αλέξανδρος Κορωναίος και η σύζυγός του, η καλλονή Ζαΐρα, διεθνές μοντέλο στα νιάτα της, μια πιστή οικονόμος, μακρινή συγγένισσα, που ο ρόλος της διαρκεί ως το τέλος του βιβλίου, και άλλα ακόμη.

Η Μυρσίνη και η Αταλάντη βρίσκονταν από μικρές σε μια διαρκή αντιπαλότητα και αντιζηλία. Η Μυρσίνη ήταν η "καλή" κόρη, η φρόνιμη, η σοβαρή, η άριστη μαθήτρια, που θα σπουδάσει Ιστορία της Τέχνης. Η Αταλάντη είναι το αγοροκόριτσο, η ατίθαση, αυτή που ρίχνει κεραυνό έκπληξης στο σπίτι της Διονυσίου Αρεοπαγίτου δηλώνοντας ότι θα σπουδάσει νοσοκόμα, πράγμα που θα κάνει και, εντασσόμενη στους "γιατρούς χωρίς σύνορα", θα ζήσει στα πιο επικίνδυνα μέρη του πλανήτη.

Η πορεία της ζωής της Μυρσίνης είναι η προδιαγεγραμμένη πορεία της ζωής μιας "καλής" κόρης. Μετά τις σπουδές της εργάζεται σε μια γκαλερί και παντρεύεεται έναν ωραίο αστροφυσικό, τον Παύλο.

Μεγάλη έμφαση δίνεται από τη συγγραφέα στον θρυλικό έρωτα των γονιών των δυο κοριτσιών, έναν έρωτα τόσο δυνατό που να αφήνει σε δεύτερη μοίρα την ανατροφή των διδύμων και που ο θάνατος του ενός θα οδηγήσει σύντομα και στο θάνατο του άλλου.

Η αφηγηματική δεινότητα της Λαπατά παρασύρει τον αναγνώστη, αλλά βρήκα το βιβλίο κατώτερο από τις "Κόρες του νερού", το μόνο άλλο μυθιστόρημά της που έχω διαβάσει. Οι "Επικίνδυνες λέξεις" ξεκινούν ωραία με την οικογενειακή συγκέντρωση για να γιορταστούν τα εκατόχρονα της γιαγιάς. Είναι επίσης πολύ επιτυχώς δοσμένοι οι χαρακτήρες του έργου. Σιγά-σιγά όμως το μυθιστόρημα κλίνει προς το προβλεπτό και το μελό. Όταν, για παράδειγμα, η Αταλάντη σ' ένα από τα ταξίδια της συναντά σ' ένα αεροδρόμιο έναν ωραίο άγνωστο, κουβεντιάζουν για ώρα και χωρίζουν χωρίς να πουν τα ονόματά τους, εύκολα μαντεύουμε όχι μόνο ποιος θα είναι, αλλά και τη συνέχεια που θα στηριχτεί στην αιώνια αντιπαλότητα με τη Μυρσίνη.

Ομολογώ ότι διάβασα χωρίς διακοπή το βιβλίο. Όταν όμως το έκλεισα, είπα: "Ε, και λοιπόν

Μαυρόπουλος-Αθηνάκης, Παράδοση Ανευ Ορων

2008-02-17T11:51:00.000-08:00

Παρόλο που δεν συνηθίζω να αναρτώ κριτικές για βιβλία που δεν διάβασα εγώ ή η παρέα μου, ωστόσο το κείμενο του Δημήτρη Αθηνάκη για το βιβλίο του Λευτέρη Μαυρόπουλου «Το άλλο μισό μου πορτοκάλι» με ιντριγκάρισε να παραβιάσω τους εσωτερικούς κανονισμούς αυτού του μπλόγκ.
Επειδή όμως συμφωνώ με τις σεμνές επιλογές-κριτικές του μπλόγκερ Δημήτρη Αθηνάκη, τολμώ να πώ ότι το παρακάτω κείμενο με έπεισε πως το νέο πόνημα του Μαυρόπουλου αξίζει της αναδημοσίευσης άνευ όρων.
Απολαύστε το

Το Κατοικίδιο

το άλλο μισό μου πορτοκάλι - λευτέρης μαυρόπουλος

Του Δημήτρη Αθηνάκη

12 02 2008

Ο Λευτέρης Μαυρόπουλος, μετά από τρία μυθιστορήματα, επιστρέφει με το «Άλλο μισό μου πορτοκάλι» για να ταράξει τα νερά της συλλογικής μνήμης και να προσδώσει καινούρια οπτική στην αντίληψη του μίσους και της αγάπης, όχι βέβαια από τη γωνία των καθημερινών, τετριμμένων ή μη σχέσεων, αλλά από αυτήν της ιστορίας, του χρόνου και της εξέλιξης. Είναι μια συγγραφική προσπάθεια αναζήτησης του πώς το (πολιτικό, κοινωνικό) μίσος του σήμερα δεν είναι κομήτης ξαφνικά εμφανιζόμενος, αλλά κουβαλά πάνω του, πρώτα απ’ όλα την ίδια την αγάπη και, φυσικά, όλο το βαρύ παρελθόν του, όλα όσα το συναποτελούν και το έχουν μέχρι σήμερα διαμορφώσει.
Όχημα της αφήγησης αποτελεί ο κατατρεγμός των αγροτών και των εργατών από τη χούντα του Μεταξά μέχρι αυτήν των συνταγματαρχών. Με αναφορές στους αγώνες των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης –άνοιξη του 1936-, στις σκληρές διώξεις του μεταξικού καθεστώτος, του παρακράτους των χρόνων που μεσολάβησαν μέχρι τη δικτατορία του ’67, καθώς και με την επαναφορά του φασιστικού καθεστώτος, ο Μαυρόπουλος σκιαγραφεί με μάτι διεισδυτικό την ελληνική ιστορία του μίσους, που πάντα φαίνεται να πηγάζει απ’ την αγάπη σε τούτο το μυθιστόρημα.
Ο Μιχάλης, πολύτεκνος πατέρας από ένα χωριό της Μακεδονίας, συμμετέχει στους αγώνες των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης, προσπαθώντας να παράλληλα να ξεσηκώσει τους συγχωριανούς του προς αυτή την κατεύθυνση. Μέσα από μια σειρά διώξεων και εκδικήσεων, οδηγείται, γνωστή ιστορία, στη δολοφονία του απ’ το κράτος και τους βοηθούς του. Ο μεγάλος του γιος, ο Κυριάκος, αποφασίζει να αναλάβει δράση εναντίον των δολοφόνων του πατέρα του, στο όνομα του οποίου έχει τάξει τη ζωή του. Η κατάληξη, δυστυχώς, είναι η ίδια. Ο Μιχάλης, όμως, έχει ακόμα πολλούς εκδικητές αφήσει πίσω του. Εκδικητές που φτάνουν να ανασυστήσουν την τρομοκρατία, οποιασδήποτε μορφής, του σήμερα. Ή του πολύ πρόσφατου χθες…
Ο μικρότερος γιος του, αυτός που η μητέρα του ήθελε να «ρίξει» στη διάρκεια της εγκυμοσύνης εξαιτίας οικονομικών κυρίως λόγων, είναι αυτός που πήρε το όνομα και μαζί τη χάρη του πατέρα του. Φυγαδευμένος από τον παπά του χωριού, φτάνει στην Αθήνα μετά από κάποια χρόνια στην Άνδρο, και αναλαμβάνει δράση. Μια δράση που ξεκινά τον κύκλο του αίματος, αλλά δεν τελειώνει μ’ αυτόν, τον Μιχάλη. Μεσούσης της δικτατορίας, έρχονται οι επίλοιποι γιοι του Μιχάλη, του πατέρα, να συνεχίσουν την «ιστορία», κάτι που γίνεται αντιληπτό εξαίφνης απ’ τον αναγνώστη.
Ο τίτλος του μυθιστορήματος έχει να κάνει, τεχνικά, με αυτό που αφήνουν οι «εκδικητές» ως υπογραφή των φόνων που διαπράττουν. Αρχικά, το μισό πορτοκάλι είναι αυτό που τα μέλη της οικογένειας έτρωγαν κάθε μέρα στο σπίτι τους, στο χωριό της Μακεδονίας. Ωστόσο, ο συγγραφέας το χρησιμοποιεί ως ένα στοιχεία συμβολικό για να αποδώσει αυτόν που λείπει απ’ την οικογένεια και δεν έφαγε το μισό πορτοκάλι που του αναλογούσε, αυτόν ή αυτούς που κάτι μένει πίσω να τους ενώσει και πάλι. Το πώς και το πού φαίνεται να μην έχει καμία σημασία.
Επίσης, πολλές περιγραφές από την πρόσφατη πολιτική ιστορία αλλά και τον τρόπο ζωής στην ελληνική επαρχία κυρίως, μπορεί να βρει κανείς διαβάζοντας το «Άλλο μισό μου πορτοκάλι». Με επιρροές απ’ τη ρεαλιστική παράδοση και την ηθογραφία, ο Λευτέρης Μαυρόπουλος, με μια γλώσσα δοσμένη πάντα με τρόπο που εκφράζει και περιγράφει απόλυτα αυτόν που τη φέρει μέσα στο κείμενο, ανασυνθέτει τα διάσπαρτα κομμάτια ενός τμήματος της Ιστορίας που πέρασε «το κατώφλι του τρόμου», όχι χωρίς απώλειες, όχι χωρίς τα λάθη και τις υπερβολές που, εξ ορισμού ωστόσο, κρύβει η ίδια η Ιστορία.
Η γραμμική, άλλοτε τριτοπρόσωπη και άλλοτε πρωτοπρόσωπη, αφήγηση είναι η λογοτεχνική τεχνική του συγγραφέα, ο οποίος τη χειρίζεται κατά τρόπο εν γένει αντισταθμιστικό προς την παρέκκλιση, κάποιες φορές, προς την απλοποίηση των κινήτρων που αποδίδει στις πράξεις των ηρώων του, ή προς τον αυστηρό περιορισμό της ουσίας των καταστάσεων «μόνο έτσι ή μόνο αλλιώς».
Φαίνεται, επιπλέον, να αποτελεί ο Μαυρόπουλος θιασώτη της μαρξικής ρήσης ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, τη δεύτερη φορά ως φάρσα, με τη φάρσα να αποτελεί την πεμπτουσία της ειρωνείας και συνάμα την αναπόφευκτη (παρ)ουσία των αιτίων και των αποτελεσμάτων.
Ο Μαυρόπουλος δεν θέλει, κατά τα φαινόμενα, να δικαιολογήσει την εκδίκηση, τον κύκλο του αίματος ή το ασίγαστο μίσος που τρέφει τις καρδιές και μαζί τις πράξεις αυτών που «έπαθαν». Θέλει, όμως, να τα εξηγήσει όλα αυτά. Θέλει να βρει την άκρη του νήματος και να μπει για λίγο στη θέση της ίδιας της Ιστορίας, της ρίζας των ενοχών των «οχημάτων» της. Παρουσιάζεται, με το «Άλλο μισό μου πορτοκάλι», ως ο συγγραφέας του μανιφέστου εναντίον του μίσους που εκπηγάζει απ’ την ιδιοτέλεια, απ’ τις, οικογενειακές ή άλλες, καταστροφές και απ’ την αυτοδικία που έχει έρεισμα στις προσωπικές διαφορές, θέλοντας να τα συνδέσει όλα αυτά με τη συλλογική συνείδηση, αλλά και – γιατί όχι;-, με το συλλογικό ασυνείδητο.
Αν η σύγχρονη (ελληνική) λογοτεχνία προσπαθεί να φωτίσει τα τμήματα εκείνα της Ιστορίας που έχουν άμεση συνάφεια με τις προσωπικές εμμονές, τις ψυχογραφικές αναπαραστάσεις ατόμων με τρόπο λες και υπάρχουν εκ παρθενογενέσεως, ο Λευτέρης Μαυρόπουλος παραδίδει ένα μυθιστόρημα που ξεπερνά τα όρια του προσωπικού, μετέρχεται το πλαίσιο του κοινωνικού και σπάει, τελικά, τα σύνορα του παρόντος, ως καθρέφτη του παρελθόντος, χωρίς να αφήσει τα σπασμένα κομμάτια να χαθούν, ως άλλη αστρόσκονη, στο σύμπαν της γενικότητας και της αοριστίας.
Άλλωστε, η επανασυγκόλληση δεν χρειάζεται μόνο στέρεα κόλλα, χρειάζεται και την ανάγκη να ξαναδείς μέσα από καθρέφτες• να μη φοβηθείς να κοιτάξεις πίσω…

Η Γοητεία της Διασποράς

2008-02-08T09:39:00.000-08:00

Ενα βιβλίο που ακουμπάει σε χαρακτήρες αλλά και σε μνήμες της βαρειάς ιστορικής Αλεξάνδρειας είναι το μυθιστόρημα του Δημήτρη Στεφανάκη με τίτλο ¨Μέρες Αλεξάνδρειας" απο το εκδοτικό οίκο Πατάκη।

Απο την ανάγνωση του εύπεπτου, τρυφερού, περιηγητικού λόγου του συγγραφέα αποδεικνύεται πως ένα βιβλίο μπορεί να είναι ευανάγνωστο για τους κριτικούς και για τους απλούς καθημερινούς αναγώστες।

Επιλέγω τη συνέντευξη του συγγραφέα Δημήτρη Στεφανάκη στη Λώρη Κέζα, επειδή έχει ένα παραιτέρω επεξηγηματικό λόγο για τους βιβλιόφιλους αναγνώστες του μπλόγκ μας।

Απολαύστε την।

Το Κατοικίδιο

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Η γοητεία της Διασποράς

Η άνοδος και η πτώση μιας οικογένειας καπνοβιομηχάνων της Αλεξάνδρειας

ΛΩΡΗ ΚΕΖΑ
Με το τέταρτο μυθιστόρημά του, ένα είδος οικογενειακής σάγκα, ο Δημήτρης Στεφανάκης κατορθώνει να συγκινήσει το κοινό αλλά και τους κριτικούς। Γεννημένος το 1961, γνωστός ως μεταφραστής σημαντικών συγγραφέων, ο Δημήτρης Στεφανάκης εξηγεί τα πώς και τα γιατί του νέου βιβλίου του.

- Τι ήταν αυτό που σας προσείλκυσε στον ελληνισμό της Αλεξάνδρειας ώστε να αφιερώσετε εκεί το μυθιστόρημά σας;
«Θα έλεγα ότι το μυθιστόρημά μου είναι αφιερωμένο σε όλους τους λαούς της Διασποράς, των οποίων η αγαστή συνύπαρξη καλλιέργησε το πνεύμα του διεθνισμού στις γοητευτικές μητροπόλεις της Ανατολικής Μεσογείου, με δεσπόζουσα την Αλεξάνδρεια. Η μυθιστορηματική ανάπλαση της πόλης, βέβαια, περνάει αναγκαστικά από το ελληνικό παροικιακό στοιχείο που κυριάρχησε στην αλεξανδρινή σκηνή του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα. Είναι συγκινητική η αφοσίωση αυτών των ανθρώπων στη γενέθλια πόλη τους. Κάθε φορά που κοιτάζω Αλεξανδρινό στα μάτια, νομίζω πως, μέσα σε αυτά, καθρεφτίζεται ακόμη ένα κομμάτι από τον ουρανό της Αλεξάνδρειας».
- Θεωρείτε το βιβλίο σας «ιστορικό μυθιστόρημα», δεδομένου ότι παραθέτει πολλά γεγονότα από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ως την ανάληψη εξουσίας από τον Νάσερ;
«Στη μυθιστορηματική τοιχογραφία όπου επιχείρησα να συνθέσω τα ιστορικά γεγονότα τα οποία παρατίθενται αποτελούν ένα είδος προοπτικής, το φόντο μιας καθημερινότητας που εκτυλίσσεται ανεξάρτητα από την επίσημη ιστορία. Στην ουσία το μυθιστόρημα είναι - και πρέπει να είναι - η περιπέτεια του απλού ανθρώπου, και όχι της κάστας των ημιθέων που μονοπωλούν τη συλλογική μνήμη. Ακόμη και αν κάποιο ιστορικό πρόσωπο εντάσσεται σε μυθιστορηματικό καμβά, υπάγεται πια στη δικαιοσύνη της μυθοπλασίας που αποδεικνύεται αμείλικτη για όλους. Με αυτή την έννοια το μυθιστόρημά μου είναι "ιστορικό", στον βαθμό που είναι και "ερωτικό", "πολιτικό", "αστικό"».
- Ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα των ηθών της εποχής η πραγματοποίηση όλων των ερωτικών ονείρων των ηρώων σας; Εστω και στα κρυφά όλοι απολαμβάνουν αυτό που επιθύμησαν.
Ο Δημήτρης Στεφανάκης
«Δεν υπάρχει μυθιστοριογράφος που να μπορεί να ισχυριστεί πως ανακτά την ιστορική αλήθεια για λογαριασμό των ηρώων του. Και γιατί να το κάνει, άλλωστε; Τα ήθη είναι κοινωνικές συμβάσεις που συνεχώς καταστρατηγούνται. Η ανθρώπινη ψυχή αποδεικνύεται αμετανόητος παραβάτης και ο ανατόμος της πρέπει, είτε το θέλει είτε όχι, να φωτίσει την σκιασμένη πραγματικότητα των παθών. Τα πάθη αυτά είναι, σαν να λέμε, το απόκρυφο ευαγγέλιο κάθε εποχής. Οποιος τα αγνοήσει, εμμένοντας στην επίσημη ηθική, μένει απλώς με την εντύπωση μιας προσυμφωνημένης πραγματικότητας άοσμης και συχνά αδιάφορης».
- Πόσο καλά μπορείτε να περιγράψετε μια πόλη και μια εποχή που δεν έχετε ζήσει;
«Εξαρτάται πόσο πολύ αγαπάς αυτή την πόλη ή την εποχή που περιγράφεις, πόσο σε σαγηνεύει αυτό που αναζητείς. Δεν πρέπει να λησμονούμε πως σε κάθε τόπο διασώζεται, αν μη τι άλλο, η ενέργεια των ανθρώπων που έδρασαν εκεί. Τα απόνερα της ανθρώπινης δραστηριότητας αφήνουν πάντα ένα βαθύ αυλάκι στη θάλασσα του χρόνου. Οι δρόμοι, τα σπίτια, ακόμη και ο αέρας που αναπνέει κανείς, όλα αυτά έχουν τη δική τους μνήμη. Αρκεί να διατρέξεις ξανά τις ίδιες λεωφόρους, τα ίδια σοκάκια, να ψηλαφήσεις τους ίδιους τοίχους, να ρουφήξεις λίγο από τον φορτισμένο αέρα που σε περιβάλλει, και τότε βρίσκεσαι στην καρδιά μιας εποχής που φαίνεται αλλά δεν είναι τόσο μακρινή».
- Ξεχωρίζετε κάποιον από τους χαρακτήρες στο πολυπρόσωπο μυθιστόρημά σας; Φαίνεται να κρατάτε αποστάσεις από όλους.
«Αντίθετα· είμαι από τους συγγραφείς που αγαπούν τους ήρωές τους, ή τουλάχιστον προσπαθούν πάντοτε να τους καταλάβουν. Τους παρέχω κάθε δυνατή αυτονομία, δεν τους καθιστώ απαραιτήτως όργανα των προσωπικών μου προθέσεων, γι' αυτό συχνά δίνω την εντύπωση πως κρατώ αποστάσεις. Στην πραγματικότητα νομίζω πως η παρέμβαση του δημιουργού στη μυθιστορηματική ροή πρέπει να γίνεται με μέτρο, διαφορετικά μπορεί να αποδειχθεί επιβλαβής. Το ίδιο επιβλαβής μπορεί να αποδειχθεί και η μεροληψία υπέρ κάποιων χαρακτήρων, η οποία, εκτός των άλλων, παραβιάζει τη συγγραφική δεοντολογία».
- Είναι η πρώτη φορά που μυθιστόρημά σας μπαίνει στα ευπώλητα; Πώς ερμηνεύετε την επιτυχία σας;
«Η ανταπόκριση του αναγνωστικού κοινού υπήρξε πράγματι συγκινητική, αν σκεφτεί κανείς πως το βιβλίο μου δεν γράφτηκε με τη συνταγή του ευπώλητου. Νομίζω όμως ότι η νεοελληνική λογοτεχνία παρουσιάζει σοβαρό μυθιστορηματικό έλλειμμα, γι' αυτό και κάθε φορά που εμφανίζεται ένα μυθιστόρημα με την κλασική έννοια του όρου εκτιμάται δεόντως από τον έλληνα αναγνώστη».

Ό Μάρκαρης στα ίχνη του...βιβλίου

2008-02-01T04:59:00.000-08:00

Ελευθεροτυπία

Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ

«Σας έχω μία έκπληξη», ήταν η πρώτη φράση που είπε ο υπουργός Πολιτισμού, Μιχάλης Λιάπης, προτού αρχίσει η χθεσινή συνέντευξη Τύπου για την 1η Εκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου. Εκ δεξιών του καθόταν ο συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων, μεταφραστής και σεναριογράφος Πέτρος Μάρκαρης. Είναι το νέο πρόσωπο που θα καθήσει στη θέση του προέδρου του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, μετά την παραίτηση του Δημήτρη Νόλλα.

«Είναι μεγάλη μου τιμή που θ' αναλάβει την προεδρία, με δεδομένη την πολιτική βούληση για την ανάπτυξη του βιβλίου», ήταν τα διαπιστευτήρια του Μιχάλη Λιάπη προς τον νέο πρόεδρο. Και ο Πέτρος Μάρκαρης ανταπέδωσε, λέγοντας: «Είναι μεγάλη η τιμή που μου έκανε και η εμπιστοσύνη που δείχνει στο πρόσωπό μου». Υποσχέθηκε ότι η προσπάθειά του θα είναι κοινή με όλους όσοι εμπλέκονται με τον χώρο του βιβλίου. Τουλάχιστον ως προς τις εξαγγελίες, η νέα χρονιά προβλέπεται συναρπαστική. Ο Μιχάλης Λιάπης ετοιμάζει νέα πολιτική βιβλίου, η οποία θα παραδοθεί το αργότερο σε δύο μήνες.
Πάντως, την Εκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου την αντιμετωπίζει ως «εθνική υπόθεση σε μια τηλεόπληκτη εποχή», και την υπόθεση του βιβλίου που απευθύνεται στις μικρές ηλικίες θα την εντάξει στο νέο σχέδιο νόμου: θα δοθεί προτεραιότητα στην ελληνική δημιουργία, γιατί τα δύο τρία από τα κυκλοφορούντα βιβλία για παιδιά και εφήβους είναι ξενόγλωσσα। Ενα άλλο μέτρο θα είναι η στήριξή της με μεταφράσεις। Είναι η πρώτη φορά, μετά το 1974, που γίνεται Εκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου। Με κεντρικό σύνθημα «Το διάβασμα είναι δικαίωμα κάθε παιδιού!» και τιμώμενη χώρα την Ολλανδία, θα εγκαινιαστεί την Παρασκευή στις 11.30 το πρωί στις εγκαταστάσεις της HELEXPO του Αμαρουσίου και θα διαρκέσει ώς και τη Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου. Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη. Η Κατρίν Βελισσάρη περιέγραψε τον σκοπό της έκθεσης: «Σε τέσσερις μέρες θέλουμε να μεταδώσουμε τη χαρά της ανάγνωσης στα παιδιά και στους νέους, με στόχο πάντα την ποιότητα: να δημιουργήσουμε μια μαγική συνάντηση ανάμεσα στους συγγραφείς και τους αναγνώστες για να ανθήσει ένας καινούργιος, απέραντος κόσμος». Ο προϋπολογισμός, ύψους 600.000 ευρώ, εντάσσεται στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα «Πολιτισμός 2004-2007». Στους ειδικά διαμορφωμένους χώρους 3.300 τ.μ., που σχεδίασε ο Δ. Χαλκιόπουλος, θα φιλοξενηθούν: * Εκθεση παιδικών και εφηβικών βιβλίων. Τα βιβλία θα πωλούνται. * Εκθεση παλιών παιχνιδιών από τη συλλογή του ΕΛΙΑ. * Το περίπτερο της τιμώμενης χώρας Ολλανδίας. * Εκθεση εικονογράφων «Dutch Treats». Περιλαμβάνει 84 έργα 13 σύγχρονων Ολλανδών εικονογράφων. Ανάμεσά τους, οι Σάρα Μπράιμερ, Ρίντερτ Κρόμουτ, Ανεμαρί βαν Χάρινγκεν, Ντίτερ και Ινγκριντ Σούμπερτ, Μπάρμπελ Ντορβάιλερ κ.ά. * Προβολές ταινιών μικρού μήκους. Ταινίες από το πρόγραμμα Camera Zizanio.* Σχεδόν εβδομήντα εκδηλώσεις για παιδιά και εφήβους. * Προγράμματα για εκπαιδευτικούς και γονείς. Ημερίδα φιλαναγνωσίας με θέμα «Εγώ διαβάζω... εσύ;» και συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να οργανωθεί μια Λέσχη Ανάγνωσης. Η έκθεση θα λειτουργεί καθημερινά από τις 9 το πρωί έως τις 8 το βράδυ (τη Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου ώς τις 4 το απόγευμα). Στη στάση Μετρό και ΗΣΑΠ «Δ. Πλακεντίας», το ΕΚΕΒΙ θα διαθέτει μικρό λεωφορείο που θα μεταφέρει τους επισκέπτες με τακτικά δρομολόγια. Περισσότερες πληροφορίες:
www.childrensbookfair.gr

Το εξαιρετικό βιβλιογραφικό δελτίο του Ηριδανού

2008-01-24T09:49:00.000-08:00

Επειδή η μισή βιβλιοπαραγωγή εκδίδεται πρίν απο τα Χριστούγεννα κι επειδή ασχολούμαστε αποκλειστικά με την ελληνική λογοτεχνία για ενήλικους , σας παρουσιάζουμε τον εξανλτητικό κατάλογο της ελληνικής λογοτεχνικής βιβλιογραφίας για τον Δεκέμβριο του 2007, όπως τον επιμελήθηκαν οι εξαιρετικοί συνεργάτες του περιοδικού Ηριδανός Χάρης Τσιμπούκης, Παναγιώτης Φελέκης και Βαγγέλης Παπαθεοδώρου.

Το βιβλιογραφικό δελτίο του περιοδικού Ηριδανός σε συνεργασία με το βιβλιοπωλείο της Εστίας αποτελεί μοναδικό υλικό γνώσης περι την εκδοτική παραγωγή της χώρας μας. Αξιοι συγχαρητηρίων είναι οι συντελεστές αυτού του εγχειρήματος, που αποτελεί πολιτιστική δεξαμενή για την έρευνα του ελληνικού βιβλίου.

Το Κατοικίδιο

Ββλιογραφικό δελτίο

Σύνταξη-επιμέλεια: Χάρης Τσιμπούκης, Παναγιώτης Φελέκης, Βαγγέλης Παπαθεοδώρου
Ο Hridanos।gr και το βιβλιοπωλείο της Εστίας παρουσιάζουν από αυτό το τεύχος του περιοδικού, το Βιβλιογραφικό Δελτίο του Μήνα, μια προσπάθεια ολοκληρωμένης καταγραφής της μηνιαίας εκδοτικής κίνησης στη χώρα μας, ανά κατηγορία και είδος, με στόχο την πλήρη ενημέρωση της βιβλιοφιλικής διαδυκτιακής κοινότητας. Όπως θα διαπιστώσετε, πέρα από την εξονυχιστική καταγραφή των τίτλων που φιλοξενεί to Δελτίο, παρέχεται σε κάθε ενδιαφερόμενο η δυνατότητα, «πατώντας» με το ποντίκι του, πάνω σε κάθε βιβλίο που βρίσκεται στη λίστα υπογραμμισμένο, να μεταφέρεται μέσω της ιστοσελίδας του βιβλιοπωλείου της Εστίας, σε αναλυτική παρουσίαση της έκδοσης αλλά και να αξιοποιεί - στο βαθμό που τον αφορά- την προοπτική ηλεκτρονικής παραγγελίας του.Ευχαριστούμε τον κ. Χάρη Τσιμπούκη και το βιβλιοπωλείο της Εστίας για την προσφορά τους κι ελπίζουμε να γίνει το Βιβλιογραφικό Δελτίο του μήνα, ένα ευκολόχρηστο εργαλείο βιβλιογραφικής αναφοράς και ένα αξιόχρηστο βοήθημα στην φιλαναγνωστική συνήθεια των φίλων του Ηριδανού.Παρασκευάς Καρασούλος

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007
βιβλιογραφικό δελτίο
σύνταξη-επιμέλεια: Χάρης Τσιμπούκης, Παναγιώτης Φελέκης, Βαγγέλης Παπαθεοδώρου

Συγγραφέας: XATZIΔAKIΣ MANOΣ, MYΘOΛOΓIA KAI MYΘOΛOΓIA ΔEYTEPH, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΑΓΡΑ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 165, Τιμή Εκδότη: 16,5 Ευρώ
* Συγγραφέας: BHΣΣAPAKH IOYΛIA, ΞYΛOΠPOKEΣ KAI ΓIAΣEMIA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΑΠΟΠΕΙΡΑ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 89, Τιμή Εκδότη: 10,45 Ευρώ
* Συγγραφέας: MAΦPEΔAΣ ΣTEΛIOΣ, TAPIXEYTHΣ HMEPΩN, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΑΡΜΟΣ, Τόπος & Έτος: 2007, Σελίδες: 0, Τιμή Εκδότη: 6 Ευρώ
* Συγγραφέας: KAΠΛANH BIKTΩPIA, HXOI-AΠOHXOI, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 61, Τιμή Εκδότη: 7,32 Ευρώ
* Συγγραφέας: APΓYPOΠOYΛOΣ NIKOΣ, VIAΓPAMMA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 50, Τιμή Εκδότη: 7,32 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΠOΛYMENHΣ ΠETPOΣ, ΞEKPEMAΣTA ΠOPTPETA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 45, Τιμή Εκδότη: 7,32 Ευρώ
* Συγγραφέας: KOPNETH EΛΣA, H AIΩNIA KOYTΣOYΛIA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 72, Τιμή Εκδότη: 7,32 Ευρώ
* Συγγραφέας: BAΛΣAMIΔHΣ EYAΓΓEΛOΣ K., ΘYPAΘEN ΘHPA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 88, Τιμή Εκδότη: 7,32 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΔHMHTPAKOΣ BAΣIΛHΣ, ΓIA ENA ΠOΔI ΣTO MAΓOYΛO MOY, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΜΠΙΛΙΕΤΟ, Τόπος & Έτος: ΠΑΙΑΝΙΑ 2007, Σελίδες: 46, Τιμή Εκδότη: 8,36 Ευρώ
* Συγγραφέας: KAPABAΣIΛHΣ KΩΣTHΣ, ΞEPOKAMΠOΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΜΠΙΛΙΕΤΟ, Τόπος & Έτος: ΠΑΙΑΝΙΑ 2007, Σελίδες: 8, Τιμή Εκδότη: 3,14 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΠOTAMIANOY BAΛENTINH, ΠOIHMATA ΩMOΦYΛA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 45, Τιμή Εκδότη: 10 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΣIΩTHΣ NTINOΣ, ΠOIHMATA ΠYPKAΓIAΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΤΥΠΩΘΗΤΩ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 39, Τιμή Εκδότη: 7,99 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΛAZAPHΣ NIKOΣ, H ENTAΣH EINAI ΔIAPKHΣ. ΠOIHMATA 1975-2002, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΤΥΠΩΘΗΤΩ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 179, Τιμή Εκδότη: 13 Ευρώ
* Συγγραφέας: KAIMAKH ΦΩTEINH, ΣAΛEYΘHTΩ H ΓΛΩΣΣA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΤΥΠΩΘΗΤΩ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 118, Τιμή Εκδότη: 9 Ευρώ
* Συγγραφέας: KATΣAΛIΔAΣ NIKOΣ, H ΣEΛA THΣ ΣEΛHNHΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΤΥΠΩΘΗΤΩ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 108, Τιμή Εκδότη: 9 Ευρώ
* Συγγραφέας: HΛIAΔHΣ TAΣOΣ, AIΘPIOΣ ΛOΓOΣ. ΠOIHMATA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 198, Τιμή Εκδότη: 12,54 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΠAΠΛΩMATAΣ ΓIANNHΣ, MIA XOYΦTA ΔAKPYA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΣΟΚΟΛΗΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 44, Τιμή Εκδότη: 6,27 Ευρώ
* Συγγραφέας: MΠAΛOΠOYΛOY MAPIA, ANTIΔOTA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΣΤΙΓΜΗ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 46, Τιμή Εκδότη: 6,27 Ευρώ
* Συγγραφέας: TAΣIOΠOYΛOΣ BAΓΓEΛHΣ, ΓPANA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 61, Τιμή Εκδότη: 14 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΓOYPOYNTH ANΘH, H ΣΦAΓH TΩN NHΠIΩN ONEIPΩN, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 48, Τιμή Εκδότη: 6 Ευρώ
* Συγγραφέας: APΓYPOΠOYΛOY-ΠAΠAΔOΠOYΛOY ΓIOΛA, ΘYMAΣAI. TPIANTA EΠTA ΠOIHTIKEΣ EPΩTIKEΣ ΣTIΓMEΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 101, Τιμή Εκδότη: 10,45 Ευρώ
* Συγγραφέας: MANΩΛIΔOY BIKTΩPIA, OI BAΛTOI MOY, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΔΩΔΩΝΗ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 77, Τιμή Εκδότη: 12,54 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΔHMHTPIAΔHΣ ΔHMHTPHΣ, KATAΛOΓOI 13-14 ΠENΘH A.HΛIOΣ/B.MOPOΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΙΝΔΙΚΤΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 35, Τιμή Εκδότη: 6 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΔHMHTPIAΔHΣ ΔHMHTPHΣ, OMHPIAΔA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΙΝΔΙΚΤΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 125, Τιμή Εκδότη: 12 Ευρώ
* Συγγραφέας: MΠAΛOΓΛOΣ ΓIΩPΓOΣ, H KAΘOΔOΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΙΩΛΚΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 46, Τιμή Εκδότη: 7 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΣKANATOBITΣ TAKHΣ, Σ' AΓAΠΩ ΠATPIΔA MOY ΓH, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΙΩΛΚΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 62, Τιμή Εκδότη: 7 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΣKANATOBITΣ TAKHΣ, ΔIΓΛΩΣΣEΣ EMΠNEYΣEIΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΙΩΛΚΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 46, Τιμή Εκδότη: 6 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΔHMHTPAKAKH XPYΣOYΛA, TPIΛOΓIA. YΠAPΞH-ZΩH- ANΘPΩΠOΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΙΩΛΚΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 93, Τιμή Εκδότη: 10 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΔHMHTPAKAKH XPYΣOYΛA, STONE AND WATER, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΙΩΛΚΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 94, Τιμή Εκδότη: 10 Ευρώ
* Συγγραφέας: MAΔΩNHΣ ΓIANNHΣ, ΠOIHMATA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΙΩΛΚΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 75, Τιμή Εκδότη: 8 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΠATPIKIOΣ TITOΣ, H NEA XAPAΞH, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΚΕΔΡΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 93, Τιμή Εκδότη: 9 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΠATPIKIOΣ TITOΣ, ΠOIHMATA IV 1988-2002, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΚΕΔΡΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 233, Τιμή Εκδότη: 16 Ευρώ
* Συγγραφέας: PITΣOΣ ΓIANNHΣ, ΠOIHMATA TOMOΣ IΔ (ΔEMENO), Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΚΕΔΡΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 422, Τιμή Εκδότη: 35 Ευρώ
* Συγγραφέας: POYΣΣOΣ XPHΣTOΣ, ΠOIHTIKEΣ AΠOΔPAΣEIΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: ΓAΛANOY MAPIA, Εκδόσεις: ΠΟΛΥΧΡΩΜΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 74, Τιμή Εκδότη: 11,5 Ευρώ
* Συγγραφέας: MAΣTPAKAΣ KΩNΣTANTINOΣ M., ΘPYΨAΛA, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ANDY'S PUBLISHERS, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 94, Τιμή Εκδότη: 7,99 Ευρώ
* Συγγραφέας: ΓKOYMAΣ ΓIANNHΣ, TA ΠOPTPETA THΣ ΩPIMOTHTAΣ, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: HETERON ΕΚΔΟΣΕΙΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 101, Τιμή Εκδότη: 10,95 Ευρώ
Συγγραφέας: ΠAMΠOYΔH ΠAYΛINA, TIMAΛΦH. MIKPO ANΘOΛOΓIO (ΠEPIEXEI CD), Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΡΟΕΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 221, Τιμή Εκδότη: 15,68 Ευρώ
* Συγγραφέας: .., TA ΠOIHMATA TOY 2006, Μετάφραση: , Επιμέλεια: , Εκδόσεις: ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΔΕΚΑΤΩΝ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 156, Τιμή Εκδότη: 10,45 Ευρώ
* Συγγραφέας: .., ANΘOΛOΓIA THΣ EΛΛHNIKHΣ ΠOIHΣHΣ (20 OΣ AIΩNAΣ) TOMOΣ A 1900-1920, Μετάφραση: , Επιμέλεια: ΠAΠAΓEΩPΓIOY KΩΣTAΣ - XATZHBAΣIΛEOY BAΓΓEΛHΣ, Εκδόσεις: ΚΟΤΙΝΟΣ, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 268, Τιμή Εκδότη: 18,01 Ευρώ
* Συγγραφέας: .., KARAOKE POETRY BAR. TO MONAΔIKO ΠEPIOΔEYON ΠOIHTIKO MΠAP ΣE OΛOKΛHPO TON KOΣMO, Μετάφραση: MATΣOYKAΣ KΩNΣTANTINOΣ, Επιμέλεια: , Εκδόσεις: FUTURA, Τόπος & Έτος: ΑΘΗΝΑ 2007, Σελίδες: 139, Τιμή Εκδότη: 10,45 Ευρώ

Τα καπρίτσια της διαπλοκής

2008-01-18T11:30:00.000-08:00

Είναι εξοργιστικό, κουραστικό, επαναλαμβανόμενο το φαινόμενο της διαπλοκής και των προσωπικών παιχνιδιών στη λογοτεχνική μας πιάτσα। Η δεσποινίς Φακίνου, κληρονομική ιδιότητι, αφού απέλαβε ειδικής παρουσίασης των νεοεμφανιζομένων του οίκου Καστανιώτη στο ιδιόκτητο σχεδόν περιοδικό Διαβάζω, τώρα κάνει το γύρο της με κριτικές και παρουσιάσεις σε όλο τον κόσμο του βιβλίου.

Μάλιστα, ο κατα τα άλλα άτεγκτος, ασυμβίβαστος, βαρύς κ. Κούρτοβικ είχε το θράσος να παρουσιάσει μάνι μάνι την κοπελούδα, που παρά την βοήθεια της μητρός, δεν κατάφερε να πείσει για το παραμικρό ίχνος ταλέντου.

Λυπούμαι που η μητέρα Φακίνου, έβαλε το παιδί της στην εκδοτική αγορά κάνοντάς το βορρά στα παντός είδους αντικρουόμενα συμφέροντα.
Μία συνεπής και νουνεχής μητέρα προστατεύει το σπλάγχνο της, το καθοδηγεί και το ενθαρρύνει να πάρει μόνο του το δρόμο της δημιουργίας. Δεν επιβάλλει, δεν προκαλεί, δεν θυματοποιεί εν τέλει την πολύτιμη κόρη!

Το Κατοικίδιο

Το Καπρίτσιο της κυρίας Ν

Του Δημοσθένη Κούρτοβικ

Εφημερίδα Τα Νέα

Με αυτό τον ελκυστικό τρόπο, σαν παρωδία γοτθικού αφηγήματος, αρχίζει το μυθιστόρημα Το καπρίτσιο της κυρίας Ν., πρώτη εμφάνιση της 31χρονης Μαρίας Φακίνου (εκδ: Καστανιώτη, σελ: 252, τιμή: 15 ευρώ). Στη συνέχεια, όμως, οι προσδοκίες μας διαψεύδονται. Η αφήγηση μεθεστιάζει σε άλλα πρόσωπα και άλλες ιστορίες, έπειτα πάλι σε άλλα, χάνουμε το νήμα με όλα αυτά τα ζιγκ ζαγκ, ώσπου κάποια στιγμή η συγγραφέας, με μια ακραία μεταμοντέρνα κίνηση, εντυπωσιακή, όχι όμως απαραίτητα ουσιαστική, μας το ξαναδίνει, αγνώριστο, εντελώς διαφορετικό από ό, τι είχαμε νομίσει και μάλλον άχρηστο. Σε κάποιο στάδιο της συγγραφικής πορείας της η Ευγενία Φακίνου, μητέρα της Μαρίας, έγραφε μυθιστορήματα με έντονα μεταμοντέρνο χαρακτήρα (με θέμα, δηλαδή, την ίδια την αφήγηση ως αυθαίρετη κατασκευή του συγγραφέα), πιθανότατα για να απαντήσει σ΄ εκείνους που την κατέκριναν για συγγραφική ευκολία και παραχωρήσεις στο αγοραίο γούστο. Η κόρη όμως (που σίγουρα έχει ταλέντο) δεν βαρύνεται με τέτοιες κατηγορίες. Προς τι, λοιπόν, τέτοια λογοτεχνίζοντα καπρίτσια ;

Η αισθαντική πέννα του Γιάννη Ξανθούλη

2008-01-08T11:07:00.000-08:00

Κάνουμε ποδαρικό στο Νέον Ετος με το νέο μυθιστόρημα του Γιάννη Ξανθούλη : Του Φιδιού το Γάλα. Πολλοί λένε πως είναι ξεπερασμένη η γραφή Ξανθούλη, άλλοι ανυπομονούν μέχρι να εκδοθεί το επόμενο έργο του γιατί παθιάζονται με αυτό το συγκεκριμένο ύφος του συγγραφέα.

Προσωπικά θεωρώ πως ο Γιάννης Ξανθούλης είναι ένας συγγραφέας με δυνατή αισθαντική πέννα, που ανακτεύει μυρωδιές, μνήμες, πρόσωπα, στιγμές απο τις ζωές όλων των καθημερινών ανθρώπων της νεότερης Ελλάδας.

Το συστήνουμε ανεπιφύλακτα ως ανάγνωσμα .

Το Κατοικίδιο

ΗΜΕΡΗΣΙΑ 1/12/2007

«Σαράντα και πλέον χρόνια είναι πολλά, ακόμα και για μια καλή μνήμη। Κι όμως, μέσα του αναδεύονταν μυρωδιές, θροϊσματα φύλλων ή και ανεπαίσθητες χειρονομίες, ξεκομμένες από φυσιογνωμίες. Πράγματα που ανήκαν σ' ένα αέναο παρόν, με επιτηδευμένη πατίνα παρελθόντος» Με ηρωίδα τη μνήμη, αυτή τη φορά, ο Γιάννης Ξανθούλης επιστρέφει στα αγαπημένα του θέματα -την οικογένεια, το παρελθόν που παραμένει στο παρόν ή το στοιχειώνει- με το τελευταίο του μυθιστόρημα «Του φιδιού το γάλα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ.

Διαγραφή

Θέμα του, λοιπόν, η μνήμη που χάνεται, που αποφασίζει να μην ξεπεράσει εμπόδια, που αμβλύνεται। Μια μνήμη που δεν καταφεύγει στη δικαιολογία της νόσου Αλτσχάιμερ, ούτε κολακεύεται με την επιλεκτικότητά της, αλλά μια μνήμη μυθιστορηματική। Μια μνήμη που αποφασίζει να ξεγράψει κομμάτια της ζωής του ήρωά του, του εκδότη Ανέστη Κομνηνού। Ο Κομνηνός είναι γύρω στα εξήντα πέντε και ξαφνικά, μετά από μια περιπετειώδη ζωή, παρουσιάζει προβλήματα μνήμης। Αποφασίζει λοιπόν να καταγράψει μια περίοδο της ζωής του, καθοριστική για την όλη εξέλιξη του, όταν ήταν 18 ετών στα 1963 και ανέπτυξε μια ιδιαίτερη σχέση με μια φθίνουσα μεγαλοαστική οικογένεια της Αθήνας।

Το βιβλίο διατηρεί τη γοητεία των προηγούμενων μυθιστορημάτων του συγγραφέα, ο οποίος παραμένει ιδιοφυής στο να αποτυπώνει το αστικό τοπίο, να βάζει στην καθημερινότητα ήρωες οριακούς, να γράφει για δραματικά γεγονότα με το δικό του ξεχωριστό χιούμορ, σαρκαστική τρυφερότητα και ιδιότυπα εστέτ। Διεισδύει στην πραγματικότητα με τρόπο διορατικό και συχνά υπερβατικό για να προστατεύσει τη μνήμη που υποφέρει από την υπερπληροφόρηση και τον καταναλωτισμό. Τον απασχολεί και τον προβληματίζει η απώλεια της μνήμης που θεωρεί ότι είναι ουσιαστικό στοιχείο για τη διατήρηση της συνείδησής μας. Κι ακόμη, ο Γιάννης Ξανθούλης, κατορθώνει μιλώντας για την απώλεια της μνήμης, να μιλάει για το θάνατο. Να ξορκίζει τον θάνατο.

Ηρωίδα

Έτσι για ακόμη μια φορά -με ηρωίδα τη μνήμη, και με στοιχειό τον θάνατο- ο Ξανθούλης ακουμπάει αυτό που τον καίει πάντα, τον χρόνο। Αυτόν που φεύγει, τον παρόντα και τον μέλλοντα. Μαζί με τον χρόνο χάνεται το αστικό τοπίο που αγαπάει, τα ωραία σπίτια της Αθήνας... οι κήποι που κλείνουν όλα τα μυστικά.... Ο ίδιος χαρακτηρίζει το βιβλίο του θρίλερ και σίγουρα είναι ένα βιβλίο που κρατάει τον αναγνώστη σε εγρήγορση και σε αγωνία, κυρίως όμως είναι ένα βιβλίο που δεν το αφήνεις από τα χέρια σου, κι όταν το τελειώσεις, θέλεις να φέρεις στη μνήμη σου «σκηνές» του: Για να ξαναβρείς τη γοητεία του και -γιατί όχι;- για να δοκιμάσεις την αντοχή της μνήμης σου.οι κριτικες επιτροπές.

Καλή Χρονιά με νέα ψηφοφορία

2007-12-30T12:57:00.000-08:00

Αγαπητοί αναγνώστες του μπλόγκ,

Θα θέλαμε να σας ευχαριστήσουμε για τη συμμετοχή σας σ΄αυτό το μπλόγκ, που δεν διεκδικεί δάφνες, αλλά μια επαναδιαπραγμάτευση των πολιτικών όρων στο παιχνίδι της ελληνικής λογοτεχνίας.

Πρόθεσή μας είναι να θέτουμε τα αυτονόητα ζητήματα, να επισημαίνουμε τα προβλήματα και γενικά να προωθούμε την ελληνική λογοτεχνία με λιγότερο συντεχνιακούς όρους.

Η περασμένη χρονιά έκλεισε με την παραίτηση του συγγραφέα Δημήτρη Νόλλα απο την προεδρία του ΕΚΕΒΙ. Πιστεύουμε πως για να ξεκαθαρίσει το τοπίο απο την προηγούμενη διοίκηση , θα πρέπει να παραιτηθεί ολόκληρο το διοικητικό συμβούλιο του ΕΚΕΒΙ και η διευθύντριά του Κατερίνα Βελισσάρη.

Το ΕΚΕΒΙ χρειάζεται φρέσκο αίμα, που θα απέχει μακράν απο τη διαπλοκή στην λογοτεχνική παραγωγή και παραεξουσία.

Ψηφοφορίες

Η ψηφοφορία για τους δημοφιλέστερους κριτικούς έληξε με τη Μάρη Θεοδοσοπούλου του Βήματος να είναι πρώτη σε ψήφους (58). Δεύτερη ήρθε η Ελένη Γκίκα του Εθνους (55), Τρίτη η Ελισάβετ Κοτζιά της Καθημερινής (44), τέταρτος ο Αναστάσης Βιστωνίτης (41) και πέμπτος ο Δημοσθένης Κούρτοβικ των Νέων.

Με τη νέα χρονιά ξεκινούμε μια νέα ψηφοφορία για τα δημοφιλέστερα ιστολόγια συγγραφέων και ποιητών. Προσπαθήσαμε να εντοπίσουμε τα περισσότερα, εξαιρέσαμε όσα δηλώνουν ανενεργά αυτή την εποχή και δεχόμαστε προτάσεις απο σάς για συμπληρώματα. Επίσης , εκτός ψηφοφορίας είναι τα websites συγγραφέων και ποιητών.

Καλή Χρονιά, Καλή Ψηφοφορία!

Το Κατοικίδιο

Καλά Χριστούγεννα

2007-12-24T09:51:00.000-08:00

Αγαπητοί φίλοι ,

Χρόνια Πολλά και Καλά Χριστούγεννα. Με υγεία και ευτυχία το 2008.
Θα επανέλθουμε οσονούπω με νέα ψηφοφορία και πολλές καυτές ειδήσεις.

Εκ μέρους της ομάδας σύνταξης

Το Κατοικίδιο

Τα διαπλεκόμενα βραβεία του ΥΠΠΟ και του ΕΚΕΒΙ

2007-12-18T08:24:00.000-08:00

Η πρωθυπουργική διαπλοκή, οι απειλές , το ασυμβίβαστο

των μελών της κριτικής επιτροπής και ο ρόλος του Καστανιώτη

Είπα μέρες Γιορτών να σιωπήσω περι τα βραβεία λογοτεχνίας για να μην οξύνω την ατμόσφαιρα. Αλλά απο τη μία η επιστολή μιας επώνυμης συγγραφέως –που εκτιμώ ιδιαίτερα για το κοφτερό της γράψιμο- κι απο την άλλη τα σχόλια στο προηγούμενο πόστ, με έβαλαν στην υπόθεση της κριτικής για τα βραβεία.

Για το επετηριακό βραβείο λογοτεχνίας στον Κώστα Τσιρόπουλο, δεν θα διαφωνήσω λόγω του κύρους και της ηλικίας του.

Το βραβείο μυθιστορήματος όμως γιατί πήγε στην κα Καρυστιάνη με το «Σουέλ»; Επειδή ήταν εκδόσεις Καστανιώτης ή επειδή τρώει στο ίδιο τραπέζι με τον πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή στη Ραφήνα και κοκορεύεται για την υψηλή φιλία της;

Η κυρία Καρυστιάνη δεν ξέρει να γράψει μυθιστόρημα, γιατι της λείπει το βασικό στοιχείο του, που είναι η πλοκή. Το μυθιστόρημα έχει επίκεντρο την αρχιτεκτονική δομή και μετά έπονται όλα τα άλλα. Η κυρία Καρυστιάνη έχει εφεύρει μια δική της γλώσσα- είναι η μόνη καινοτομία της- και εκεί τελειώνει η σχέση της με τη λογοτεχνία. Είναι επομένως μεγάλη πρόκληση να βραβεύεται και μάλιστα εκ δευτέρου με το βραβείο μυθιστορήματος.

Το βραβείο ποίησης έλαβε ο Ντίνος Σιώτης για το έργο του"Αυτοβιογραφία ενός στόχου", Εκδ. Κέδρος. Ο Σιώτης πήρε το βραβείο επειδή είναι κολλητός με το Λωράκι (όπως η ίδια η Λώρη Κέζα καμαρώνει πως την αποκαλεί ;) ή επειδή οι απειλές του κατά του προέδρου του ΕΚΕΒΙ Δημήτρη Νόλλα έπιασαν τόπο;

Ο Ντίνος Σιώτης είναι άξιος εκδότης αλλά δυσκοίλιος μέχρι θανάτου ποιητής. Γιατί βραβεύτηκε λοιπόν ο εξαιρετικά εσφιγμένος ποιητής; Για τα ποιήματα ή για τη διαπλοκή στο χώρο των περιοδικών και του βιβλίου γενικότερα;

Το βραβείο διηγήματος, κατά πλειοψηφία πήγε στο βιβλίο της Ελένης Λαδιά "Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι", Εκδ. Εστία. Η κυρία Λαδιά βραβεύτηκε για το δύστοκο διηγηματάκι της ή για να βουλώσουν τα στόματα περι ποιότητας στα κρατικά βραβεία; Γιατί η δυστοκία δεν είναι συνώνυμη με την ποιότητα, ξέρετε.

Και τα βραβεία δοκιμίου-κριτικής και χρονικού μαρτυρίας γιατί πήγαν και τα δυό στα Ελληνικά Γράμματα; Για να κάνει η Λώρη Κέζα εκδούλευση στο αφεντικό της το ΔΟΛ; Η για να σταματήσει ο ΔΟΛ να κάνει «έντιμη» κριτική στα έντυπά του;

Οσο για το βραβείο αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ, όπου μεσολάβησε η γνωστή «δοτή» επιτροπή βιβλιοκριτικών, πήγε στον Ανδρέα Μήτσου για το βιβλίο του «Ο κύριος Επισκοπάκης» παρά τις ελάχιστες πωλήσεις του εν λόγω βιβλίου. Αλλοίμονο, φέτος οι εκδόσεις Καστανιώτη δεν θα έδρεπαν πάλι το βραβείο έστω και ας μην ήταν ευπώλητο το βιβλιαράκι του καλού συγγραφέως Μήτσου;

Πάντως, για να έχετε πλήρη άποψη περι των βραβείων , παραθέτουμε τη σύνθεση της επιτροπής:Η Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας αποτελείται από τους Μαστροδημήτρη Παναγιώτη, πρόεδρο, ομότιμο καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Κοπιδάκη Μιχάλη, αντιπρόεδρο, καθηγητή Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ανδρειωμένο Γεώργιο, αναπληρωτή καθηγητή Νεοελληνικής Γραμματείας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Λαμπρέλλη Δημήτριο, συγγραφέα-λογοτέχνη, καθηγητή Φιλοσοφίας του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, Μπουρναζάκη Κώστα, συγγραφέα, Καπάνταη Ισμήνη, συγγραφέα, Σοφιανό Κώστα, κριτικό Λογοτεχνίας, ποιητή, Κέζα Λώρη, κριτικό βιβλίου, Χαρίκλεια Γεωργίου - Δημακοπούλου, κριτικό βιβλίου, δημοσιογράφο.

Και για επίλογο έχω να πώ ότι είναι απόλυτα ανήθικο και επιβλαβές να προσκαλούνται στις επιτροπές κρίσης βιβλίων δημοσιογράφοι ή ποιητές και πεζογράφοι, που εξυπηρετούν τα συμφέροντα του ενός ή του άλλου συγκροτήματος ή εκδοτικού οίκου. Είναι λυπηρό να πιστεύουν οι διαπλεκόμενοι πως μας κοροϊδεύουν κατάφωρα και επιδεικτικά.

Το Κατοικίδιο

ΥΓ। Τώρα μου επεσήμαναν πως για να βουλώσουν και το στόμα του εκδότη κ Θανάση Ψυχογιού, έδωσαν μισιακό βραβείο παιδικού βιβλίου στο "Αγαπώ μια γάτα, εντάξει;" του Αντώνη Δελώνη (Εκδόσεις Ψυχογιός) Ελεος με τα μαγειρέματα!

Η διάτρητη λίστα του ΕΚΕΒΙ

2007-12-01T05:00:00.000-08:00

Θέμα ηθικής και δεοντολογίας μπαίνει με την αλλαγή πλεύσης του ΕΚΕΒΙ σε σχέση με τα βραβεία των αναγνωστών. Μέχρι πέρισι στη λίστα έμπαιναν τα ευπώλητα ελληνικά μυθιστορήματα, σύμφωνα με τους καταλόγους των βιβλιοπωλείων και των εφημερίδων. Ξαφνικά , φέτος ορίσθηκε μια επιτροπή κριτικών, οι οποίοι ψήφισαν τους δικούς τους εκλεκτούς.

Το θέμα ήγειραν καποιοι αναγνώστες του μπλόγκ , γι αυτό το ανακινώ. Προπάντων με εξέπληξε η επιστολή του εκδότη κ. Θάνου Ψυχογιού, ο οποίος δεν φείδεται κριτικής έναντι της παρεούλας του βιβλίου.

Παραθέτω την επιστολή αυτούσια , καθώς και κάποια σχόλια του κ. Ντίνου Σιώτη, εκδότη του περιοδικού Δέκατα σχετικά με τα κατευθυνόμενα βραβεία του ΕΚΕΒΙ και τον πρόεδρό του Δημήτρη Νόλλα:

«Δεν έχει ακούσει τίποτε για τα μαγειρέματα του Βραβείου των Ακροατών του ΣΚΑΙ που πατρονάρει το ΕΚΕΒΙ του; Δεν έχει ακούσει τίποτε για τα τηλεφωνήματα που ικέτευε συγγραφέας να γίνουν ομαδικά απο υπαλλήλους του ΕΚΕΒΙ, ενοχλώντας τους ακόμη και στα σπίτια τους , να στείλουν SMS ψηφίζοντας το βιβλίο της; Αυτά είναι μαγειρέματα, αυτές είναι κάστες, αυτοί είναι κύκλοι. Κάποιος πρέπει να συμμαζέψει τον επιδοτούμενο πρόεδρο του ΕΚΕΒΙ που είναι λαλίστατος ως προς τις ανοησίες που εκτοξεύει αλλά δεν μπορεί να δεί πέρα απο τη μύτη του.»
Ντίνος Σιώτης

Κύριοι,

Πληροφορηθήκαμε την αναγγελία του Διαγωνισμού για το Βραβείο Αναγνωστών που για τρίτη χρονιά διοργανώνεται από το ΕΚΕΒΙ, φέτος σε συνεργασία με την ΕΡΤ.

Με μεγάλη λύπη, έκπληξη αλλά και αγανάκτηση διαπιστώσαμε μια αλλαγή στη διαδικασία διενέργειας του διαγωνισμού που, κατά τη γνώμη μας, έπαψε πλέον να ανταποκρίνεται στον τίτλο του: ότι από τη βραχεία λίστα έχουν εξαιρεθεί βιβλία που για μήνες συμπεριλαμβάνονταν στις λίστες των ευπωλήτων μεγάλων και έγκριτων εφημερίδων. Όπως είναι γνωστό, οι λίστες αυτές προκύπτουν κάθε εβδομάδα από τα στοιχεία που δίνουν τα βιβλιοπωλεία όλης της χώρας.

Εφόσον το βραβείο του ΕΚΕΒΙ ονομάζεται ακόμη «Βραβείο Αναγνωστών» διερωτόμαστε:
1. Με ποιο σκεπτικό δε συμπεριλαμβάνονται αυτά τα βιβλία;
2. Γιατί δεν υπάρχει μακρά λίστα των βιβλίων, όπως σε όλους τους διεθνείς διαγωνισμούς, για παράδειγμα στο Βραβείο Booker όπου οι υποψηφιότητες (entries) ήταν 110 εκ των οποίων βγήκε η μακρά λίστα (longlist) που αριθμούσε 13 τίτλους και στη συνέχεια η βραχεία (shortlist) που αριθμούσε 6 τίτλους ή το Βραβείο IMPAC όπου η μακρά λίστα αριθμούσε 137 τίτλους κλπ);
3. Για ποιο λόγο δεν προτάθηκαν οι τίτλοι και από τα βιβλιοπωλεία, όπως τα προηγούμενα έτη;
4. Ποιοι θεωρούνται καταλληλότεροι να προτείνουν τα βιβλία που θα διεκδικήσουν το Βραβείο Αναγνωστών: τα βιβλιοπωλεία που γνωρίζουν τις πωλήσεις των βιβλίων και τις προτιμήσεις των αναγνωστών, καθώς έχουν άμεση επαφή με το βιβλιόφιλο κοινό ή τέσσερις βιβλιοκριτικοί;

Αν το ΕΚΕΒΙ θεωρεί ότι ο σωστότερος τρόπος δημιουργίας της βραχείας λίστας είναι οι προτάσεις των βιβλιοκριτικών και ο αποκλεισμός των βιβλιοπωλείων από την όλη διαδικασία, μάλλον θα πρέπει να ονομάσει κάπως αλλιώς το βραβείο και όχι Αναγνωστών. Το γεγονός ότι αποκλείει βιβλία που οι λίστες των ευπωλήτων αποδεικνύουν ότι έχουν αγαπηθεί από το ευρύ αναγνωστικό κοινό ζητώντας ταυτόχρονα από το ίδιο κοινό να ψηφίσει το «αγαπημένο» του βιβλίο ανάμεσα σε 10 μόνο τίτλους, δείχνει έλλειψη σεβασμού αν όχι σκοπιμότητα.

Παρακαλούμε, λοιπόν, να μας κοινοποιήσετε τα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία επιλέχθηκαν τα βιβλία της λίστας καθώς και για ποιο λόγο φέτος, αλλοιώνετε την ταυτότητα του Βραβείο Αναγνωστών εγκαινιάζοντας κάποιο άλλο χωρίς ξεκάθαρη ταυτότητα. Επίσης, θα θέλαμε να μάθουμε για ποιο λόγο καλείτε τους αναγνώστες να ψηφίσουν, όταν εξαρχής περιορίζετε τις επιλογές τους και τους κατευθύνετε. Η φετινή σας πολιτική θα μπορούσε να παρερμηνευθεί ως ένας νέος τρόπος έμμεσης διαφήμισης και υποστήριξης συγκεκριμένων εκδοτών, συγγραφέων και τίτλων που οι βιβλιοκριτικοί επιθυμούν να προωθήσουν. Ζητάμε την αναθεώρηση της βραχείας λίστας, καθώς και τον επαναπροσδιορισμό της διαδικασίας επιλογής των τίτλων σύμφωνα με την αρχική ταυτότητα του θεσμού αλλά και την ονομασία του βραβείου.

Με εκτίμηση,

Θάνος Ψυχογιός
Δ/νων Σύμβουλος
Εκδόσεις Ψυχογιός

Ο άνθρωπος του λεωφορείου

2007-11-27T04:13:00.000-08:00

Σάββατο, 19 Μάϊος 2007
Ανεμοπορία ανάμεσα στην τέχνη & τη ζωή
Παρουσιάζουμε σήμερα απο το νεανικό –φοιτητικό http://foitorio.blogspot.com/2007/05/blog-post_19.html- βιβλιόφιλο μπλόγκ Φοιτώριο μια κριτική για το βιβλίο του Στρατή Πασχάλη « Ο άνθρωπος του λεωφορείου» (εκδόσεις Μεταίχμιο)
Στρατής Πασχάλης, Ο άνθρωπος του λεωφορείου।ΑΝΙΧΝΕΥΟΝΤΑΣ ΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΤΟ ΣΙΝΑΦΙ ΤΩΝ ΚΑΤΑΞΙΩΜΕΝΩΝ ΣΥΝΑΔΕΛΦΩΝ ΤΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΘΗΝΑ, ΕΝΑΣ ΕΠΑΡΧΙΩΤΗΣ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΣ ΒΙΩΝΕΙ ΑΛΛΟΚΟΤΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΚΙΜΑΖΕΙ ΤΗ ΣΥΝΤΕΧΝΙΑ, ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΩΣΤΟΣΟ Ο ΙΔΙΟΣ ΑΝΗΚΕΙ।Το συναπάντημα με το άγνωστο"Τι να σήμαινε όλο αυτό, τι θέση να παίρνει μέσα στην ιστορία της ζωής μου, έχει άραγε σημασία και λόγο ύπαρξης ως γεγονός, όπως και τόσες άλλες αποσπασματικές εμπειρίες αδιέξοδες, εμβόλιμες μέσα στο μονότονο ρεύμα της περιδιάβασής σε αυτό τον κόσμο, εμπειρίες που αν τις ενώσεις φτιάχνουν μια δεύτερη ζωή, ένα παράλληλο ανεπίσημο σενάριο, πλάι στο επίσημο, σενάριο;" (σ. 51)Ο καταξιωμένος ποιητής Στρατής Πασχάλης στο πρώτο του μυθιστόρημα, Ο άνθρωπος του λεωφορείου, επιθυμεί να μας παρουσιάσει το παράλληλο, κρυφό, εσωτερικό σενάριο της ζωής του κεντρικού ήρωα, ενός σαρανταπεντάχρονου λογοτέχνη από τη Μυτιλήνη (από όπου και ο ίδιος ο συγγραφέας). Ο αισθαντικός, ανασφαλής, άτολμος και μονήρης πρωταγωνιστής βυθίζεται στις σκέψεις του, αιωρείται μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας. Παρακολουθούμε την πορεία του στην Αθήνα, όπου δοκιμάζει την τύχη του στην εγχώρια καλλιτεχνική συντεχνία, αλλά και στην Ευρώπη, όπου πηγαίνει, για να ξεφύγει ή για να εκπροσωπήσει τη χώρα του σε συναντήσεις λογοτεχνών.

Το τυχαίο συναπάντημα του ήρωα με το «σκοτεινό βλέμμα» ενός επιβάτη λεωφορείου, ενός «κοινότατου άνθρωπου της καθημερινότητας», προκαλεί μέσα του μια τεράστια αλλαγή. Ο τρόπος που αντιλαμβάνεται τον κόσμο και τη θέση του σε αυτόν μεταβάλλεται. Από εκείνη τη στιγμή βιώνει αλλεπάλληλες μυστικιστικές εμπειρίες, έρχεται σε επαφή με τον Άλλο του εαυτό. Η ικανότητά του να ερμηνεύει την πραγματικότητα διά του ορθού λόγου εξασθενεί. Πέρα από την εξωτερική πραγματικότητα, υπάρχει μια άλλη εσωτερική, δυσθεώρητη, αλλά ανιχνεύσιμη από ένα ευαίσθητο ον, όπως ο καλλιτέχνης. Αναζητά πλέον την αλήθεια της ύπαρξης στο περιθώριο, στο ανεξήγητο και τυχαίο, στο ερμαφρόδιτο και αντισυμβατικό, στο μεταίχμιο του πρόδηλου και του αφανούς. Στην αρχή εξάλλου του έργου παρατίθεται ένα απόσπασμα από την Έρημη Χώρα του Έλιοτ· πορεύεται δίπλα μας ένας άγνωστος, άνδρας ή γυναίκα κανείς δεν ξέρει. Δύο μόνο βεβαιότητες υπάρχουν: η υπόσταση του άγνωστου και ότι κι αυτός ανεμοπορεί αόρατος, κουκουλωμένος σε έναν καφέ μανδύα.
Στον Άνθρωπο του λεωφορείου εντυπωσιάζει η φαντασία και η δεξιοτεχνία του συγγραφέα στην απόδοση της περιπλάνησης του ήρωα στους ημιφωτισμένους διαδρόμους της σκέψης, στις αλλόκοτες, ενορατικές εμπειρίες του και στα υποβλητικά βραδινά σκηνικά, όπου εξελίσσεται η δράση. Το τρίτο μάτι του ήρωα ανακαλύπτει παντού μια κρυμμένη αλήθεια. Συναντήσεις με το άγνωστο, οι οποίες γίνονται το αντικείμενο της λογοτεχνικής του δημιουργίας και εγκιβωτίζονται στην αφήγηση (ο Αλλοπρόσαλλος-ζητιάνος, η Κοντέσα Παράνοια, ο LIMBO, ένας «διφορούμενος μάγος», που αποκαλύπτει την ιστορία ζωής του ίδιου και του δίδυμου αδερφού του κ.ά.).
Τα διακειμενικά νήματα του έργου καταλήγουν σε ένα ευρύ φάσμα τεχνών –τη μουσική, τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο– και εμφορούνται από το κλίμα της εσωτερικότητας, αλλά και του εσωτερισμού, της ρομαντικής και συμβολιστικής αισθητικής. Ανάγονται επιπλέον στο ανανεωμένο ενδιαφέρον της εποχής μας (New Age) για θεωρήσεις με αποκρυφιστικό προσανατολισμό όσον αφορά τη ζωή και τον άνθρωπο. Μερικά είναι πρόδηλα, όπως οι μουσικές του Μπαχ και του Μέντελσον, «το χιονάτο ρομαντικό κλίμα» της παπαδιαμαντικής διηγηματογραφίας, οι ερεβώδεις ήρωες της Μπροντέ ή του Σαίξπηρ, ο Χαμένος Παράδεισος του Μίλτον, ο Μποντλέρ, ο Ουάιλντ, οι μυστικοί της Ορθοδοξίας. Άλλα πάλι είναι συγκαλυμμένα, όπως η ιστορία του LIMBO, που ανακαλεί τους κινηματογραφικούς δίδυμους των Διχασμένων του Κρόνεμπεργκ, η ειρωνική προσέγγιση του σιναφιού των αλγολάγνων λογίων, που θυμίζει το κύκνειο άσμα του Μπουλγκάκωφ Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα, για να αναφέρουμε μερικά μόνο παραδείγματα. Οι διάσπαρτες παραπομπές σε συγγενικά σύμπαντα άλλων δημιουργών συντελούν στο στήσιμο της μυστικιστικής ατμόσφαιρας του έργου. Ο συγγραφέας φαίνεται ότι τα έχει μελετήσει διεξοδικά –στο ενεργητικό του έχει μεταφράσεις τραγωδιών του Ρακίνα, ποιημάτων του Ρεμπώ, έργων του Σαίξπηρ και των Ρομαντικών του Edmond Rostand. Έχει επίσης συνθέσει μια ανθολογία με τα Σκοτεινά Παραμύθια του Παπαδιαμάντη, και ετοιμάζει μια νέα με αντικείμενο το πεζό ποίημα από τον Μπλαίηκ έως τον Ελύτη.Ένας αλαφροΐσκιωτος μοιρολάτρης του 21ου αιώναΟι φράσεις-κλειδιά του έργου ΚΑΝΕΝΑΣ ΔΕΝ ΖΕΙ Ο,ΤΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΘΕΛΕΙ. ΓΙ’ ΑΥΤΟ ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΚΟΛΑΣΗ ή ΟΤΑΝ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΤΟ ΘΑΥΜΑ, ΚΟΙΜΟΜΑΣΤΕ, ΚΙ ΟΤΑΝ ΞΥΠΝΗΣΟΥΜΕ, ΕΧΕΙ ΧΑΘΕΙ συμπυκνώνουν την κριτική ματιά του πρωταγωνιστή απέναντι στις συμβάσεις που παρατηρεί γύρω του και μέσα του. Η αντισυμβατική ωστόσο θεώρηση, η ανάδειξη της διαφορετικότητας (κοινωνικής, οικονομικής, ερωτικής) συνοδοιπορεί με την υποταγή στις υπαγορεύσεις του πεπρωμένου, την εγκαρτέρηση και τη γαλήνη· διακριτικά γνωρίσματα της στάσης του ήρωα. Η πολυπληθής πρωτομαγιάτικη διαδήλωση στο Λονδίνο τον πανικοβάλει, μοιάζει με «μια θάλασσα από μυρμήγκια», ένα «τέρας» που θέλει να τον καταπιεί. Ύστερα από μια συνάντηση με ομοτέχνους του, βυθίζεται ανακουφισμένος στον καναπέ του, χρησιμοποιώντας μια ενδιαφέρουσα παρομοίωση· νιώθει σαν να εναποθέτει το είναι του σε κάτι ακλόνητο, σαν να κάθεται «στα πόδια του Παντεπόπτη θεού».
Όσο εξελίσσεται η αφήγηση, κάτι χάνεται από την αρχική έλξη για το μυστηριώδες κενό ανάμεσα στο φαίνεσθαι και το είναι, στο πλήθος των αντιθέσεων που παρακολουθεί ο αναγνώστης και αποκαλύπτουν την υποκρισία που ταλανίζει τους ήρωες. Η τάση του πρωταγωνιστή να λειτουργεί με το ένστικτο, η κλίση του να «βλέπει» παντού συνομωσίες, λέσχες αποκρυφιστών, παράδοξα σχήματα, αναζητώντας διαρκώς τη Συνάντηση με τον Άλλο ή την Αποκάλυψη της αλήθειας, χάνει την δυναμική της. Το τέχνασμα της αρχικής ενορατικής εμπειρίας επαναλαμβάνεται τρις. Σαν να καταφεύγει ο συγγραφέας σε αυτό κάθε φορά που κινητοποιεί έναν νέο αφηγηματικό κύκλο.Το σινάφιΣυνολικά ο Πασχάλης ανατέμνει με ειρωνεία το καλλιτεχνικό σινάφι. Η τέχνη φαντάζει στον ήρωα μυστηριακή και θανατολάγνα. Οι καλλιτέχνες παρομοιάζονται με μέλη «υπεροπτικής αίρεσης», μοιάζουν με «Πνευματιστές-βρικόλακες», που αρέσκονται να θυσιάζουν «ταλαντούχους νέους», όπως ο ήρωας. Δύο άνδρες, ο δεσποτικός Μαρκήσιος Ιν Εξέλσις και ο ποιητής Στέφανος με «την όψη έκπτωτου αγγέλου» κινούν τα νήματα της αθηναϊκής καλλιτεχνικής ελίτ. Από δίπλα δύο γυναίκες· η υπομονετική Λιζέτ, με το μυστηριώδες παρελθόν, σύζυγος του Στέφανου, και η Κάτια, μία ευφυής, καταξιωμένη, αλλά «εξαρτώμενη» από τον Στέφανο, συγγραφέας. Άραγε υπάρχει αντιστοιχία των ηρώων με πραγματικά πρόσωπα του ελληνικού καλλιτεχνικού στερεώματος; Υποψίες δημιουργούνται. Εντούτοις μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει κατά πόσο ο συγγραφέας καταφέρνει εν τέλει να εμβαθύνει στα κακώς κείμενα που απεικονίζει ή υπαινίσσεται, κριτικάροντας τα ήθη του σιναφιού.
Ο Στέφανος και ο λόγιος Μαρκήσιος Ιν Εξέλσις είναι οι τύποι που φθονεί και συνάμα θαυμάζει ο ήρωας. Ο πρώτος έχει το βασικό χαρακτηριστικό του Άλλου στο εναρκτήριο απόσπασμα του Έλιοτ: «Τον γοητεύει η αντίθεση και του αρέσει η ακροβασία». Ο δεύτερος, που «θα μπορούσε να είναι γκέι», όπως σημειώνει ο αφηγητής, ανακαλεί την άφυλη φύση του Άλλου. Και ο ήρωας, που αρέσκεται να σχοινοβατεί μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, παραδέχεται ότι κάτι έχει «κολλήσει από τις συνήθειές τους».
Όταν ο Μπουλγκάκωφ, τη δεκαετία του 1930, συνέθεσε τον Μαιτρ και τη Μαργαρίτα, αποδοκιμάζοντας τους καλλιτεχνικούς κύκλους της σταλινικής Μόσχας, ήταν πλέον στο περιθώριο. Απογοητευμένος, απείχε από θέσεις, αξιώσεις και βραβεία. Το κύκνειο άσμα του εκδόθηκε και κέρδισε το ενδιαφέρον τού κοινού στη δεκαετία πλέον του 1960. Ο Στρατής Πασχάλης στις αρχές του 21ου αιώνα εκδίδει τον Άνθρωπο του λεωφορείου αμέσως μετά την εξάχρονη σχεδόν επεξεργασία του (Φθινόπωρο 1999-Άνοιξη 2006), παρουσιάζοντας τις αποσπασματικές εσωτερικές εμπειρίες του ήρωα –πολίτη μιας «παγκόσμιας επαρχίας». Και στα δυο μυθιστορήματα κυριαρχεί η παιγνιώδης και ευρηματική διαφυγή στον κόσμο της φαντασίας και του μυστηρίου που προσωποποιείται στην ύπαρξη μιας σατανικής φυσιογνωμίας. Ο Σατανάς στο μυθιστόρημα του Μπουλγκάκωφ φθάνει στη Μόσχα, συναντά ρώσους διανοούμενους και τους ξεσκεπάζει. Ο Στέφανος στο μυθιστόρημα του Πασχάλη είναι ένας διαβολικός ιεροφάντης, ο οποίος κινεί τους λόγιους-μαριονέτες που τον περιτριγυρίζουν. Είναι και η πηγή, από όπου εκπορεύεται το βρώμικο παιχνίδι της συντεχνίας. Ο άτολμος επαρχιώτης ήρωας είναι αντίθετα αυτός που τους ξεμπροστιάζει, αν και ο ίδιος συμμετέχει ταυτόχρονα στο παιχνίδι της καλλιτεχνικής ελίτ. Ίσως αυτή η αντίφαση να παραμένει μέχρι το τέλος το θέλγητρο του βιβλίου· η ανάγκη ενός φτασμένου, να καταθέσει την αλήθεια του (όσο παράδοξη και αν είναι, όσο αλλόκοτη και αν φαντάζει), να αναδιπλωθεί, να δει από απόσταση τις δαιδαλώδεις ατραπούς στις οποίες κινείται (πρόδηλες και εσωτερικές), να αναμοχλεύσει καταστάσεις που γνώρισε στην προσπάθειά του να μπει στο σινάφι και βιώνει, όντας πλέον μέρος του. Να παραμείνει εν ολίγοις σε εγρήγορση.

Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου

2007-11-13T06:31:00.000-08:00

του Γιώργου Σκαμπαρδώνη
Εφημερίδα Ριζοσπάστης
Κριτική της Δώρας Μόσχου

Ο Μάης του 1963 είναι σημαντικός για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία: Στις 22 του μήνα, στη Θεσσαλονίκη, από έναν εσμό παρακρατικών που είχαν στενότατες διασυνδέσεις με τους πιο επίσημους μηχανισμούς του ελληνικού μετεμφυλιακού κράτους (χωροφυλακή και στρατό), αλλά και με τις ξένες μυστικές υπηρεσίες, δολοφονείται ο βουλευτής της ΕΔΑ και στέλεχος του φιλειρηνικού κινήματος, Γρηγόρης Λαμπράκης.
Τη λογοτεχνική αποτύπωση αυτής της δολοφονίας έχουμε γνωρίσει μέσα από το βιβλίο «Ζ», του Βασίλη Βασιλικού. Το 2006, ο Θεσσαλονικιός συγγραφέας και δημοσιογράφος Γιώργος Σκαμπαρδώνης έδωσε, μέσα από τις εκδόσεις «Κέδρος», τη δική του λογοτεχνική ματιά στο μυθιστόρημά του «Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου». Ο συγγραφέας περιγράφει όσα συνέβησαν στην πόλη της Θεσσαλονίκης λίγες μέρες πριν τη δολοφονία Λαμπράκη όχι ακριβώς όπως έγιναν, αλλά όπως θα μπορούσαν να έχουν γίνει. Δεν εννοούμε με αυτό ότι δείχνει μία εκδοχή της πραγματικότητας που δεν υπήρξε, αλλά, αντίθετα, ότι επιχειρεί μία διερεύνηση στα όσα δε γράφτηκαν ποτέ στις εφημερίδες, δεν αναδείχτηκαν ούτε μέσα από την ανακριτική διαδικασία για τη δολοφονία Λαμπράκη.
Το πραγματικό γεγονός: Οι ίδιοι παρακρατικοί που εκτέλεσαν τη δολοφονία Λαμπράκη συμμετείχαν, λίγες μέρες πριν, σε έναν άτυπο μηχανισμό περιφρούρησης του Γάλλου Προέδρου, στρατηγού Ντε Γκωλ, που επισκέφτηκε τη Θεσσαλονίκη. Πάνω σ' αυτόν τον πραγματικό καμβά, κεντά ο Σκαμπαρδώνης το μυθιστόρημά του: Οι μυστικές υπηρεσίες του ελληνικού κράτους αναλαμβάνουν, σε συνεργασία με τους παρακρατικούς, τη φρούρηση του Ντε Γκωλ: Παράλληλα, ο άτυπος υπαρχηγός των εν λόγω υπηρεσιών έχει στενές διασυνδέσεις με τον αμερικάνικο παράγοντα και την αντικομμουνιστική οργάνωση «Κόκκινη Προβιά». Ο στόχος του είναι η δολοφονία του Γάλλου ηγέτη, ώστε να επιτευχθούν ταυτόχρονα δύο στόχοι: Η διάρρηξη οποιασδήποτε δυνατότητας προσανατολισμού της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής προς το γαλλικό παράγοντα και η απόδοση της δολοφονίας στους κομμουνιστές και στην ΕΔΑ. Τελικά, το σχέδιο αποτυγχάνει και οι μηχανισμοί, επίσημοι και ανεπίσημοι, της αστικής τάξης και των συμμάχων της στρέφονται προς τον επόμενο στόχο τους, τον Γρηγόρη Λαμπράκη.
Το μυθιστόρημα είναι βέβαια πολιτικό, αλλά οι άνθρωποι που περιγράφει ο συγγραφέας έχουν λογοτεχνικό κύρος: Είναι εκφραστές συγκεκριμένης κοινωνικής τάξης και συγκεκριμένων συμφερόντων, που καθορίζουν, πέρα από σχηματοποιήσεις, και τις προσωπικές τους συμπεριφορές. Εξαιρετικές είναι οι περιγραφές των παρακρατικών: Μια πραγματική «Αυλή των Θαυμάτων», άνθρωποι ξεπεσμένοι από την ίδια τους την τάξη, που μισθώνονται στην υπηρεσία των αντιπάλων της. Ακραία φτώχεια, ακραία αποκλίνουσες συμπεριφορές, ακραία αλλοιωμένη συνείδηση: Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά ενός μικρόκοσμου, που αποτυπώνει, με το λογοτεχνικά αρτιότερο τρόπο, τις ιδιότητες που αποδίδει στο λούμπεν προλεταριάτο ο Μαρξ, στο κλασικό του έργο «Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη».
Ο Σκαμπαρδώνης θέτει ορισμένους ιστορικούς και πολιτικούς προβληματισμούς: Ποια είναι τα όρια ανεξαρτησίας κίνησης του ελληνικού κρατικού μηχανισμού στη δεκαετία του '60, σε σχέση με τις επιλογές των μεγάλων ιμπεριαλιστικών κέντρων, ιδιαίτερα των ΗΠΑ; Πώς εκδηλώνεται η διαπάλη των ίδιων αυτών ιμπεριαλιστικών κέντρων στο ελληνικό έδαφος και στην ελληνική πολιτική ζωή; Τι συμβαίνει μέσα στο ίδιο το ελληνικό λαϊκό κίνημα; Πώς εκφράζεται η σχέση του παράνομου - την εποχή εκείνη - ΚΚΕ, με την ΕΔΑ, μέσα από τις γραμμές της οποίας δρουν οι κομμουνιστές; Οσον αφορά αυτήν την τελευταία διάσταση, βλέπουμε εντελώς κριτικά την τοποθέτηση του συγγραφέα, που δεν αποδέχεται την όποια προσπάθεια των κομμουνιστών να διατηρήσουν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία τους μέσα στο συμμαχικό σχήμα.
Η αισιόδοξη νότα στη γενική αδιέξοδη ατμόσφαιρα του βιβλίου έρχεται από την πιο απροσδόκητη πλευρά. Η γυναίκα του διοικητή της ΚΥΠ, κόρη παλιού Μακρονησιώτη, που προχώρησε στο συγκεκριμένο γάμο μετά από πίεση της μάνας της, για να γλιτώσει από τη φτώχεια, μετά από μια μακρόχρονη περιπλάνηση σε σαθρές προσωπικές επιλογές, κάνει μια προσπάθεια να ξαναβρεί την αξιοπρέπειά της, μελετώντας ένα ...βιβλίο Γεωμετρίας: Το βιβλίο που της έκανε δώρο ο πατέρας της σαν έκφραση της επιθυμίας του να σπουδάσει... Να υποθέσουμε ότι αυτό είναι ένα βήμα προς την επανάκτηση μιας λαϊκής αγωνιστικής συνείδησης;
Εν τέλει, ένα βιβλίο που ο αναγνώστης θα πρέπει να δει με κριτικό μάτι, αλλά που, από την άλλη πλευρά, αξίζει να διαβάσει, να απολαύσει την αναμφισβήτητη δύναμη γραφής του Σκαμπαρδώνη και να στοχαστεί πάνω στα πολιτικά ζητήματα που θέτει.

ΔΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ

2007-11-04T10:06:00.000-08:00

---
Το μυθιστόρημα ΔΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ του Αντώνη Σιμιτζή κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις "Άγκυρα").

Ιδού και το ρεζουμέ του: Η ζωή είναι περισσότερο από ένα μεγάλο θέατρο, από μια μεγάλη περιπέτεια, είναι ακόμη πιο πολύ κι από ένα συνταρακτικό ταξίδι, ή ένα μαγευτικό όνειρο! Η ζωή είναι μια συντριπτική συνέχεια! Είναι ένα φοβερό Πριν, ένα μοναδικό Τώρα, και ένα απλησίαστο Αύριο... Η ζωή είναι τα πάντα!

Ο ήρωας Φρίξος -ένας απαράδεκτα συναισθηματικός και απαράδεκτα πρωτότυπος άνθρωπος- το πιστεύει, το διαλαλεί!, κοιτάζοντας κατάματα τις ανελεύθερες, φθαρμένες και περιχαρακωμένες προσωπικότητες του καιρού του, και το πραγματώνει κάθε μέρα συμπαρασύροντας στον κόσμο του και όλον τον άλλο κόσμο μαζί.

Ποιος θ' αντέξει έως το τέλος για ν' αλλάξει την ουσία του; Αυτό είναι το επιτακτικό στοίχημα...

Ο Σιμιτζής έχει γράψει ουκ ολίγα βιβλία. Απλώς αναφέρω, εκτός από τον μοναδικό Καπιταλιστή του, και τα Αν αγαπάς, Φύλαξέ μου τις παλιές φωτογραφίες, Ο Θεός αγαπάει τις γυναίκες ("Άγκυρα").

Δε θα ξαναρωτήσω το μπαμπά

2007-10-25T21:18:00.000-07:00

Φρυκτωρίες
Θέμα Βιβλία - κριτική

Κυριακή Φραντζή

Το βιβλίο της Αγγελικής Στρατηγοπούλου «Δε θα ξαναρωτήσω το μπαμπά» κυκλοφόρησε το Σεπτέμβριο του 2006 από τις εκδόσεις Μελάνι। Η συγγραφέας ζει στην Αθήνα και είναι Υπεύθυνη Ανάπτυξης στη Στοά του Βιβλίου. Το απόσπασμα που δημοσιεύεται με ευγενική παραχώρησή της, χρησιμοποιείται ως υλικό για τη διδάσκουσα για το θέμα της μετανάστευσης ως εκτοπισμού/αυτοεκτοπισμού εντός και εκτός εθνικών και άλλων συνόρων.

Τα κομμάτια μου βρίσκονται παντού। Διάσπαρτα σα φήμες. Συχνά τα συγκεντρώνω για να τα συμβουλέψω. Μετά τα αφήνω να φύγουν πάλι. Μερικές φορές κάποια έρχονται μόνα τους. Λέω αυτά είναι της Ελλάδας. Ήρθαν για να μείνουν. Και φεύγω εγώ.Κάποτε καιγόμουνα τέλεια. Είχα μάθει να καίγομαι χωρίς κατάλοιπα. Δεν άφηνα ίχνη. Δεν λέρωνα την Ελλάδα. Την άφηνα καθαρή να κάνει ό,τι θέλει. Η φωνή μου καιγόταν κι αυτή και δε μιλούσε καμιά γλώσσα. Ούτε καν εκείνη που καταλάβαινα μόνο εγώ. Aλλοι δεν καίγονταν. Βρόμιζαν τα νερά ξεδιψώντας και έτρωγαν τα αποφάγια που τους πέταγαν. Η Ελλάδα ξεχνούσε κι αυτούς που καίγονταν κι αυτούς που λέρωναν. Θυμόταν μόνο χρονολογίες και ονόματα χωρίς επίθετα που επαναλάμβανε αδιάκοπα στα γεράματά της. Σκέφτομαι πως αν γεράσω, μπορεί κι εγώ να επαναλαμβάνω αδιάκοπα το όνομά της, χωρίς επίθετο. Όμως τώρα πρέπει να την ξυπνήσω. Φτάνει η ησυχία! Να την ξυπνήσω με τσιριχτές φωνές και μαχαιροπήρουνα να κροταλίζουν στο νεροχύτη. Και το νερό να τρέχει. Μόνο για μένα. Να τρέχει και να ξεχειλίζω.

Όσο για τα κομμάτια μου που βρίσκονται σκόρπια εδώ κι εκεί, αυτά δεν ανήκουν πουθενά। Αν το μάθει η Ελλάδα μπορεί να μου τα πάρει και δε θέλω. Μπορεί να τα κάνει χρονολογίες ή να τα βάλει να κλαίνε σε επιτάφιους. Μπορεί ακόμα να τα στείλει να πολεμήσουν στην Περσία, έτσι που τα'χει χαμένα. Όμως είμαι η μάνα τους και έχω τον έλεγχο. Είμαι η μάνα τους και στην Ελλάδα θα τα στέλνω μόνο τα καλοκαίρια. Για λίγο. Για να μην είναι ορφανά.

8 Μαρτίου 2007

Οι αγαπημένοι σας βιβλιοκριτικοί!

2007-10-17T07:34:00.000-07:00

Για να κρατούμε σε εγρήγορση το βιβλιόφιλο κοινό μας, αποφασίσαμε να αναρτήσουμε μια ψηφοφορία για τον καλύτερο κριτικό ελληνικής λογοτεχνίας.

Στον κατάλογό μας επιλέξαμε τους κριτικούς (και όχι αυτούς που παρουσιάζουν βιβλία), γι’ αυτό μην παραξενευτείτε που δεν περιλαμβάνονται κάποια μεγάλα ονόματα της βιβλιαγοράς.

Παραλείψαμε τους κριτικούς της μεταφρασμένης λογοτεχνίας, καθότι το μπλόγκ μας ασχολείται κυρίως με την ελληνική πρωτογενή παραγωγή. Ανάμεσά τους υπάρχουν και ορισμένοι που ασχολούνται αμιγώς με την κριτική της ποίησης.

Ψηφίστε, στην αριστερή στήλη, τον αγαπημένο σας βιβλιοκριτικό:

Αλέξης Ζήρας
Ελένη Γκίκα
Κατερίνα Σχινά
Βαγγέλης Χατζηβασιλείου
Δημοσθένης Κούρτοβικ
Μάρη Θεοδοσοπούλου
Γιώργος Βέης
Βασίλης Καλαμάρας
Λίνα Πανταλέων
Τάκης Θεοδωρόπουλος
Τιτίκα Δημητρούλια
Πέτρος Τατσόπουλος
Χρήστος Αστερίου
Γιώργος Αράγης
Κώστας Κατσουλάρης
Ελισάβετ Κοτζιά
Δημήτρης Ραυτόπουλος
Γιώργος Κορδομενίδης
Σταυρούλα Σκαλίδη
Αναστάσης Βιστωνίτης